ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಸತ್ತ್ವಂ ರಜಸ್ತಮ ಇತಿ ಗುಣಾಃ ಪ್ರಕೃತಿಸಂಭವಾಃ।
ನಿಬಧ್ನಂತಿ ಮಹಾಬಾಹೋ ದೇಹೇ ದೇಹಿನಮವ್ಯಯಮ್ ॥ 5 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसम्भवाः।
निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम् ॥ 5 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
sattvaṃ rajastama iti guṇāḥ prakṛtisambhavāḥ|
nibadhnanti mahābāho dehe dehinamavyayam || 5 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಸತ್ತ್ವಂ ರಜಃ ತಮಃ ಇತಿ (सत्त्वं रजः तमः इति, sattvaṃ rajaḥ tamaḥ iti) = ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್ ಎಂಬ (sattva, rajas and tamas)
- ಪ್ರಕೃತಿಸಂಭವಾಃ ಗುಣಾಃ (प्रकृतिसम्भवाः गुणाः, prakṛtisambhavāḥ guṇāḥ) = ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಗುಣಗಳು (the gunas born of prakriti)
- ಮಹಾಬಾಹೋ ದೇಹೇ (महाबाहो देहे, mahābāho dehe) = ಮಹಾಬಾಹುವೇ, ದೇಹದಲ್ಲಿ (in the body, O mighty-armed)
- ಅವ್ಯಯಂ ದೇಹಿನಂ ನಿಬಧ್ನಂತಿ (अव्ययं देहिनं निबध्नन्ति, avyayaṃ dehinaṃ nibadhnanti) = ಅವ್ಯಯನಾದ ದೇಹಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ (bind the imperishable embodied one)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಮಹಾಬಾಹು, ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್ ಎಂಬ ಗುಣಗಳು ಅವ್ಯಯನಾದ ದೇಹಿಯನ್ನು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕುತ್ತವೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Sattva, rajas and tamas, the gunas born of prakriti, bind the imperishable embodied one in the body, O mighty-armed.
ಶ್ಲೋಕ 14.5ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 14.5
ಮೂರು ಗುಣಗಳ ಹೆಸರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಒಂದು ಎಚ್ಚರ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ: ಇಲ್ಲಿನ ‘ಗುಣ’ ಒಂದು ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದ, ಬಣ್ಣ ರೂಪಗಳಂತೆ ದ್ರವ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಗುಣಗಳಲ್ಲ. ‘ಗುಣ’ ಎಂದರೆ ಹಗ್ಗದ ಎಳೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ, ಕಟ್ಟುವ ಅವುಗಳ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಅದು ಹೊಂದುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹಲವರು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವು ಆತ್ಮವನ್ನು ‘ಕಟ್ಟುವಂತೆ’ ತೋರುತ್ತವೆ, ನಿಜವಾಗಿ ಅಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿಂದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಬರುವ ಸಂಸಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ.
The names of the three gunas together for the first time. Shankara gives a caution: ‘guna’ here is a technical term, not qualities residing in a substance like colour and form. Many note that ‘guna’ also means a strand of rope, which fits their binding nature. They appear to ‘bind’ the Self, Shankara says, not in truth. According to Sridhara Swami the fourteen verses from here expand on worldly existence as it comes from union with prakriti.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ ಗುಣಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸ್ವಭಾವಗಳು, ಬೆಳಕು ಮೊದಲಾದ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದಲೇ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದವು. ಅವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೂಲ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಕಟ, ಮಹತ್ ಮೊದಲಾದ ವಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟ. ಸ್ವಭಾವತಃ ಗುಣಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಅವ್ಯಯ ದೇಹಿಯನ್ನು ದೇಹಸಂಬಂಧದ ಮೂಲಕ ಅವು ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಬಂಧ ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದರೆ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ.
According to Ramanuja the gunas are the natures of prakriti, recognisable only through their effects such as light. They are unmanifest in prakriti’s original state and manifest in its evolutes such as mahat. Through the connection with a body they bind the imperishable embodied self, which by nature has no connection with the gunas. Madhva states the purpose: only when one knows how bondage comes about can one take up the practice.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಮೂರು ಗುಣಗಳು ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಇವೆ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ. ಅವು ಜನರಿಗೆ ಅಂಟಿಸುವ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲ, ನಮ್ಮನ್ನೇ ಗಮನಿಸಲು ಕೊಟ್ಟ ಕನ್ನಡಿ.
The three gunas are in everyone, in different proportions and at different times. They are not labels to stick on people, but a mirror given for observing ourselves.
‘ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ’ ಎಂಬ ಪದ ಮುಖ್ಯ. ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣವಾದ ಸತ್ತ್ವವೂ ಕಟ್ಟುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
The word ‘bind’ matters. The next verse says that even sattva, the good guna, binds.