ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ ಹನುಮ ಜಯಂತಿ ಚೈತ್ರ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ವೈಶಾಖ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಹತ್ತನೆಯ ತಿಥಿಯಾದ ದಶಮಿಯಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ; ತೆಲುಗು ಪಂಚಾಂಗಗಳು ಇದನ್ನು ವೈಶಾಖ ಬಹುಳ ದಶಮಿ ಎನ್ನುತ್ತವೆ. ಚೈತ್ರ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ಆರಂಭವಾದ ನಲವತ್ತೊಂದು ದಿನಗಳ ವ್ರತ ಈ ದಿನ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಮನೆಗಳೂ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಇದನ್ನೇ ನಿಜವಾದ ಜಯಂತಿ ಎಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಇದೇ ದಿನ ಆಚರಣೆಯಿದೆ.
ನಲವತ್ತೊಂದು ದಿನಗಳು
ಈ ಆಚರಣೆ ಒಂದು ದೀಕ್ಷೆ, ಅಂದರೆ ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಗೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ವ್ರತ; ಇದಕ್ಕೆ ಹನುಮಾನ್ ದೀಕ್ಷೆ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಉತ್ತರ ಭಾರತ ಹನುಮ ಜಯಂತಿ ಎಂದು ಆಚರಿಸುವ ಚೈತ್ರ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದೇ ಇದು ಆರಂಭವಾಗಿ, ನಲವತ್ತೊಂದು ದಿನ ನಡೆದು ವೈಶಾಖ ಬಹುಳ ದಶಮಿಗೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ದೀಕ್ಷೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡವರು ದೀಕ್ಷಾ ಮಾಲೆ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬೇಗ ಏಳುತ್ತಾರೆ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸಾತ್ವಿಕ ಆಹಾರ ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಹನುಮಂತ ಮತ್ತು ರಾಮನ ಪೂಜೆ, ಹನುಮಾನ್ ಚಾಲೀಸಾ ಮತ್ತು ಸುಂದರಕಾಂಡದ ಪಾರಾಯಣ, ಹನುಮಂತನ ದೇವಾಲಯಗಳ ದರ್ಶನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಜಯಂತಿಯ ದಿನ ದೀಕ್ಷಾ ವಿರಮಣ ಎಂಬ ವಿಧಿಯಿಂದ ವ್ರತವನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಮುಗಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಹನುಮಂತನ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರಾದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಂಡಗಟ್ಟು, ಕಸಾಪುರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿಯ ಮದ್ದಿ ಆಂಜನೇಯ ದೇವಾಲಯ ಸೇರಿವೆ. ದೀಕ್ಷೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದವರಿಗೆ ಈ ದಿನ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಹನುಮನ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸುವಂತೆಯೇ: ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹನುಮಾನ್ ಚಾಲೀಸಾ ಅಥವಾ ಸುಂದರಕಾಂಡ.
ತಿರುಮಲೆ ಮತ್ತು ಅಂಜನಾದ್ರಿ
2021ರಲ್ಲಿ ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನಂ, ಪುರಾಣ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿಯ ಮೇಲೆ, ತಿರುಮಲೆಯ ಏಳು ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಅಂಜನಾದ್ರಿಯೇ ಹನುಮಂತನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ಹೇಳಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ: ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹಂಪಿಯ ಬಳಿಯ ಬೆಟ್ಟವನ್ನೇ ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. 2021ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ 2024ರಲ್ಲಿ ತಿ.ತಿ.ದೇ. ಈ ದಿನದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಐದು ದಿನಗಳ ಹನುಮ ಜಯಂತಿ ಉತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸಿತು: ಅಂಜನಾದ್ರಿಯ ಆಕಾಶಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲಾಂಜನೇಯ ಮತ್ತು ಅಂಜನಾದೇವಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ, ಜಾಪಾಲಿ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹನುಮಾನ್ ಚಾಲೀಸಾ ಪಠಣ.
ಅನುದಿನ ಕೊಡುವ ದಿನ
ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವೈಶಾಖ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ದಶಮಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ದಿನವನ್ನು ಅನುದಿನ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಮಾಸದ ಹೆಸರಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಎಚ್ಚರ ಬೇಕು. ತೆಲುಗು ಪಂಚಾಂಗಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದವುಗಳಂತೆಯೇ ಅಮಾಂತ: ಮಾಸ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷ ವೈಶಾಖಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಉತ್ತರದ ಪೂರ್ಣಿಮಾಂತ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷ ಎಂದು ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಇದೇ ತಿಥಿ ಅಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಕೃಷ್ಣ ದಶಮಿ ಎಂದು ಕಾಣಿಸಬಹುದು. ದಿನ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಹೆಸರು ಮಾತ್ರ. ಅನುದಿನ ಕೊಡುವ ಮುಂದಿನ ದಿನಾಂಕ 2027ರ ಮೇ 31.
ಈ ಸಾಲು ತೆಲುಗು ಪದ್ಧತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪದ್ಧತಿ ಅನುಸರಿಸುವ ಓದುಗರಿಗೆ, ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನೂ ನೋಡಲು ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಯಾವುದೇ ಓದುಗರಿಗೆ ಅನುದಿನ ಇದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಇತರ ಹನುಮ ಜಯಂತಿಗಳು
ದಿನಾಂಕದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲೇ ಒಮ್ಮತವಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅನುದಿನ ಒಂದನ್ನು ಆರಿಸದೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ದಿನವನ್ನೂ ಬೇರೆ ಸಾಲಾಗಿ ಇಡುತ್ತದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಬಹುಭಾಗ ಹನುಮ ಜಯಂತಿಯನ್ನು ಈ ವ್ರತ ಆರಂಭವಾಗುವ ಚೈತ್ರ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಹನುಮದ್ವ್ರತವನ್ನು ಮಾರ್ಗಶಿರ ಶುಕ್ಲ ತ್ರಯೋದಶಿಯಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಹನುಮಜ್ಜಯಂತಿಯನ್ನು ಮಾರ್ಗಳಿ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮೂಲಾ ನಕ್ಷತ್ರದ ದಿನ ಆಚರಿಸುತ್ತವೆ; ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಬರುತ್ತದೆ. ಒಡಿಶಾ ಇದನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಡಿಯಾ ಹೊಸ ವರ್ಷವಾದ ಪಣ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರಿನಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹನುಮ ಜಯಂತಿಯನ್ನೂ, ತೆಲುಗು ಕ್ಯಾಲೆಂಡರಿನಲ್ಲಿ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದನ್ನೂ ಕಂಡ ಓದುಗರನ್ನು ಯಾವುದೂ ತಪ್ಪುದಾರಿಗೆ ಎಳೆದಿಲ್ಲ.
In Andhra Pradesh and Telangana, Hanuman Jayanti is not the full moon of Chaitra. It is kept on the dashami, the tenth tithi, of the dark fortnight of Vaishakha, which Telugu almanacs call Vaishakha bahula dashami. The day closes a vow of forty-one days that began on Chaitra Purnima, and Telugu households and temples treat it as the jayanti proper. Parts of Karnataka keep the same date.
The forty-one days
The observance is a deeksha, a vow taken for a fixed period, here called Hanuman Deeksha. It begins on Chaitra Purnima, the very day the North keeps as Hanuman Jayanti, and runs for forty-one days to Vaishakha bahula dashami. Those who take it wear a deeksha mala, rise early, keep brahmacharya, eat only satvika food or fast, and spend the period in daily worship of Hanuman and Rama, reciting the Hanuman Chalisa and the Sundarakanda and visiting Hanuman temples.
On the jayanti the vow is formally closed, in a rite called deeksha viramana, usually at a Hanuman temple. Kondagattu, Kasapuram and the Maddi Anjaneya temple in West Godavari are among the temples named for it. For those who have not taken the vow, the day is kept as a Hanuman day is kept anywhere: a visit to the temple, and the Hanuman Chalisa or the Sundarakanda at home.
Tirumala and Anjanadri
In 2021 the Tirumala Tirupati Devasthanams declared Anjanadri, one of the seven hills of Tirumala, to be the birthplace of Hanuman, on the report of a committee that had studied Puranic, literary and epigraphic material. The claim is disputed: in Karnataka, the hill near Hampi has long been held to be the birthplace. In 2021, and again in 2024, TTD kept a five-day Hanuman Jayanti festival beginning on this day, with abhisheka to Balanjaneya and Anjana Devi at Akasa Ganga on Anjanadri and mass recitation of the Hanuman Chalisa at Japali Tirtham.
Which day Anudina gives
Anudina gives the day on which the dashami of Vaishakha krishna paksha is running at sunrise. The month name needs a word of care. Telugu almanacs, like those of Karnataka, are amanta: the month ends with the new moon, so this dark fortnight belongs to Vaishakha. In the purnimanta reckoning of the North the same fortnight is counted as Jyeshtha krishna paksha, so the same tithi can appear there as Jyeshtha krishna dashami. The day does not change, only its label. The next date Anudina gives is 31 May 2027.
The row belongs to the Telugu custom. Anudina shows it to readers who keep the South Indian custom, and to any reader who has chosen to see the festivals of other regions as well.
The other Hanuman Jayantis
The tradition does not agree with itself about the date, and Anudina keeps each regional day as a row of its own rather than choosing one. Maharashtra and most of North India keep Hanuman Jayanti on Chaitra Purnima, the day this vow begins. Karnataka keeps Hanumad Vrata on Margashirsha shukla trayodashi. Tamil Nadu and Kerala keep Hanumath Jayanti in the month of Margazhi, on the day of the Moola nakshatra, which generally falls on the new moon. Odisha keeps it at Pana Sankranti, the Odia new year in April. A reader who finds a Hanuman Jayanti in a national calendar in April and another in a Telugu calendar in May has not been misled by either.