ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತ ವರ ಕೊಡುವ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಪೂಜೆ. ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರ, ತೆಲಂಗಾಣ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುತ್ತೈದೆಯರು ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ದೊಡ್ಡ ವ್ರತಗಳಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು.
ಇದು ಯಾವಾಗಲೂ ಶುಕ್ರವಾರವೇ ಏಕೆ
ಈ ಪಂಚಾಂಗದ ಬಹುತೇಕ ಆಚರಣೆಗಳು ತಿಥಿಗೆ ಬದ್ಧ, ಹಾಗಾಗಿ ವಾರ ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಪವಾದ. ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತಕ್ಕೆ ಯಾವ ತಿಥಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ನಿಯಮ ಇಷ್ಟೇ: ಶ್ರಾವಣ ಹುಣ್ಣಿಮೆಗೆ ಮೊದಲಿನ ಶುಕ್ರವಾರ. ವಾರದ ನಿಯಮ ಆ ವಾರವನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಶುಕ್ರವಾರ ಶುಕ್ರನ ದಿನ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಾರ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಆಧಾರ ಆಕಸ್ಮಿಕವಲ್ಲ, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ. ಹುಣ್ಣಿಮೆ ನಿಯಮದೊಳಗೆ ಬರುವುದು ಮಾಸದ ಯಾವ ಶುಕ್ರವಾರ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಮಾತ್ರ: ಹುಣ್ಣಿಮೆಗೆ ಮೊದಲಿನ ಕೊನೆಯ ಶುಕ್ರವಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಎರಡನೆಯ ಶುಕ್ರವಾರ.
ಇದರಿಂದ ಒಂದು ಉಪಯುಕ್ತ ಪರಿಣಾಮ: ನಿಯಮ ವಾರದ್ದಾದ್ದರಿಂದ ದೃಕ್ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಗಣಿತಗಳು ಬಹುತೇಕ ಒಂದೇ ದಿನಾಂಕ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಹುಣ್ಣಿಮೆಯೇ ಶುಕ್ರವಾರದ ಎರಡು ಬದಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಅಪರೂಪದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಭಿನ್ನತೆ.
ಏನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ
ಕಲಶ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಅಕ್ಕಿ ಅಥವಾ ನೀರು ತುಂಬಿದ ಕಳಶ, ಮೇಲೆ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಮಾವಿನ ಎಲೆ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಲೋಹದ ಮುಖ. ಅದನ್ನು ಸೀರೆ, ಆಭರಣ, ಹೂವು, ಮೂಗುತಿಯಿಂದ ದೇವಿಯಂತೆ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಅಕ್ಕಿಯ ಮೇಲೆ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಸಂಜೆಯ ಈ ಅಲಂಕಾರವೇ ವ್ರತದ ಅರ್ಧ ಭಾಗ.
ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನದ ನಂತರ, ಮನೆ ಶುಚಿಗೊಳಿಸಿ, ಬಾಗಿಲಿಗೆ ರಂಗೋಲಿ ಹಾಕಿ ಪೂಜೆ. ಒಂಬತ್ತು ಎಳೆಗಳನ್ನು ಹೊಸೆದು ಒಂಬತ್ತು ಗಂಟು ಹಾಕಿದ ದಾರವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಬಲಗೈಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಮುತ್ತೈದೆಯರನ್ನು ಕರೆದು ವೀಳ್ಯದೆಲೆ, ಅಡಿಕೆ, ಅರಿಶಿನ, ಕುಂಕುಮ, ಕುಪ್ಪಸದ ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯ ತಾಂಬೂಲ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಡುಗೆ ಹಬ್ಬದ್ದು: ಹೋಳಿಗೆ, ಪಾಯಸ, ಚಿತ್ರಾನ್ನ, ಕೋಸಂಬರಿ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಪೂರ್ಣ ಊಟ. ಪೂಜೆಗೆ ಮೊದಲು ವ್ರತ ಕಥೆ ಓದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಂಡಿನಪುರದ ಚಾರುಮತಿಗೆ ದೇವಿ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಕಥೆ ಅದು, ಶಿವನು ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಹೇಳಿದ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ.
ಪ್ರದೇಶ ಭೇದ ಮತ್ತು ಎರಡು ಸ್ಪಷ್ಟನೆ
ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರದ ಆಚರಣೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿವೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಲಶ ಚಿಕ್ಕದು, ದೀಪಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ವ್ರತ ಇಲ್ಲ, ಅಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆ ದೀಪಾವಳಿಯಲ್ಲಿ.
ಇದು ಭಾದ್ರಪದದ ಹದಿನಾರು ದಿನಗಳ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ವ್ರತವಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥದ ಉಪವಾಸವೂ ಅಲ್ಲ: ಉಪವಾಸ ಇರುವವರೂ ಪೂಜೆ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತಾರೆ.
Varalakshmi Vrata is the worship of Lakshmi as the giver of boons, kept by married women in Karnataka, Andhra Pradesh, Telangana and Tamil Nadu. It is one of the largest household observances of the year in Karnataka.
Why it is always a Friday
Almost every observance in this calendar is fixed to a tithi, and the weekday it falls on changes from year to year. This one is the exception. Varalakshmi Vrata is fixed to no tithi at all. The rule is the Friday preceding the full moon of Shravana, and a weekday rule can only ever produce that weekday.
Friday is Shukravara, the day of Shukra, and it is the weekday associated with Lakshmi, so the anchor is the point rather than an accident. The purnima enters the rule only to say which Friday of the month is meant: the last one before the full moon, which in practice is the second Friday of the bright fortnight in most years.
One useful consequence: because the rule is a weekday, the drik and Surya Siddhanta reckonings almost always agree on the date. They can differ only in the rare case where they place the full moon itself on opposite sides of a Friday. Most observances disagree far more often than this one does. See Drik and Surya Siddhanta.
What is done
A kalasha is made: a pot filled with rice or water, a coconut on top, mango leaves at the rim, and over it a metal face of Lakshmi. The whole is then dressed as the goddess, in a saree, with ornaments, flowers and a nose ring, and set on a bed of rice on a decorated platform. The making of the kalasha the previous evening is half the observance and is done with some care.
The puja is performed in the morning after a bath, with the house cleaned and a rangoli at the door. Nine threads are twisted together and nine knots tied in them, and this dora is worshipped and then tied on the right wrist. Married women of the neighbourhood are invited, given tambula of betel leaf, areca nut, turmeric, kumkuma, a blouse piece and a coconut, and the offering is shared.
The food is festival food: holige or obbattu, payasa, chitranna, kosambari, and a full meal served at midday. The vrata katha, the account of Charumati of Kundinapura to whom the goddess appeared in a dream, is read before the offering. The story is framed as Shiva telling it to Parvati.
Regional variation
The Karnataka and Andhra forms are close. In Tamil Nadu the kalasha is often smaller and the emphasis falls on the lamp; the day is otherwise the same. In North India the vrata is not generally kept, and Lakshmi is worshipped instead at Deepavali.
Two clarifications
Varalakshmi Vrata is not the same as the Mahalakshmi Vrata of Bhadrapada, which runs for sixteen days and has its own rule. Nor is it a fast in the ordinary sense: the observance is a puja and a meal, and those who keep a fast keep it only until the puja is finished.