ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಏವಂ ಪರಂಪರಾಪ್ರಾಪ್ತಮಿಮಂ ರಾಜರ್ಷಯೋ ವಿದುಃ।
ಸ ಕಾಲೇನೇಹ ಮಹತಾ ಯೋಗೋ ನಷ್ಟಃ ಪರಂತಪ ॥ 2 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः।
स कालेनेह महता योगो नष्टः परन्तप ॥ 2 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
evaṃ paramparāprāptamimaṃ rājarṣayo viduḥ|
sa kāleneha mahatā yogo naṣṭaḥ parantapa || 2 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಏವಮ್ (एवम्, evam) = ಹೀಗೆ (thus)
- ಪರಂಪರಾಪ್ರಾಪ್ತಮ್ (परम्पराप्राप्तम्, paramparāprāptam) = ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದ (received in succession)
- ಇಮಮ್ (इमम्, imam) = ಇದನ್ನು (this)
- ರಾಜರ್ಷಯಃ ವಿದುಃ (राजर्षयः विदुः, rājarṣayaḥ viduḥ) = ರಾಜರ್ಷಿಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದರು (the royal sages knew)
- ಸಃ ಯೋಗಃ (सः योगः, saḥ yogaḥ) = ಆ ಯೋಗ (that yoga)
- ಮಹತಾ ಕಾಲೇನ (महता कालेन, mahatā kālena) = ದೀರ್ಘ ಕಾಲದಿಂದ (through a long lapse of time)
- ಇಹ ನಷ್ಟಃ (इह नष्टः, iha naṣṭaḥ) = ಇಲ್ಲಿ ನಷ್ಟವಾಯಿತು (was lost here)
- ಪರಂತಪ (परन्तप, parantapa) = ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ತಪಿಸುವವನೇ (scorcher of foes)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಹೀಗೆ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದ ಈ ಯೋಗವನ್ನು ರಾಜರ್ಷಿಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ಪರಂತಪನೇ, ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ಆ ಯೋಗ ಇಲ್ಲಿ ನಷ್ಟವಾಯಿತು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Received thus in succession, this yoga was known to the royal sages. But over a long stretch of time, scorcher of foes, that yoga was lost here.
ಚಿಂತನ (Reflection)
ಇಲ್ಲಿ ಶಂಕರರ ಮಾತು ಶ್ಲೋಕದ ಪದಗಳ ವಿವರಣೆ. ‘ಪರಂಪರೆ’ ಎಂದರೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಪರಂಪರೆ. ‘ರಾಜರ್ಷಿ’ಗಳು ಎಂದರೆ ರಾಜರೂ ಹೌದು, ಋಷಿಗಳೂ ಹೌದು. ‘ನಷ್ಟವಾಯಿತು’ ಎಂದರೆ ಬಹಳ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಗ ಹರಿದುಬರುತ್ತಿದ್ದ ಪರಂಪರೆ ಕಡಿದುಹೋಯಿತು. ‘ಪರಂತಪ’ ಎಂದರೆ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸುಡುವವನು: ತನ್ನ ಎದುರು ನಿಂತವರನ್ನು ಶೌರ್ಯ, ತೇಜಸ್ಸುಗಳ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಸುಡುವವನು.
Shankara’s comment here is a gloss of the words. The succession is a line of kshatriyas. Rajarshis are those who are kings and sages both. ‘Lost’ means that the line by which the yoga was handed down was broken, over a great stretch of time. And Parantapa, ‘scorcher of foes’: the foes are those who stand against one, and he scorches them with the rays of his valour and splendour, as the sun does.
ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಭಗವತ್ಪಾದರ ಭಗವದ್ಗೀತಾ ಭಾಷ್ಯ
Sri Shankara Bhagavatpada, Bhagavad Gita Bhashya
ಶ್ಲೋಕ 4.2ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 4.2
‘ರಾಜರ್ಷಿ’ ಎಂದರೆ ರಾಜನೂ ಆಗಿರುವ ಋಷಿ. ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಿನ ಬಳಿಕ ನಿಮಿ ಮೊದಲಾದ ರಾಜರ್ಷಿಗಳು ಈ ಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರು ಎಂದು ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಹೆಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂದಿನವರಿಗೆ ಅದು ಏಕೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಎರಡನೆಯ ಸಾಲು ಕಾರಣ ಕೊಡುತ್ತದೆ.
A rajarshi is a sage who is also a king. Sridhara Swami names Nimi and others after Ikshvaku as the royal sages who knew this yoga. The second line gives the reason why people of the present do not know it.
ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ‘ನಷ್ಟ’ ಎಂಬುದನ್ನು ‘ವಿಚ್ಛಿನ್ನಸಂಪ್ರದಾಯ’ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಂದರೆ ಕಲಿಸುವವರ ಸರಪಳಿ ತುಂಡಾಯಿತು. ಯೋಗ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲದ ದುರ್ಬಲರ ಕೈಗೆ ಬಂದಾಗ ಅದು ಕಳೆದುಹೋಯಿತು ಎಂದು ಅವರು ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Shankara explains ‘lost’ as ‘the line of teaching was broken’, that is, the chain of those who handed it on snapped. In his lead-in to the next verse he adds that it was lost when it came into the hands of the weak, who had not mastered their senses.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಕಾರಣವನ್ನು ಕೇಳುಗರ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ಕೇಳುವವರ ಬುದ್ಧಿ ಮಂದವಾದ್ದರಿಂದ ಯೋಗ ‘ಬಹುತೇಕ ನಾಶವಾಯಿತು’. ಅವರು ಹೇಳುವುದು ಪೂರ್ತಿ ನಾಶ ಅಲ್ಲ, ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ನಾಶ.
Ramanuja turns the cause towards the listeners. As time passed, the dullness of those who heard it left the yoga ‘almost destroyed’. What he describes is not total loss but near loss.
‘ಪರಂತಪ’ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆಯನ್ನು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ: ಸೂರ್ಯನು ಕಿರಣಗಳಿಂದ ತಪಿಸುವಂತೆ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ತಪಿಸುವವನು. ಸೂರ್ಯವಂಶದ ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಈ ಹೋಲಿಕೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ.
Shankara unpacks the address ‘Parantapa’: one who scorches his foes with valour and brilliance, as the Sun scorches with its rays. In a verse telling the story of the solar line, the image fits naturally.
‘ರಾಜರ್ಷಿ’ ಎಂಬುದು ಪರಂಪರೆ ಹೆಸರಿಸುವ ಋಷಿಗಳ ಹಲವು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ‘ದೇವರ್ಷಿ’, ಅಂದರೆ ದೇವತೆಗಳ ನಡುವಿನ ಋಷಿ, ನಾರದರಂತೆ; ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಎತ್ತರದವರೆಂದು ಎಣಿಸುವ ‘ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ’, ವಸಿಷ್ಠರಂತೆ. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ರಾಜರ್ಷಿಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿದರು.
Rajarshi is one of several ranks of sage the tradition names. Beside it stand the devarshi, a sage among the gods, such as Narada, and the brahmarshi, counted the highest, such as Vasishtha. Vishvamitra rose from rajarshi to brahmarshi.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಜ್ಞಾನ ಕಳೆದುಹೋಗುವುದು ಯಾರೋ ಅದನ್ನು ತಪ್ಪೆಂದು ತೋರಿಸಿದ್ದರಿಂದಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅದನ್ನು ಆಚರಿಸುವವರು ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಅದು ಮಸುಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆಚರಣೆಯಲ್ಲೇ ಬದುಕುವ ತಿಳಿವಳಿಕೆಗೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.
Knowledge is rarely lost because someone proved it wrong. More often it fades because fewer people practise it. This is especially true of understanding that lives only in practice.
ರೋಗಿಯನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಮುಟ್ಟಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಕೌಶಲವನ್ನು ಬಳಸದೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ಅದು ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕುಂದುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅನೇಕ ಹಿರಿಯ ವೈದ್ಯರ ಕಳವಳ. ಕಲಿತದ್ದನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಲೇ ಇರಬೇಕು, ಕಲಿಸುತ್ತಲೇ ಇರಬೇಕು.
Many senior doctors worry that the skill of examining a patient by hand weakens within a few years if it is not used. To keep what we learned, we have to keep using it and keep teaching it.