ಅಂಗಾರಕ ಚತುರ್ಥಿ, ಅಂಗಾರಕ ಸಂಕಷ್ಟಿ ಎಂದೂ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅಂಗಾರಕಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು, ಮಂಗಳವಾರ ಬರುವ ಸಂಕಷ್ಟಹರ ಚತುರ್ಥಿ. ಸಂಕಷ್ಟಿ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ತಿಥಿಯಂದು ಆಚರಿಸುವ ಗಣಪತಿಯ ಮಾಸಿಕ ವ್ರತ; ಅದರ ಉಪವಾಸ ಚಂದ್ರೋದಯದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳವಾರ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ದಿನ, ಅವನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ಅಂಗಾರಕ; ಇವೆರಡೂ ಸೇರಿದಾಗ ಆ ದಿನಕ್ಕೆ ಅವನ ಹೆಸರು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಲ್ಲ. ಸಂಕಷ್ಟಿ ಮಂಗಳವಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗಲೆಲ್ಲ ಇದು ಬರುತ್ತದೆ; ಸರಾಸರಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಬಾರಿ, ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಬಾರಿ.
ಕಥೆ
ಉರಿಯುವ ಕೆಂಡದಂತೆ ಕೆಂಪಾದವನು ಅಂಗಾರಕ; ಅವನು ಭೂಮಿಯ, ಅಂದರೆ ಭೂದೇವಿ ಅಥವಾ ಪೃಥ್ವಿಯ ಮಗ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೇಳುವ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ತಂದೆ ಗಣಪತಿಯ ಭಕ್ತರಾದ ಭರದ್ವಾಜ ಮಹರ್ಷಿ, ಅವರಿಂದಲೇ ಬಾಲಕ ವೇದಗಳನ್ನು ಕಲಿತ. ಅಂಗಾರಕ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ; ಗಣಪತಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ವರ ಕೇಳು ಎಂದಾಗ, ತನ್ನ ಹೆಸರು ಗಣಪತಿಯ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸೇರಲಿ ಎಂದು ಬೇಡಿದ. ಅಂಗಾರಕನ ದಿನವಾದ ಮಂಗಳವಾರ ಬರುವ ಸಂಕಷ್ಟಿ ಅವನ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡಲಿ, ಆ ದಿನ ಉಪವಾಸವಿದ್ದು ಪೂಜಿಸುವವರ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳು ನೆರವೇರಲಿ ಎಂದು ಗಣಪತಿ ವರ ಕೊಟ್ಟ. ಒಂದು ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಅಂಗಾರಕ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಬೇಡಿದ, ಮತ್ತು ಶುಭಕರನೆಂಬ ಅರ್ಥದ ಮಂಗಳ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದ.
ಇವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಥನಗಳು, ಹಲವರು ಮರುಹೇಳಿರುವಂಥವು. ಈ ಪುಟಕ್ಕಾಗಿ ನೋಡಿದ ವಿವರಣೆಗಳು ಇವು ಯಾವ ಪುರಾಣದಿಂದ ಬಂದವು ಎಂದು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಈ ಪುಟ ಆ ಬಗ್ಗೆ ಊಹೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಆಚರಣೆ
ಆಚರಣೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಕಷ್ಟಿಯದೇ, ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ. ಉಪವಾಸ ಇಡೀ ದಿನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಜೆ ಪ್ರತಿ ಸಂಕಷ್ಟಿಯಂತೆ ಗಣಪತಿಯ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರೋದಯಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಗಣಪತಿ ಅಥರ್ವಶೀರ್ಷವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಂದ್ರನನ್ನು ಕಂಡು ಅರ್ಘ್ಯ ಕೊಟ್ಟ ಮೇಲೆಯೇ ಉಪವಾಸ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಕಷ್ಟಿಗಿಂತ ಈ ದಿನ ಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂದಣಿ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು. ಮುಂಬಯಿಯ ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಂಗಾರಕಿಯಂದು ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಿಂದಲೇ ಸಾಲುಗಳು ಶುರುವಾಗುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಈ ದಿನ ಬಂದಾಗಲೆಲ್ಲ ಆ ನಗರದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಜನಸಂದಣಿಯ ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತವೆ.
ಅನುದಿನ ಕೊಡುವ ದಿನ
ಅನುದಿನ ಅಂಗಾರಕ ಚತುರ್ಥಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ. ಮೊದಲು ಸಂಕಷ್ಟಿಯನ್ನು, ಓದುಗರ ಸ್ಥಳಕ್ಕೇ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದ ಚಂದ್ರೋದಯದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ಥಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ದಿನಕ್ಕೆ ಇಡುತ್ತದೆ. ಆ ದಿನ ಮಂಗಳವಾರವಾದರೆ, ಅದೇ ದಿನಕ್ಕೆ ಅಂಗಾರಕ ಚತುರ್ಥಿ ಎಂಬ ಎರಡನೆಯ ಸಾಲನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಸಾಲು ಸಂಕಷ್ಟಿಯ ಚಂದ್ರೋದಯದ ಸಮಯವನ್ನೇ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ; ಅದೇ ಉಪವಾಸ ಬಿಡುವ ಹೊತ್ತು.
ಚಂದ್ರೋದಯ ಊರಿಂದ ಊರಿಗೆ ಬೇರೆಯಾಗುವುದರಿಂದ, ಚತುರ್ಥಿ ಒಂದು ಊರಿನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರೋದಯಕ್ಕೆ ಇದ್ದು ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಕಷ್ಟಿಯ ಪುಟ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಆಗೊಮ್ಮೆ ಈಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಊರಿಗೆ ಅಂಗಾರಕ ಚತುರ್ಥಿ ಇದ್ದು, ಸಂಕಷ್ಟಿ ಒಂದು ದಿನ ಅತ್ತಿತ್ತ ಬರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಊರಿಗೆ ಇಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಸಂಕಷ್ಟಿ ಕಾಣುವಲ್ಲೆಲ್ಲ, ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲೂ, ಈ ಸಾಲು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅನುದಿನ ಕೊಡುವ ಮುಂದಿನ ದಿನಾಂಕ 2027ರ ಜೂನ್ 22.
ಸಂಬಂಧಿತ ದಿನಗಳು
ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ಥಿ ಬೇರೆಯೇ ಆಚರಣೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ ವಿನಾಯಕ ಚತುರ್ಥಿ. ವಾರದ ದಿನದೊಂದಿಗಿನ ಇತರ ಸಂಯೋಗಗಳನ್ನೂ ಅನುದಿನ ಇದೇ ರೀತಿ, ಮಾಸಿಕ ವ್ರತದ ದಿನದ ಎರಡನೆಯ ಸಾಲಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ: ಸೋಮವಾರದ ಪ್ರದೋಷ ಸೋಮ ಪ್ರದೋಷ, ಶನಿವಾರದ ಪ್ರದೋಷ ಶನಿ ಪ್ರದೋಷ, ಸೋಮವಾರದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಸೋಮವತೀ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ.
Angaraka Chaturthi, also called Angaraka Sankashti and, in Maharashtra, Angarki, is a Sankashti Chaturthi that falls on a Tuesday. Sankashti is the monthly vrata of Ganesha on the fourth tithi of the dark fortnight, kept with a fast that ends at moonrise. Tuesday is the day of Mangala, the planet Mars, whose other name is Angaraka, and when the two meet the day carries his name. It belongs to no particular month. It comes whenever the calendar brings a Sankashti onto a Tuesday, which happens a little less than twice a year on average, and some years have only one.
The story
Angaraka, the one red as a glowing ember, is the son of the earth, Bhumi or Prithvi. In the telling most often given his father is the sage Bharadwaja, a devotee of Ganesha, from whom the boy learnt the Vedas. Angaraka did long tapas to Ganesha, and when Ganesha appeared and offered him a boon, he asked that his own name be joined to Ganesha’s for ever. Ganesha granted that a Sankashti falling on a Tuesday, Angaraka’s day, would be called after him, and that those who fasted and worshipped on it would have their wishes met. In one version Angaraka also asked to be raised among the devas, and was given the name Mangala, the auspicious one.
These are traditional tellings, retold by many writers. The accounts consulted for this page do not name the Purana they come from, and this page does not guess at one.
How it is kept
The observance is that of any Sankashti, kept with more care. The fast runs through the day. In the evening Ganesha is worshipped as on every Sankashti, and in many homes the Ganapati Atharvashirsha is recited before the moon rises. The fast is broken only after the moon has been seen and arghya offered to it.
The Ganesha temples are much more crowded than on an ordinary Sankashti. At the Siddhivinayak temple in Mumbai the queues on an Angarki begin in the early morning, and the city’s newspapers report the crowds when the day comes round.
Which day Anudina gives
Anudina does not work out Angaraka Chaturthi on its own. It first places Sankashti, on the day on which the chaturthi of the dark fortnight is running at moonrise, computed for the reader’s own place. When that day is a Tuesday, it adds a second row on the same day naming it Angaraka Chaturthi. The row carries the Sankashti’s moonrise, which is the hour at which the fast is broken.
Because moonrise differs from town to town, the Sankashti page explains how the chaturthi can be running at moonrise in one place and not in another. In an occasional month, therefore, one town may have an Angaraka Chaturthi while another, whose Sankashti falls a day apart, does not. The row is shown in every regional setting, wherever Sankashti is shown. The next date Anudina gives is 22 June 2027.
Related days
The chaturthi of the bright fortnight is a different observance, Vinayaka Chaturthi, kept at midday. Anudina marks the other weekday combinations in the same way, as a second row on the day of the monthly vrata: a Pradosha on a Monday is Soma Pradosha, a Pradosha on a Saturday is Shani Pradosha, and an amavasya on a Monday is Somavati Amavasya.