ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಲೋಭಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿರಾರಂಭಃ ಕರ್ಮಣಾಮಶಮಃ ಸ್ಪೃಹಾ।
ರಜಸ್ಯೇತಾನಿ ಜಾಯಂತೇ ವಿವೃದ್ಧೇ ಭರತರ್ಷಭ ॥ 12 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा।
रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ ॥ 12 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
lobhaḥ pravṛttirārambhaḥ karmaṇāmaśamaḥ spṛhā|
rajasyetāni jāyante vivṛddhe bharatarṣabha || 12 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಲೋಭಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ (लोभः प्रवृत्तिः, lobhaḥ pravṛttiḥ) = ಲೋಭ, ಚಟುವಟಿಕೆ (greed, activity)
- ಕರ್ಮಣಾಮ್ ಆರಂಭಃ (कर्मणाम् आरम्भः, karmaṇām ārambhaḥ) = ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಉತ್ಸಾಹ (the undertaking of actions)
- ಅಶಮಃ ಸ್ಪೃಹಾ (अशमः स्पृहा, aśamaḥ spṛhā) = ಶಾಂತಿಯಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಹಂಬಲ (restlessness, longing)
- ಭರತರ್ಷಭ ರಜಸಿ ವಿವೃದ್ಧೇ ಏತಾನಿ ಜಾಯಂತೇ (भरतर्षभ रजसि विवृद्धे एतानि जायन्ते, bharatarṣabha rajasi vivṛddhe etāni jāyante) = ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ, ರಜಸ್ ಬೆಳೆದಾಗ ಇವು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ (these arise when rajas increases, O best of the Bharatas)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ, ರಜಸ್ ಬೆಳೆದಾಗ ಲೋಭ, ಚಟುವಟಿಕೆ, ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಉತ್ಸಾಹ, ಶಾಂತಿಯಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಹಂಬಲ ಇವು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Greed, activity, the undertaking of actions, restlessness and longing: these arise when rajas increases, O best of the Bharatas.
ಶ್ಲೋಕ 14.12ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 14.12
‘ಲೋಭ’ಕ್ಕೆ ಆಚಾರ್ಯರು ಕೊಡುವ ಅರ್ಥಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮುಖಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಅದು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ವಸ್ತುವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಬಯಕೆ, ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ತನ್ನದನ್ನು ಬಿಡಲಾಗದ ಜಿಪುಣತನ, ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಗೆ ಹಣ ಎಷ್ಟು ಬಂದರೂ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಯುವ ಹಂಬಲ. ‘ಅಶಮ’ವನ್ನು ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಒಂದು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ: ‘ಇದನ್ನು ಮಾಡಿ ಆಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ’ ಎಂಬ ಮುಗಿಯದ ಸಂಕಲ್ಪ.
The senses the acharyas give to ‘lobha’ show its different faces. For Shankara it is the wish to take another’s property, for Ramanuja the miserliness that cannot let go of one’s own, for Sridhara Swami the longing that keeps growing however much money comes. Sridhara Swami catches ‘ashama’ in one sentence: the never-ending resolve, ‘I will do this, and then I will do that.’
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ ‘ಪ್ರವೃತ್ತಿ’ ಉದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದೆಯೂ ಚಲಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುವ ಸ್ವಭಾವ, ‘ಅಶಮ’ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ನಿಲ್ಲದಿರುವುದು. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ‘ಅಶಮ’ ಹರ್ಷ, ರಾಗಗಳ ನಿರಂತರ ಹರಿವು. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ‘ಆರಂಭ’ಕ್ಕೆ ಮನೆ ಕಟ್ಟುವಂಥ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮಗಳ ಉದಾಹರಣೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ.
According to Ramanuja ‘pravritti’ is the nature that keeps moving even without a purpose, and ‘ashama’ the senses never coming to rest. For Shankara ‘ashama’ is a constant flow of elation and attraction. Sridhara Swami gives large enterprises such as building a house as an example of ‘arambha’. Madhva’s comment on this verse is not in our source text.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ‘ಇದನ್ನು ಮಾಡಿ ಆಮೇಲೆ ಅದನ್ನು’ ಎಂಬ ಮಾತು ಇಂದಿನ ಬದುಕಿನ ನಿಖರ ಚಿತ್ರ. ಮುಗಿಯದ ಪಟ್ಟಿ, ನಿಲ್ಲದ ಫೋನ್, ತೃಪ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಗುರಿಗಳು.
Sridhara Swami’s ‘this, and then that’ is an exact picture of life today. An endless list, a phone that never stops, goals that never satisfy.
ಈ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದೇ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ. ನಿದ್ರೆ ಕೆಡುವುದು, ಎದೆಬಡಿತ ಹೆಚ್ಚುವುದು, ಸದಾ ಕಿರಿಕಿರಿ, ಇವು ದೇಹ ಕೊಡುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳು. ‘ಸಾಕು’ ಎನ್ನಲು ಕಲಿಯುವುದು ಆರೋಗ್ಯದ ಭಾಗ.
Noticing these signs is the first step. Disturbed sleep, a racing heart, constant irritability: these are warnings the body gives. Learning to say ‘enough’ is part of health.