ಅಹೋಯಿ ಅಷ್ಟಮಿ ತಾಯಂದಿರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವ ಉಪವಾಸ; ಪೂಜಿಸುವ ದೇವಿ ಅಹೋಯಿ ಮಾತೆ. ಇದು ದೀಪಾವಳಿಗೆ ಮೊದಲಿನ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಅಷ್ಟಮಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರವಾ ಚೌತ್ ಆಗಿ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ದೀಪಾವಳಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆಗೆ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ದಿನ ಮೊದಲು. ಉತ್ತರದ ಪೂರ್ಣಿಮಾಂತ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾರ್ತಿಕ ಕೃಷ್ಣ ಅಷ್ಟಮಿ; ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಮಾಂತ ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ಆಶ್ವಯುಜ ಕೃಷ್ಣ ಅಷ್ಟಮಿ. ದಿನ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಒಂದೇ. ಇದರ ಆಚರಣೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ; ಎಂಟನೆಯ ದಿನವಾದ್ದರಿಂದ ಅಹೋಯಿ ಆಠೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಉಪವಾಸದ ಕ್ರಮ
ಕರವಾ ಚೌತ್‌ನಂತೆ ಇದೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಉಪವಾಸ; ಹೆಚ್ಚಿನವರು ನೀರೂ ಕುಡಿಯದೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ತಾಯಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿ, ಸಂಜೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಕಾಣುವವರೆಗೆ ಉಪವಾಸ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಕಂಡ ಮೇಲೆ ಉಪವಾಸ ಬಿಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ, ಆದರೆ ಈ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ ರಾತ್ರಿ ತಡವಾಗಿ ಉದಯಿಸುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಮುಸ್ಸಂಜೆಯಲ್ಲೇ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದೆ ಈ ಉಪವಾಸ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಇತ್ತು. ಇಂದು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಸಮನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಅಹೋಯಿ ಮಾತೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾವಿ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇಲ್ಲವೇ ಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಕಸೂತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಎಂಟು ಮೂಲೆಗಳು, ದೇವಿಯ ಸುತ್ತ ಸಣ್ಣ ಮಕ್ಕಳು, ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕಥೆಯ ಪ್ರಾಣಿ. ನೀರು ತುಂಬಿದ ಕಲಶದ ಮೇಲೆ ಕರವಾ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆ ಇಟ್ಟು, ಅದರ ಮೂತಿಯನ್ನು ಗರಿಕೆಯ ಎಸಳುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಪೂರಿ, ಪುವಾ, ಹಲ್ವಾಗಳನ್ನು ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಹಣದೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.
ಕಥೆ
ಏಳು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳ ತಾಯಿಯಾದ ಒಬ್ಬ ಸಾಹುಕಾರನ ಹೆಂಡತಿ ದೀಪಾವಳಿಗೆ ಮೊದಲು ಮನೆಯ ದುರಸ್ತಿಗೆ ಮಣ್ಣು ಅಗೆಯಲು ಹೋದಳು. ಅವಳ ಗುದ್ದಲಿ ಬಿಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಮರಿ ಪ್ರಾಣಿಗೆ ತಾಗಿ ಅದು ಸತ್ತಿತು: ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೇಳುವ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಹದ ಮರಿ, ಪಂಜಾಬಿನ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳ್ಳುಹಂದಿಯ ಮರಿ. ವರ್ಷದೊಳಗೆ ಅವಳ ಏಳೂ ಮಕ್ಕಳು ತೀರಿಕೊಂಡರು. ದುಃಖಿತ ದಂಪತಿ ಪ್ರಾಣ ಬಿಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೊರಟು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದರು. ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ, ಗೋಸೇವೆ ಮಾಡಿ, ಅಹೋಯಿ ಮಾತೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಎಂದು ಒಂದು ವಾಣಿ ಹೇಳಿತು. ಆ ಹೆಣ್ಣು ತಾನು ಕೊಂದ ಪ್ರಾಣಿಯ ಚಿತ್ರ ಬರೆದು, ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ, ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಟ್ಟಳು; ದೇವಿ ಅವಳಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದಳು.
ರಾಧಾ ಕುಂಡ
ಮಥುರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗೋವರ್ಧನದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನವನ್ನು ರಾಧಾ ಕುಂಡದ ಸ್ನಾನದಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂತಾನ ಬಯಸುವ ದಂಪತಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ದೃಕ್ ಪಂಚಾಂಗ ಗೋವರ್ಧನ ರಾಧಾ ಕುಂಡ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಅಹೋಯಿ ಅಷ್ಟಮಿಯ ದಿನವೇ ಪಟ್ಟಿಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಅನುದಿನ ಕೊಡುವ ದಿನ
ಉಪವಾಸ ಮುಸ್ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುವುದರಿಂದ, ಈ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಅಷ್ಟಮಿ ಪ್ರದೋಷದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ನಂತರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುಸ್ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ, ಇರುವ ದಿನವನ್ನು ಅನುದಿನ ಅಹೋಯಿ ಅಷ್ಟಮಿ ಎಂದು ಕೊಡುತ್ತದೆ. 2026ರಲ್ಲಿ ಅದು ನವೆಂಬರ್ 1, 2027ರಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 22; ದೃಕ್ ಪಂಚಾಂಗವೂ ನವದೆಹಲಿಗೆ ಇದೇ ದಿನ ಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಅನುದಿನ ಅಹೋಯಿ ಅಷ್ಟಮಿಯನ್ನು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ “ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನೂ ತೋರಿಸಿ” ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದಾಗ.
ಸಂಬಂಧಿತ ದಿನಗಳು
ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರತಿ ಅಷ್ಟಮಿಯೂ ಭೈರವನ ಮಾಸಿಕ ಕಾಲಾಷ್ಟಮಿ; 2026ರಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ನವೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಪಕ್ಷ ಧನತ್ರಯೋದಶಿ, ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿ ಮತ್ತು ದೀಪಾವಳಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
Ahoi Ashtami is a fast kept by mothers for the well-being and long life of their children, and the goddess worshipped is Ahoi Mata. It falls on the eighth tithi of the dark fortnight before Deepavali, usually four days after Karva Chauth and about eight days before the Lakshmi Puja of Deepavali. In the North’s purnimanta reckoning this is Kartika krishna ashtami; in the amanta calendar of Karnataka it is Ashwayuja krishna ashtami. The day is the same in both. It is kept chiefly in North India, and is also called Ahoi Aathe, from the eighth.
How the fast is kept
Like Karva Chauth it is a strict fast, and most women keep it without water. The mother takes a sankalpa in the morning and fasts until the stars can be seen in the evening sky; in some families the fast is held until the Moon is seen instead, but on this tithi the Moon rises late in the night, so most break it at twilight. The fast was traditionally kept for sons. Today it is kept for daughters and sons alike.
The image of Ahoi Mata is drawn on the wall in geru, red ochre, or embroidered on cloth. It is drawn with eight corners, with small children around the goddess and the animal of the story beside her. A karva, a small clay pot, is set on a kalash filled with water, its spout closed with blades of grass. Puris, puas and halwa are offered and then given, with some money, to a Brahmin.
The story
A moneylender’s wife, mother of seven sons, went out before Deepavali to dig earth for repairing the house. Her spade struck and killed a young animal in its burrow: a lion’s cub in the telling most often given, and a porcupine’s young in the Punjabi telling. Within the year all seven of her sons died. The grieving couple set out on a pilgrimage meaning to end their lives, and collapsed on the way. A voice told them to go home, serve the cow and worship Ahoi Mata. The woman drew the image of the animal she had killed, fasted and repented, and the goddess gave her children again.
Radha Kund
At Govardhan in Mathura district this day is kept with a bath in Radha Kund. Couples who wish for a child bathe there, and Drik Panchang lists the Govardhana Radha Kunda Snan on the same day as Ahoi Ashtami.
Which day Anudina gives
Because the fast is broken at dusk, Anudina gives Ahoi Ashtami on the day on which the Ashtami of this dark fortnight is running at pradosha, the twilight after sunset when the stars come out. In 2026 that is 1 November, and in 2027 it is 22 October, the date Drik Panchang also gives for New Delhi.
Anudina shows Ahoi Ashtami under the North Indian custom, and under the South Indian custom when “Show festivals of other regions too” is turned on.
Related days
Every Ashtami of the dark fortnight is also the monthly Kalashtami of Bhairava, and in 2026 the two fall together on 1 November. The fortnight runs on from here to Dhanteras, Naraka Chaturdashi and the Lakshmi Puja of Deepavali amavasya.