ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ ಎಂದರೆ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳು. ಇದು ಮಳೆಗಾಲದ ವ್ರತ: ಆಹಾರ, ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯಮ ಪಾಲಿಸುವ ಕಾಲ. ಇದು ಆಷಾಢ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಕಾರ್ತಿಕ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಸಂನ್ಯಾಸಿಗೆ ಇದು ಕಡ್ಡಾಯ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂಚಾರ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾರೆ. ಮಠಗಳು ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಮೊದಲೇ ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೇ.
ಎರಡು ಆರಂಭ, ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರಣ
ಎರಡು ಗಣಿತ ಪದ್ಧತಿಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ಇಲ್ಲಿಯೇ. ಆದರೆ ಈ ಭಿನ್ನತೆ ಖಗೋಳದ್ದಲ್ಲ, ಸಂಪ್ರದಾಯದ್ದು.
ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯವನ್ನು ಆಷಾಢ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ದಿನ ವಿಷ್ಣು ಯೋಗನಿದ್ರೆಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾನೆ, ಕಾರ್ತಿಕದ ಪ್ರಬೋಧಿನೀ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಏಳುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ನಂಬಿಕೆ. ಶೃಂಗೇರಿ ಮಠ ಅನುಸರಿಸುವ ಸ್ಮಾರ್ತ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅದನ್ನು ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ನಂತರದ ವ್ಯಾಸ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಸಂನ್ಯಾಸಿಯ ವರ್ಷಾವಾಸ ವ್ಯಾಸ ಪೂಜೆಯಿಂದ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ.
ಅನುದಿನ ಇವೆರಡನ್ನೂ ಗೌರವಿಸುತ್ತದೆ. ದೃಕ್ ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನೂ, ಸೂರ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಶೃಂಗೇರಿ ಪಂಚಾಂಗ ಸೂರ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೇಲೆ ರಚಿತವಾದದ್ದು. ನೀವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ ದಿನಾಂಕ ಕಾಣದಿದ್ದರೆ ಆ್ಯಪ್ ಯಾವ ಗಣಿತದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ನೋಡಿ. ಎರಡೂ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ತಿಥಿಯೇ ದಿನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.
ಏನನ್ನು ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ
ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗ ಮಾಡಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಒಂದು ನಿಯಮ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:
- ಶಾಕ ವ್ರತ: ಸೊಪ್ಪು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳ ತ್ಯಾಗ.
- ದಧಿ ವ್ರತ: ಮೊಸರಿನ ತ್ಯಾಗ.
- ಕ್ಷೀರ ವ್ರತ: ಹಾಲಿನ ತ್ಯಾಗ.
- ದ್ವಿದಳ ವ್ರತ: ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳ ತ್ಯಾಗ.
ಪೂರ್ಣ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವ್ರತ ಒಂದು ಚಾಂದ್ರಮಾಸ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಒಂದು ಪಕ್ಷ ಮಾತ್ರ. ಯಾವುದೇ ರೂಪವಾದರೂ, ಬಿಟ್ಟ ವಸ್ತುವನ್ನು ಅವಧಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕ ದಾನದೊಂದಿಗೆ ಮರಳಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದನ್ನು ಬರಿದೇ ದೂರವಿಡದೆ ದಾನ ಮಾಡುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ.
ಇನ್ನೇನು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ
ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಮದುವೆ, ಉಪನಯನ, ಗೃಹಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಇತರ ಶುಭಾರಂಭಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆಷಾಢದಿಂದ ಕಾರ್ತಿಕದವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮದುವೆಗಳು ಬಹುತೇಕ ನಿಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಇದೇ ಕಾರಣ. ಕಾರ್ತಿಕದ ಉತ್ಥಾನ ಏಕಾದಶಿಯಿಂದ ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳ ಕಾಲ ಮತ್ತೆ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ.
ಎರಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೊಂದಲಗಳು
ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ ಉಪವಾಸವಲ್ಲ. ಆಹಾರ ಸಂಯಮ ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅದು ಒಂದೆಡೆ ನೆಲೆಸುವುದು, ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ದಾನದ ಕಾಲ.
ಜೈನರ ಚಾತುರ್ಮಾಸ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧರ ವರ್ಷಾವಾಸ ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಂದರೂ ಅವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಚರಣೆಗಳು, ತಮ್ಮದೇ ನಿಯಮಗಳುಳ್ಳವು. ಮೂರೂ ಪರಂಪರೆಗಳು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಆಕಸ್ಮಿಕವಲ್ಲ: ಮಳೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಟ ಬೆಳೆಗೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮೂರೂ ಹೇಳುತ್ತವೆ.
Chaturmasya means the four months. It is the rainy season observance: a period of restraint in food, in travel and in undertakings, opening in the bright fortnight of Ashadha and closing in the bright fortnight of Kartika. For a sanyasi it is binding. He stops wandering and stays in one place for the whole period, which is why a math announces where its head will be seated and why the season is the one time of year a visitor can be certain of finding him.
Two starting points, and why
This is the observance on which the two reckonings part company most visibly, and the disagreement is not about astronomy at all. It is about which day the tradition names.
The Vaishnava tradition begins Chaturmasya at Devshayani Ekadashi, the eleventh tithi of the bright fortnight of Ashadha, on the understanding that Vishnu enters his yoga nidra on that day and rises again at Prabodhini Ekadashi in Kartika. The Smarta tradition the Sringeri Math follows begins it at Vyasa Purnima, the full moon of the same fortnight, four days later, because the sanyasi’s rains retreat is opened with the worship of Vyasa.
Anudina honours both rather than choosing. Under the drik reckoning it marks the ekadashi; under the Surya Siddhanta reckoning, which is what the Sringeri panchangam is computed on, it marks the purnima. If the date shown here is not the one you expect, check which reckoning the app is set to. See Drik and Surya Siddhanta for what that switch does.
The day is taken by the tithi running at sunrise in both cases.
What is given up
The four months are kept as four parts, each with its own restriction, taken in order:
- Shaka vrata: leafy greens are set aside.
- Dadhi vrata: curd is set aside.
- Ksheera vrata: milk is set aside.
- Dvidala vrata: pulses, the two-lobed grains, are set aside.
In the full observance each of the four runs for a lunar month. Many households keep a shortened form in which each runs for a fortnight, so all four are completed in half the time. Whichever is kept, the item given up is returned at the end of its period with a formal offering, and what is set aside is customarily given away rather than simply avoided.
What else stops
Weddings, upanayana, house entry and other beginnings are not performed during Chaturmasya. This is a substantial part of why the marriage season in Karnataka empties out between Ashadha and Kartika and fills again after the Kartika ekadashi, which is called Utthana or Prabodhini Ekadashi and is treated as the reopening of the auspicious calendar.
Two things readers conflate
Chaturmasya is not a fast. Restraint in food is one of its parts, but the observance is about staying put, studying and giving, and a householder who keeps it is not expected to go hungry.
The Jain Chaturmas, kept over the same months for the same reason, is a separate observance with its own rules, and the Buddhist vassa is a third. That three traditions withdraw for the same rains is not a coincidence: travel in the monsoon damages crops and small life on the road, and all three say so.