ವಸಂತ ಪಂಚಮಿ, ಶ್ರೀ ಪಂಚಮಿ ಎಂದೂ ಹೆಸರು, ಮಾಘ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಪಂಚಮಿ ತಿಥಿ. ಇದು ಸರಸ್ವತಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ದಿನ, ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಕ್ಷರ ಆರಂಭ ಮಾಡಿಸುವ ದಿನ.
ಯಾವ ದಿನ, ಮತ್ತು ಏಕೆ
ತಿಥಿ ಮಾಘ ಶುಕ್ಲ ಪಂಚಮಿ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ದಿನ ಪಂಚಮಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆ ದಿನವೇ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಹೊರುತ್ತದೆ.
ಕಾರಣ ಆಚರಣೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಪೂಜೆ ದಿನದ ಮೊದಲ ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರ ಕೇಳುವುದು ಬರೀ ಉದಯವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ ಪಂಚಮಿಯನ್ನಲ್ಲ, ಪೂರ್ವಾಹ್ನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಪಂಚಮಿಯನ್ನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ನಂತರ ಆರಂಭವಾಗುವ ಪಂಚಮಿ ಆ ದಿನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಸ್ವಲ್ಪ ನಂತರ ಮುಗಿಯುವ ಪಂಚಮಿಯೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಪರೀಕ್ಷೆ ಇಷ್ಟೇ: ಸೂರ್ಯ ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲಿರುವಾಗ ಯಾವ ತಿಥಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಉದಯದ ತಿಥಿಯಿಂದ ಜೋಡಿಸುವ ಪಂಚಾಂಗಗಳು ಈ ದಿನದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಪಂಚಾಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಇದೇ ಕಾರಣ.
ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ
ಸರಸ್ವತಿಯ ಮುಂದೆ ಪುಸ್ತಕ, ವಾದ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯೆಯ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆ ದಿನ ಅವನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ದಿನದ ಬಣ್ಣ ಹಳದಿ: ಹಳದಿ ಬಟ್ಟೆ, ಹಳದಿ ಹೂವು, ಅರಿಶಿನ ಅಥವಾ ಕೇಸರಿ ಬೆರೆಸಿದ ಅಡುಗೆ. ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸರಸ್ವತಿ ಪೂಜೆ, ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆಯಂತೆಯೇ ಮೂರ್ತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವ ಆಚರಣೆ ಅಕ್ಷರಾಭ್ಯಾಸ. ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದ ಮಗುವಿನ ಕೈ ಹಿಡಿದು ಅಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರ ಬರೆಸಿ, ನಂತರ ಸ್ಲೇಟಿನ ಮೇಲೆ ಬರೆಸುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಸಂತ ಪಂಚಮಿಯಂದು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ರೂಢಿ ಇರುವುದು ನವರಾತ್ರಿಯ ಕೊನೆಯ ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು. ಶೃಂಗೇರಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಅದೇ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ನಿಲುವು
ಕರ್ನಾಟಕ ವಸಂತ ಪಂಚಮಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಈ ನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯ ಸರಸ್ವತಿಯ ದಿನವಲ್ಲ. ಅದು ಆಶ್ವಯುಜದ ನವರಾತ್ರಿಯ ಸರಸ್ವತಿ ಪೂಜೆ. ಆಗ ಮೂಲಾ ನಕ್ಷತ್ರದಂದು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಶ್ರವಣ ನಕ್ಷತ್ರದಂದು ಆಯುಧ ಪೂಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದವನೂ ಕೋಲ್ಕತಾದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದವನೂ ಈ ದಿನದ ಮಹತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ತೀರಾ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮಾತು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಹೇಳುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.
ವಸಂತ ಮತ್ತು ಕಾಮ
ಹೆಸರೇ ಋತುವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮಾಘ ಶುಕ್ಲ ಪಂಚಮಿ ವಸಂತದ ಮೊದಲ ದಿನ, ನಿಜವಾದ ಋತುವಿಗಿಂತ ಮೊದಲೇ. ಅಂದಿನಿಂದ ಮಾವು ಹೂ ಬಿಡುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನದ ಹಳೆಯ ಪದರ ಕಾಮ ಮತ್ತು ರತಿಯ ಪೂಜೆ, ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಇದಕ್ಕೆ ಮದನ ಪಂಚಮಿ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ಸಾಸಿವೆ ಹೊಲದ ಹಳದಿಯೂ ಬಟ್ಟೆಯ ಹಳದಿಯೂ ಸರಸ್ವತಿಗಿಂತ ಈ ಪದರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೇರಿದ್ದು.
ಉತ್ತರದ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಹೋಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಈ ದಿನ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹೋಳಿಗಿಂತ ನಲವತ್ತು ದಿನ ಮೊದಲು. ಈ ದಿನವನ್ನು ಅಬೂಝ ಮುಹೂರ್ತವೆಂದು ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಂದರೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕಿಲ್ಲದ ಹೊತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಟ್ಟಿ ನೋಡದೆಯೇ ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಗೃಹಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
Vasanta Panchami, also called Sri Panchami, is the fifth tithi of the bright fortnight of Magha. It is kept for Saraswati, and it is the day on which children are traditionally started on their letters.
When it falls and why
The tithi is Panchami of Magha shukla paksha, and the day that carries it is the day on which Panchami is running at midday.
The reason is the shape of the rite. The puja belongs to the earlier half of the day, and the texts ask for a Panchami that is present through the forenoon rather than one that merely touches dawn. So a Panchami that begins in the afternoon does not take that day, and a Panchami that ends soon after sunrise does not either. The test is what is running when the sun is overhead. This is why Vasanta Panchami is one of the days on which almanacs that file everything by the sunrise tithi disagree with those that do not.
What is done
Saraswati is worshipped with books, instruments and tools of learning set before her, and they are not used that day. The colour is yellow: yellow clothes, yellow flowers, and food coloured with turmeric or saffron. In Bengal and Bihar the day is a large public Saraswati Puja, with images installed and immersed as at Durga Puja.
The rite most people know it for is aksharabhyasa, the first writing. A child of about three or four is made to trace the first letters in rice or sand with a guided hand, then on a slate. In Karnataka this is done on Vasanta Panchami by some families, but the more usual occasion is Vijayadashami, at the end of Navaratri, and that is the Sringeri sampradaya usage as well.
Where Karnataka stands
Karnataka observes Vasanta Panchami, but it is not the state’s principal Saraswati day. That is Saraswati Puja in Ashwayuja, during Navaratri, when the books are put away on Mula nakshatra and taken out again on Shravana with the ayudha puja. A reader who grew up in Karnataka and a reader who grew up in Kolkata will therefore give quite different accounts of how important this day is, and both are describing their own practice accurately.
Spring, and Kama
The name says the season. Magha shukla panchami is taken as the first day of spring in the traditional reckoning, ahead of the actual season, and the mango is said to flower from it. The older layer of the day is the worship of Kama and Rati, which is why it also carries the name Madana Panchami; the yellow of the mustard fields and the yellow of the clothes belong to that layer as much as to Saraswati.
In parts of the north the wood for the Holika bonfire is first set up on this day, forty days before Holi. The day is also treated as an abujha muhurta, an hour that needs no further checking, so weddings and house entry are performed on it without consulting a list.