ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ದುಃಖೇಷ್ವನುದ್ವಿಗ್ನಮನಾಃ ಸುಖೇಷು ವಿಗತಸ್ಪೃಹಃ।
ವೀತರಾಗಭಯಕ್ರೋಧಃ ಸ್ಥಿತಧೀರ್ಮುನಿರುಚ್ಯತೇ ॥ 56 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः।
वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥ 56 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ|
vītarāgabhayakrodhaḥ sthitadhīrmunirucyate || 56 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ದುಃಖೇಷು (दुःखेषु, duḥkheṣu) = ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ (in sorrows)
- ಅನುದ್ವಿಗ್ನಮನಾಃ (अनुद्विग्नमनाः, anudvignamanāḥ) = ಕಲಕದ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವನು (whose mind is not shaken)
- ಸುಖೇಷು (सुखेषु, sukheṣu) = ಸುಖಗಳಲ್ಲಿ (in pleasures)
- ವಿಗತಸ್ಪೃಹಃ (विगतस्पृहः, vigataspṛhaḥ) = ಹಂಬಲ ತೊಲಗಿದವನು (whose longing has gone)
- ವೀತರಾಗಭಯಕ್ರೋಧಃ (वीतरागभयक्रोधः, vītarāgabhayakrodhaḥ) = ರಾಗ, ಭಯ, ಕ್ರೋಧಗಳು ತೊಲಗಿದವನು (free of attachment, fear and anger)
- ಸ್ಥಿತಧೀಃ (स्थितधीः, sthitadhīḥ) = ಸ್ಥಿರ ಬುದ್ಧಿಯವನು (of steady mind)
- ಮುನಿಃ (मुनिः, muniḥ) = ಮುನಿ (the sage)
- ಉಚ್ಯತೇ (उच्यते, ucyate) = ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ (is called)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಕದ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವನು, ಸುಖಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಬಲ ತೊಲಗಿದವನು, ರಾಗ ಭಯ ಕ್ರೋಧಗಳು ತೊಲಗಿದವನು, ಅವನನ್ನು ಸ್ಥಿರ ಬುದ್ಧಿಯ ಮುನಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
One whose mind is not shaken in sorrows, whose longing has gone in pleasures, who is free of attachment, fear and anger, is called a sage of steady mind.
ಶ್ಲೋಕ 2.56ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 2.56
ಮೂರು ಪದಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬಂದಿವೆ: ರಾಗ, ಭಯ, ಕ್ರೋಧ. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಇವು ಮೂರನ್ನೂ ಒಂದೇ ಸರಪಳಿಯ ಕೊಂಡಿಗಳಂತೆ ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವರ ವಿವರಣೆ ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ನಿಖರವಾಗಿದೆ.
Three words come together here: attachment, fear and anger. Ramanujacharya opens all three as links of a single chain, and his explanation is psychologically exact.
ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ರಾಗ ಎಂದರೆ ಇನ್ನೂ ಬಾರದಿರುವುದರ ಮೇಲಿನ ಹಂಬಲ. ಭಯ ಎಂದರೆ ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದು ಅಗಲುವ ಅಥವಾ ಅಪ್ರಿಯವಾದದ್ದು ಬರುವ ಕಾರಣವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಹುಟ್ಟುವ ದುಃಖ. ಕ್ರೋಧ ಎಂದರೆ ಆ ಅಗಲಿಕೆಗೆ ಅಥವಾ ಆ ಬರುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣರಾದವರ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುವ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಕಾರ.
Attachment, for him, is the longing for what has not yet come. Fear is the pain that arises on seeing the cause by which the loved will be separated or the unloved will arrive. Anger is the disturbance of mind that turns towards the person who causes that separation or that arrival.
ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಸುಖದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸೊಗಸಾದ ಹೋಲಿಕೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ: ಕಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಕಿದಷ್ಟೂ ಬೆಳೆಯುವ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಸುಖ ಸಿಕ್ಕಷ್ಟೂ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಇವನಲ್ಲಿ. ಮುನಿ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ‘ಆತ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಮನನ ಮಾಡುವ ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳವನು’ ಎಂದು ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.
Shankaracharya gives a fine comparison about pleasure: unlike a fire that grows with every log, pleasure does not grow in such a person the more he is given. For the word muni, Ramanujacharya gives the sense of one whose nature it is to reflect upon the self.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ರಾಗ, ಭಯ, ಕ್ರೋಧ ಈ ಮೂರೂ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ನೋಡಿ. ಯಾವುದರ ಮೇಲೆ ಹಂಬಲ ಹೆಚ್ಚೋ ಅದನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭಯವೂ ಹೆಚ್ಚು, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡ ಬಂದವರ ಮೇಲೆ ಕೋಪವೂ ಹೆಚ್ಚು.
Notice how attachment, fear and anger move together. The more we long for a thing, the greater the fear of losing it, and the greater the anger at whoever stands in the way.
ಕೋಪ ಬಂದಾಗ ‘ನನಗೆ ಯಾಕೆ ಕೋಪ ಬಂತು’ ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಭಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆ ಭಯವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದರೆ ಒಂದು ಹಂಬಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಕೊನೆಯ ಕೊಂಡಿಯಿಂದ ಬಿಡಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲ ಕೊಂಡಿಯಿಂದ ಬಿಡಿಸುವುದು ಸುಲಭ.
When anger comes, asking why am I angry usually turns up a fear. Following that fear usually turns up a longing. It is easier to undo the chain at the first link than at the last.