ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ಸ್ತೋತ್ರಂ: ಧರ್ಮದ ಶಾಸ್ತನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ

ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮದ ಶಾಸಕನಾದ ದೇವ, ಹರಿಹರರ ಮಗನಾದ ಶಾಸ್ತ. ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕ ಧರ್ಮವನ್ನೂ ಅದರ ಶಾಸಕನಾದ ದೇವನನ್ನೂ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ.

Dharmashasta means the god who is the ruler of dharma, Shasta, the son of Hari and Hara. The first verse introduces dharma and the god who governs it.

ನಡುವಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಶೃಂಗೇರಿ ಪೀಠದ ಒಬ್ಬ ಯತೀಂದ್ರರು ಶಾಸ್ತನನ್ನು ನೋಡಲು ಹೊರಟದ್ದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಶಾಸ್ತನ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಶಬರಿಗಿರಿವಾಸನ ವರ್ಣನೆಯೊಡನೆ ಮಂಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ.

The middle verses tell of a yatindra of the Sringeri seat setting out to see Shasta. The last verses are a meditation on Shasta and a description of the dweller of Shabarigiri, ending in a prayer for welfare.

---

ಪಾಠ (ಕನ್ನಡ)

ಜಗತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಹೇತುರ್ಯಃ ಧರ್ಮಃ ಶ್ರುತ್ಯಂತಕೀರ್ತಿತಃ ।
ತಸ್ಯಾಽಪಿ ಶಾಸ್ತಾ ಯೋ ದೇವಃ ತಂ ಸದಾ ಸಮುಪಾಶ್ರಯೇ ॥ 1 ॥

ಶ್ರೀಶಂಕರಾರ್ಯೈರ್ಹಿ ಶಿವಾವತಾರೈಃ
ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಾಯ ಸಮಸ್ತಕಾಲೇ ।
ಸುಸ್ಥಾಪಿತಂ ಶೃಂಗಮಹೀಧ್ರವರ್ಯೇ
ಪೀಠಂ ಯತೀಂದ್ರಾಃ ಪರಿಭೂಷಯಂತಿ ॥ 2 ॥

ತೇಷ್ವೇವ ಕರ್ಮಂದಿವರೇಷು ವಿದ್ಯಾ-
ತಪೋಧನೇಷು ಪ್ರಥಿತಾನುಭಾವಃ ।
ವಿದ್ಯಾಸುತೀರ್ಥೋಽಭಿನವೋಽದ್ಯ ಯೋಗೀ
ಶಾಸ್ತಾರಮಾಲೋಕಯಿತುಂ ಪ್ರತಸ್ಥೇ ॥ 3 ॥

ಧರ್ಮಸ್ಯ ಗೋಪ್ತಾ ಯತಿಪುಂಗವೋಽಯಂ
ಧರ್ಮಸ್ಯ ಶಾಸ್ತಾರಮವೈಕ್ಷತೇತಿ ।
ಯುಕ್ತಂ ತದೇತದ್ಧ್ಯುಭಯೋಸ್ತಯೋರ್ಹಿ
ಸಮ್ಮೇಲನಂ ಲೋಕಹಿತಾಯ ನೂನಂ ॥ 4 ॥

ಕಾಲೇಽಸ್ಮಿನ್ ಕಲಿಮಲದೂಷಿತೇಽಪಿ ಧರ್ಮಃ
ಶ್ರೌತೋಽಯಂ ನ ಖಲು ವಿಲೋಪಮಾಪ ತತ್ರ ।
ಹೇತುಃ ಖಲ್ವಯಮಿಹ ನೂನಮೇವ ನಾಽನ್ಯಃ
ಶಾಸ್ತಾಽಸ್ತೇ ಸಕಲಜನೈಕವಂದ್ಯಪಾದಃ ॥ 5 ॥

ಜ್ಞಾನಂ ಷಡಾಸ್ಯವರತಾತಕೃಪೈಕಲಭ್ಯಂ
ಮೋಕ್ಷಸ್ತು ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯವರವಾಹದಯೈಕಲಭ್ಯಃ ।
ಜ್ಞಾನಂ ಚ ಮೋಕ್ಷ ಉಭಯಂ ತು ವಿನಾ ಶ್ರಮೇಣ
ಪ್ರಾಪ್ಯಂ ಜನೈಃ ಹರಿಹರಾತ್ಮಜಸತ್ಪ್ರಸಾದಾತ್ ॥ 6 ॥

ಯಮನಿಯಮಾದಿಸಮೇತೈಃ ಯತಚಿತ್ತೈರ್ಯೋಗಿಭಿಃ ಸದಾ ಧ್ಯೇಯಂ ।
ಶಾಸ್ತಾರಂ ಹೃದಿ ಕಲಯೇ ಧಾತಾರಂ ಸರ್ವಲೋಕಸ್ಯ ॥ 7 ॥

ಶಬರಗಿರಿನಿವಾಸಃ ಸರ್ವಲೋಕೈಕಪೂಜ್ಯಃ
ನತಜನಸುಖಕಾರೀ ನಮ್ರಹೃತ್ತಾಪಹಾರೀ ।
ತ್ರಿದಶದಿತಿಜಸೇವ್ಯಃ ಸ್ವರ್ಗಮೋಕ್ಷಪ್ರದಾತಾ
ಹರಿಹರಸುತದೇವಃ ಸಂತತಂ ಶಂ ತನೋತು ॥ 8 ॥

ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠText in Devanagari

जगत्प्रतिष्ठाहेतुर्यः धर्मः श्रुत्यंतकीर्तितः ।
तस्याऽपि शास्ता यो देवः तं सदा समुपाश्रये ॥ 1 ॥

श्रीशंकरार्यैर्हि शिवावतारैः
धर्मप्रचाराय समस्तकाले ।
सुस्थापितं शृंगमहीध्रवर्ये
पीठं यतींद्राः परिभूषयंति ॥ 2 ॥

तेष्वेव कर्मंदिवरेषु विद्या-
तपोधनेषु प्रथितानुभावः ।
विद्यासुतीर्थोऽभिनवोऽद्य योगी
शास्तारमालोकयितुं प्रतस्थे ॥ 3 ॥

धर्मस्य गोप्ता यतिपुंगवोऽयं
धर्मस्य शास्तारमवैक्षतेति ।
युक्तं तदेतद्ध्युभयोस्तयोर्हि
सम्मेलनं लोकहिताय नूनं ॥ 4 ॥

कालेऽस्मिन् कलिमलदूषितेऽपि धर्मः
श्रौतोऽयं न खलु विलोपमाप तत्र ।
हेतुः खल्वयमिह नूनमेव नाऽन्यः
शास्ताऽस्ते सकलजनैकवंद्यपादः ॥ 5 ॥

ज्ञानं षडास्यवरतातकृपैकलभ्यं
मोक्षस्तु तार्क्ष्यवरवाहदयैकलभ्यः ।
ज्ञानं च मोक्ष उभयं तु विना श्रमेण
प्राप्यं जनैः हरिहरात्मजसत्प्रसादात् ॥ 6 ॥

यमनियमादिसमेतैः यतचित्तैर्योगिभिः सदा ध्येयं ।
शास्तारं हृदि कलये धातारं सर्वलोकस्य ॥ 7 ॥

शबरगिरिनिवासः सर्वलोकैकपूज्यः
नतजनसुखकारी नम्रहृत्तापहारी ।
त्रिदशदितिजसेव्यः स्वर्गमोक्षप्रदाता
हरिहरसुतदेवः संततं शं तनोतु ॥ 8 ॥

IAST ಲಿಪ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಠText in IAST transliteration

jagatpratiṣṭhāheturyaḥ dharmaḥ śrutyaṃtakīrtitaḥ |
tasyā’pi śāstā yo devaḥ taṃ sadā samupāśraye || 1 ||

śrīśaṃkarāryairhi śivāvatāraiḥ
dharmapracārāya samastakāle |
susthāpitaṃ śṛṃgamahīdhravarye
pīṭhaṃ yatīṃdrāḥ paribhūṣayaṃti || 2 ||

teṣveva karmaṃdivareṣu vidyā-
tapodhaneṣu prathitānubhāvaḥ |
vidyāsutīrtho’bhinavo’dya yogī
śāstāramālokayituṃ pratasthe || 3 ||

dharmasya goptā yatipuṃgavo’yaṃ
dharmasya śāstāramavaikṣateti |
yuktaṃ tadetaddhyubhayostayorhi
sammelanaṃ lokahitāya nūnaṃ || 4 ||

kāle’smin kalimaladūṣite’pi dharmaḥ
śrauto’yaṃ na khalu vilopamāpa tatra |
hetuḥ khalvayamiha nūnameva nā’nyaḥ
śāstā’ste sakalajanaikavaṃdyapādaḥ || 5 ||

jñānaṃ ṣaḍāsyavaratātakṛpaikalabhyaṃ
mokṣastu tārkṣyavaravāhadayaikalabhyaḥ |
jñānaṃ ca mokṣa ubhayaṃ tu vinā śrameṇa
prāpyaṃ janaiḥ hariharātmajasatprasādāt || 6 ||

yamaniyamādisametaiḥ yatacittairyogibhiḥ sadā dhyeyaṃ |
śāstāraṃ hṛdi kalaye dhātāraṃ sarvalokasya || 7 ||

śabaragirinivāsaḥ sarvalokaikapūjyaḥ
natajanasukhakārī namrahṛttāpahārī |
tridaśaditijasevyaḥ svargamokṣapradātā
hariharasutadevaḥ saṃtataṃ śaṃ tanotu || 8 ||

ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅರ್ಥ

• 1 ಜಗತ್ತು ನಿಲ್ಲಲು ಕಾರಣವಾದದ್ದು ಧರ್ಮ, ಎಂದು ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿತವಾಗಿದೆ. ಆ ಧರ್ಮಕ್ಕೂ ಶಾಸಕನಾದ ದೇವ ಯಾರೋ, ಅವನನ್ನು ನಾನು ಸದಾ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ.
  Dharma is the cause of the world’s standing firm, as the end of the Vedas proclaims. The god who is the ruler even of that dharma, I always take refuge in him.
• 2 ಶಿವನ ಅವತಾರರಾದ ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶೃಂಗಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪೀಠವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆ ಪೀಠವನ್ನು ಯತೀಂದ್ರರು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.
  The revered Shankaracharyas, incarnations of Shiva, firmly established on the excellent Shringa mountain a seat for the spread of dharma in all ages. Ascetic masters adorn that seat.
• 3 ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸೇ ಸಂಪತ್ತಾದ ಆ ಕರ್ಮನಿಷ್ಠ ಯತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳ ಅಭಿನವ ವಿದ್ಯಾತೀರ್ಥ ಯೋಗಿಗಳು ಇಂದು ಶಾಸ್ತನನ್ನು ನೋಡಲು ಹೊರಟರು. ಪಾಠದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಸುತೀರ್ಥ ಎಂದಿದೆ, ನಾವು ಅದನ್ನು ವಿದ್ಯಾತೀರ್ಥ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ.
  Among those ascetics, rich in learning and austerity, the renowned Abhinava Vidyatirtha, a yogi of great power, set out today to see Shasta. The text reads vidyasutirtha, which we take as Vidyatirtha.
• 4 ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಕರಾದ ಈ ಯತಿಶ್ರೇಷ್ಠರು ಧರ್ಮದ ಶಾಸಕನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದರು. ಈ ಇಬ್ಬರ ಸಮ್ಮಿಲನ ಲೋಕದ ಹಿತಕ್ಕೆ ಖಂಡಿತ ಯುಕ್ತವಾದದ್ದು.
  This chief of ascetics, protector of dharma, beheld the ruler of dharma. The meeting of those two is surely fitting for the good of the world.
• 5 ಕಲಿಯ ಮಲದಿಂದ ಕೆಟ್ಟ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ವೇದೋಕ್ತ ಧರ್ಮ ಅಲ್ಲಿ ಲೋಪವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇನ್ನಾರೂ ಅಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಜನರ ಏಕೈಕ ವಂದ್ಯಪಾದನಾದ ಶಾಸ್ತ ಇಲ್ಲಿರುವುದೇ ಕಾರಣ.
  Even in this age spoilt by the impurity of Kali, Vedic dharma has not been lost there. The cause is none other: it is that Shasta, whose feet all people revere, is present here.
• 6 ಜ್ಞಾನ ಷಣ್ಮುಖನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತಂದೆಯ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಮೋಕ್ಷ ಗರುಡವಾಹನನ ದಯೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ಜನರು ಹರಿಹರಾತ್ಮಜನ ಉತ್ತಮ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಪಡೆಯಬಹುದು.
  Knowledge is gained by the grace of the father of Shanmukha alone, and liberation by the mercy of him whose mount is Garuda alone. Both knowledge and liberation may be gained without toil by people through the excellent grace of the son of Hari and Hara.
• 7 ಯಮ, ನಿಯಮ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದ ಯೋಗಿಗಳು ಸದಾ ಧ್ಯಾನಿಸುವ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಶಾಸ್ತನನ್ನು ನಾನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇನೆ.
  I contemplate in my heart Shasta, the supporter of all the worlds, on whom yogis of controlled minds, endowed with yama, niyama and the rest, always meditate.
• 8 ಶಬರಿಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಏಕೈಕ ಪೂಜ್ಯನು, ನಮಿಸಿದವರಿಗೆ ಸುಖ ಕೊಡುವವನು, ವಿನಯಶೀಲರ ಹೃದಯದ ತಾಪವನ್ನು ಹರಿಸುವವನು. ದೇವತೆಗಳೂ ದಿತಿಪುತ್ರರೂ ಸೇವಿಸುವವನು, ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಕೊಡುವವನು. ಆ ಹರಿಹರರ ಮಗನಾದ ದೇವ ಸದಾ ಮಂಗಳವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಿ.
  He dwells on Shabarigiri, the one worshipful being of all worlds, who brings joy to those who bow and removes the heart-sorrow of the humble. Gods and the sons of Diti alike serve him, and he grants heaven and liberation. May that god, the son of Hari and Hara, always spread welfare.

---

ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಬಗ್ಗೆAbout this hymn

ನಮ್ಮ ಮೂಲದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದನ್ನು ಶೃಂಗೇರಿಯ ಜಗದ್ಗುರು ಶ್ರೀ ಭಾರತೀ ತೀರ್ಥ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು ರಚಿಸಿದರು. ರಚನೆಯ ಕಾಲವನ್ನು ನಾವು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.

By the heading in our source, this was composed by Sri Bharati Tirtha Mahaswami, Jagadguru of Sringeri. We give no date.

ಮೂರು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಶೃಂಗೇರಿ ಪೀಠದ ಅಭಿನವ ವಿದ್ಯಾತೀರ್ಥ ಎಂಬ ಯೋಗಿ ಶಾಸ್ತನನ್ನು ನೋಡಲು ಹೊರಟದ್ದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಪಾಠ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ, ನಾವೂ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ.

Verses 3 and 4 tell of a yogi called Abhinava Vidyatirtha of the Sringeri seat setting out to see Shasta. The text gives no further detail, and we add none.

ಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಸುತೀರ್ಥ ಎಂದಿದೆ. ನಾವು ಅದನ್ನು ವಿದ್ಯಾತೀರ್ಥ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಐದನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ತತ್ರ ಪದ ಯಾವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಲ್ಲ.

The text of verse 3 reads vidyasutirtha, and we take it as Vidyatirtha. In verse 5 it is not clear which place the word tatra, there, points to.

ಆರನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ದಯೆಗೂ ಜೋಡಿಸಿ, ಇವರಿಬ್ಬರ ಮಗನಾದ ಶಾಸ್ತನಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಒಂದಾಗುವುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

Verse 6 links knowledge to the grace of Shiva and liberation to the mercy of Vishnu, and says both come together in Shasta, their son.

ಆಧಾರ: ಶೃಂಗೇರಿ ಶ್ರೀ ಶಾರದಾ ಪೀಠದ ಜಾಲತಾಣದ ಸ್ತೋತ್ರ ವಿಭಾಗ. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ. · Source: the stotra section of the Sringeri Sri Sharada Peetham website (sringeri.net). Where readings differ, the difference is noted here.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಜನಸಂದಣಿಯ ಚೌಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಚಾರ ದೀಪವನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಅದು ಹಸಿರು ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಎಂದು ಹೇಳುವುದರಿಂದಲೇ ನೂರಾರು ವಾಹನಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಯದೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ.

Think of a traffic signal at a crowded crossing. Simply by showing green or red it lets hundreds of vehicles pass without striking one another.

ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕ ಧರ್ಮವನ್ನು ಜಗತ್ತು ನಿಲ್ಲಲು ಕಾರಣ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅದರ ಶಾಸಕನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ದಿನದ ಸಣ್ಣ ನಿಯಮಗಳೂ ಹಾಗೆ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅದು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

The first verse names dharma as the reason the world stands and takes refuge in its ruler. It reminds us that even the small rules of our day likewise make it possible for all of us to live together.

---