ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ರಜಸ್ತಮಶ್ಚಾಭಿಭೂಯ ಸತ್ತ್ವಂ ಭವತಿ ಭಾರತ।
ರಜಃ ಸತ್ತ್ವಂ ತಮಶ್ಚೈವ ತಮಃ ಸತ್ತ್ವಂ ರಜಸ್ತಥಾ ॥ 10 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
रजस्तमश्चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत।
रजः सत्त्वं तमश्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा ॥ 10 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
rajastamaścābhibhūya sattvaṃ bhavati bhārata|
rajaḥ sattvaṃ tamaścaiva tamaḥ sattvaṃ rajastathā || 10 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಭಾರತ ರಜಃ ತಮಃ ಚ ಅಭಿಭೂಯ (भारत रजः तमः च अभिभूय, bhārata rajaḥ tamaḥ ca abhibhūya) = ಭಾರತ, ರಜಸ್ ತಮಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಅದುಮಿ (overpowering rajas and tamas, O Bharata)
- ಸತ್ತ್ವಂ ಭವತಿ (सत्त्वं भवति, sattvaṃ bhavati) = ಸತ್ತ್ವ ಮೇಲುಗೈ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ (sattva prevails)
- ರಜಃ ಸತ್ತ್ವಂ ತಮಃ ಚ ಏವ (रजः सत्त्वं तमः च एव, rajaḥ sattvaṃ tamaḥ ca eva) = ರಜಸ್ ಸತ್ತ್ವ ತಮಸ್ಸುಗಳನ್ನು (rajas, over sattva and tamas)
- ತಮಃ ಸತ್ತ್ವಂ ರಜಃ ತಥಾ (तमः सत्त्वं रजः तथा, tamaḥ sattvaṃ rajaḥ tathā) = ತಮಸ್ ಸತ್ತ್ವ ರಜಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ (and tamas likewise over sattva and rajas)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಭಾರತ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಜಸ್ ತಮಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಅದುಮಿ ಸತ್ತ್ವ ಮೇಲುಗೈ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸತ್ತ್ವ ತಮಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಅದುಮಿ ರಜಸ್, ಹಾಗೆಯೇ ಸತ್ತ್ವ ರಜಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಅದುಮಿ ತಮಸ್.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Overpowering rajas and tamas, sattva prevails, O Bharata. So too rajas prevails over sattva and tamas, and tamas over sattva and rajas.
ಶ್ಲೋಕ 14.10ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 14.10
ಗುಣಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಲ್ಲ, ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ನಿರಂತರ ಏರಿಳಿತ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ ಒಂದು ಗುಣ ಉಳಿದೆರಡನ್ನೂ ಅದುಮಿ ಬೆಳೆದಾಗ ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ: ಸತ್ತ್ವ ಜ್ಞಾನ ಸುಖಗಳನ್ನು, ರಜಸ್ ಕರ್ಮ ತೃಷ್ಣೆಗಳನ್ನು, ತಮಸ್ ಆವರಣ ಪ್ರಮಾದಗಳನ್ನು. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಒಂದು ಗುಣ ಮೇಲೇರುವುದು ಅದೃಷ್ಟದಿಂದ, ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮದ ಫಲದಿಂದ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
The gunas are not fixed, there is constant rise and fall among them. According to Shankara, when one guna grows by overpowering the other two, it begins its own work: sattva knowledge and happiness, rajas action and craving, tamas veiling and heedlessness. Sridhara Swami says a guna rises through ‘adrishta’, the unseen fruit of past action.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಎರಡು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮ, ದೇಹವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಆಹಾರದ ವೈಷಮ್ಯ. ಎರಡನೆಯದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಹೀಗೆ ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಉದ್ಭವ ಅಭಿಭವಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಹದಿನೇಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಆಹಾರದ ಮೂರು ಬಗೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ.
Ramanuja gives two causes: past karma, and imbalance in the food that nourishes the body. The second is notable. In this way they move by rising and being overpowered in turn. The seventeenth chapter speaks at length of three kinds of food. Madhva’s comment on this verse is not in our source text.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಗಡಿಬಿಡಿ, ಊಟದ ನಂತರ ಮಂದ, ಇದು ಅನೇಕರ ದಿನದ ಅನುಭವ. ಗುಣಗಳ ಏರಿಳಿತವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರೆ ಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
Clear in the morning, rushed at midday, dull after lunch: this is how many people’s day goes. Noticing the rise and fall of the gunas lets us keep important work for the clear hours.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರ ಆಹಾರದ ಮಾತಿಗೆ ಇಂದಿನ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯೂ ಪೂರಕ: ಭಾರೀ ಊಟದ ನಂತರದ ಆಲಸ್ಯ, ಅತಿಯಾದ ಕಾಫಿ ಟೀಯಿಂದ ಬರುವ ಚಡಪಡಿಕೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪರಿಚಿತ. ಆಹಾರವೊಂದೇ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರ ಪಾಲು ಇದೆ.
Present-day understanding supports Ramanuja’s word on food: the sluggishness after a heavy meal and the restlessness from too much coffee or tea are familiar to all. Food alone does not decide the mind, but it has its share.