ದಿಗಂತದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆಯ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ವರ್ಷ ಎರಡು ಅರ್ಧಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರಾಯಣ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ನಡೆ, ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ನಡೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಆರು ಮಾಸ.
ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಉದ್ದವಾಗುವ ಅರ್ಧ ಉತ್ತರಾಯಣ; ಹಗಲು ಕಿರಿದಾಗುವ ಅರ್ಧ ದಕ್ಷಿಣಾಯನ. ತಿರುವಿನ ಬಿಂದುಗಳೇ ಅಯನ ಬಿಂದುಗಳು (ಸಾಲ್ ಸ್ಟಿಸ್).
ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಅಯನ ಬಿಂದು ಏಕೆ ಅಲ್ಲ
ಸೂರ್ಯ ಮಕರ ರಾಶಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗೆ, ಅಂದರೆ ಜನವರಿ 14 ಅಥವಾ 15ಕ್ಕೆ, ಉತ್ತರಾಯಣ ಆರಂಭ ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಸೂರ್ಯ ನಿಜವಾಗಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ತಿರುಗುವ ಚಳಿಗಾಲದ ಅಯನ ಬಿಂದು ಡಿಸೆಂಬರ್ 21 ಅಥವಾ 22ಕ್ಕೆ. ಎರಡರ ನಡುವೆ ಮೂರು ವಾರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತರವಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಅಂತರ ಸುಮಾರು ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ದಿನದಂತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಪುರಸ್ಸರಣ (ಪ್ರೆಸೆಶನ್). ಹಿಂದೂ ರಾಶಿಚಕ್ರ ನಿರಯನ, ಎಂದರೆ ಚುಕ್ಕಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಿರ ಬಿಂದುವಿನಿಂದ ಅಳೆದದ್ದು. ಅಯನ ಬಿಂದುಗಳಾದರೋ ಸಾಯನ, ಎಂದರೆ ಭೂಮಿಯ ವಾಲುವಿಕೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿತವಾದವು, ಮತ್ತು ಅವು ಚುಕ್ಕಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಐವತ್ತು ಆರ್ಕ್ ಸೆಕೆಂಡಿನಂತೆ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಜಾರುತ್ತವೆ. ನಿರಯನ ಮತ್ತು ಸಾಯನ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಒಂದಾಗಿದ್ದ ಸುಮಾರು ಐದನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯೂ ಅಯನ ಬಿಂದುವೂ ಒಂದೇ ದಿನ ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಂದಿನಿಂದ ಅವು ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತಲೇ ಇವೆ, ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಕೂಡಿಕೊಂಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇ ಅಯನಾಂಶ, ಈಗ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಡಿಗ್ರಿ.
ಹಾಗಾಗಿ ಉತ್ತರಾಯಣ ಯಾವಾಗ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಸಮರ್ಥನೀಯ ಉತ್ತರಗಳಿವೆ. ಖಗೋಳದ ಉತ್ತರ ಡಿಸೆಂಬರಿನ ಅಯನ ಬಿಂದು. ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಉತ್ತರ ಜನವರಿಯ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ. ಪಂಚಾಂಗಗಳ ನಡುವೆ ಭೇದವಿದೆ, ಮತ್ತು ಅನುದಿನ ನಿರಯನ ಎಣಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಸೂರ್ಯನ ನಿರಯನ ಸ್ಫುಟ 270 ಡಿಗ್ರಿ ದಾಟಿದಾಗ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಭೇದ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ
ಉತ್ತರಾಯಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಶುಭವಾದ ಅರ್ಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಮದುವೆ, ಉಪನಯನ, ಗೃಹಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗೆ ಆರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಮಳೆಗಾಲವನ್ನೂ ಪಿತೃ ಪಕ್ಷವನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ವ್ರತಗಳನ್ನೂ ಹೊತ್ತು ಬರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಉಪವಾಸ, ವ್ರತ ಹಾಗೂ ಅಂತರ್ಮುಖ ಸಾಧನೆಗೆ ಅದನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯದೆನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಬಳಕೆ ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿದೆ: ತನ್ನ ಮರಣದ ಗಳಿಗೆಯನ್ನು ತಾನೇ ಆರಿಸಬಲ್ಲ ಭೀಷ್ಮ ಇಡೀ ದಕ್ಷಿಣಾಯನವನ್ನು ಶರಶಯ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಕಳೆದು, ಸೂರ್ಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ತಿರುಗುವುದನ್ನು ಕಾದು ಆಮೇಲೆ ದೇಹ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಮಾಘ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಭೀಷ್ಮಾಷ್ಟಮಿ ಅದನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.
ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳು ಉತ್ತರಾಯಣವನ್ನು ದೇವಯಾನ, ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳ ಹಾದಿ ಎಂದೂ, ದಕ್ಷಿಣಾಯನವನ್ನು ಪಿತೃಯಾನ, ಎಂದರೆ ಪಿತೃಗಳ ಹಾದಿ ಎಂದೂ ಕರೆದು, ವರ್ಷದ ಎರಡು ಅರ್ಧಗಳನ್ನು ಮರಣಾನಂತರದ ಎರಡು ಗಮ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಸುತ್ತವೆ.
The year divides into two halves by the direction of the sun’s motion along the horizon. Uttarayana is the northward course, Dakshinayana the southward. Each lasts six months.
Uttarayana is the half in which days lengthen in the northern hemisphere; Dakshinayana the half in which they shorten. The turning points are the solstices.
Why Makara Sankranti is not the solstice
Uttarayana is popularly said to begin at Makara Sankranti, when the sun enters Capricorn, on 14 or 15 January. The winter solstice, when the sun actually turns north, is on 21 or 22 December. The two are more than three weeks apart, and the gap is widening by about a day every seventy-two years.
The reason is precession. The Hindu zodiac is sidereal, measured from a fixed point among the stars. The solstices are tropical, defined by the earth’s tilt, and they drift slowly westward against the stars at about fifty seconds of arc a year. When the sidereal and tropical frames were aligned, around the fifth century, Makara Sankranti and the solstice coincided. They have been separating ever since, and the accumulated difference is the ayanamsa, now about twenty-four degrees.
So there are two defensible answers to when Uttarayana begins. The astronomical answer is the solstice in December. The traditional answer is Makara Sankranti in January. Almanacs differ, and Anudina follows the sidereal reckoning, marking the change when the sun’s sidereal longitude passes 270 degrees.
What the distinction is used for
Uttarayana is considered the more auspicious half and is preferred for weddings, thread ceremonies, house entry and the installation of images. Dakshinayana carries the rainy season, the fortnight of the ancestors and the great vratas, and is favoured for fasting, vows and inward practice.
The most striking use is in the Mahabharata, where Bhishma, able to choose the hour of his death, lies on his bed of arrows through the whole of Dakshinayana and waits for the sun to turn north before dying. Bhishma Ashtami, in the bright fortnight of Magha, marks it.
The classical texts also call Uttarayana the devayana, the path of the gods, and Dakshinayana the pitryana, the path of the ancestors, mapping the two halves of the year onto two destinations after death.