ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಇನ್ನೂ ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕವರಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ನಾನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದ್ದೆ. ಅವರೂ ಖುಷಿಪಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದುಕೊಂಡು ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಅವರಿಗೇ ಕೇಳಿಸಿದೆ.
ಅವರು ಒಬ್ಬರ ಮುಖ ಒಬ್ಬರು ನೋಡಿದರು. ನಂತರ ನನ್ನತ್ತ ತಿರುಗಿ ಹೇಳಿದರು:
“ಅದು ನನ್ನ ಧ್ವನಿ ಅಲ್ಲ!”
“ನಂಗೆ ಅದನ್ನ ಕೇಳೋಕೆ ಇಷ್ಟ ಇಲ್ಲ.”
“ಅದನ್ನ ಆಫ್ ಮಾಡಪ್ಪಾ, ಪ್ಲೀಸ್!”
ನಾನು ತಕ್ಷಣ ಆಫ್ ಮಾಡಿದೆ.
ನಿಜ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ನಾನೂ ಅದನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿದಾಗ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಓಡಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಮುಖ ತಿರುಗಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಪರಿಚಯದವರು ಅನೇಕರು ಹೀಗೆಯೇ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಅದನ್ನು ಬಾಯಿಬಿಟ್ಟು ಹೇಳುವಷ್ಟು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರಾಗಿದ್ದರು, ಅಷ್ಟೇ.
ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದ ಬಹುಪಾಲು ಕಾಲ, ತಾವು ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಯಾರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ ಇಡೀ ಜೀವನ ಬದುಕಿ, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ, ಮುಪ್ಪಾಗಿ ಸತ್ತರೂ, ಒಮ್ಮೆಯೂ ತನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಕೈಗಳು, ಕಾಲುಗಳು ಅವನಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೊತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಇತರರು ಮೊದಲು ನೋಡುವ, ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಮುಖ ಮಾತ್ರ ಅದರ ಒಡೆಯನಿಗೇ ಮರೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಇತರರ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅವನು ತನ್ನ ಮುಖದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಬಹುದಿತ್ತು.
ನಂತರ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರು ನಿಶ್ಚಲವಾದ ಕೊಳದ ಮೇಲೆ ಬಾಗಿ ನೋಡಿದರು. ಅಲುಗಾಡುವ ಒಂದು ಮಸುಕಾದ ಆಕಾರ ಅವರತ್ತ ತಿರುಗಿ ನೋಡಿತು. ಹೊರಗಿನಿಂದ ಕಾಣುವ ‘ನಾನು’ ಎಂಬುದರ ಮೊದಲ ಸುಳಿವು ಅದು. ಆದರೆ ನೀರು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸಾಕ್ಷಿಯಲ್ಲ. ಅದು ಅಲುಗಾಡುತ್ತದೆ, ಮಸುಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಅಸ್ಪಷ್ಟ ರೂಪರೇಖೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ನಂತರ ಕನ್ನಡಿ ಬಂತು. ಮೊದಲು ಹೊಳಪು ಮಾಡಿದ ಕಂಚು, ಆಮೇಲೆ ಗಾಜು. ಇಂದು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಯಾವ ವಿಶೇಷ ಯೋಚನೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ನಾವು ಅದರಲ್ಲಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ.
ಕೊನೆಗೂ ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ನೋಡುವಂತಾಯಿತು. ಹಾಗೆಂದು ನಾವು ನಂಬಿದೆವು.
ಆದರೆ ಕನ್ನಡಿ ನಮಗೆ ತೋರಿಸುವುದು ತಿರುಗುಮುರುಗಾದ ಬಿಂಬವನ್ನು. ಕೂದಲಿನ ಬೈತಲೆ ತಪ್ಪು ಬದಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಎತ್ತರದ ಹುಬ್ಬು, ಸೊಟ್ಟ ನಗು, ಎಡ ಕೆನ್ನೆಯ ಮಚ್ಚೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಅದಲುಬದಲು. ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನ ಮುಖವೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮರೂಪವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಖಕ್ಕೆ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಆದ ರೋಗಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವೈದ್ಯನಿಗೂ ಗೊತ್ತು, ಒಂದು ಮುಖವು ತನ್ನ ಎರಡು ಅರ್ಧಗಳ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಎಷ್ಟು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು. ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮುಖದಲ್ಲೂ ಆ ಎರಡು ಭಾಗಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ಹಾಗಾಗಿ ಕನ್ನಡಿಯ ಮುಖ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆಯೇ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅವನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವುದರಿಂದ, ಅವನೇ ‘ನಾನು’ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.
ನಂತರ, ಕೆಲವೇ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಹಿಂದೆ, ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಬಂತು.
ಇತರರು ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡುವಂತೆ ನಾವು ನಮ್ಮನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೋಡುವಂತಾಯಿತು. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅನೇಕರಿಗೆ ಅದು ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ.
“ನಾನು ಹಾಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.”
ಆದರೆ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವೇ ಹೆಚ್ಚು ನಿಜವಾದ ಬಿಂಬ. ಊಟದ ಮೇಜಿನ ಆಚೆ ಕುಳಿತ ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ನೋಡುವ ಮುಖ ಅದು. ನಾನು ವಾರ್ಡ್‌ಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಾಗ ನನ್ನ ರೋಗಿಗಳು ನೋಡುವ ಮುಖ ಅದು.
ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಅಪರಿಚಿತನನ್ನೇ ಎಲ್ಲರೂ ಬಲ್ಲರು. ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪರಿಚಿತನನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಎಂದೂ ಭೇಟಿಯಾಗಿಲ್ಲ.
ಧ್ವನಿಯೂ ಇದೇ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ಟ್ಯೂನಿಂಗ್ ಫೋರ್ಕ್ ಬಾರಿಸಿ ಕಿವಿಯ ಹಿಂದಿನ ಎಲುಬಿನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಕಲಿತೆವು. ಶಬ್ದವು ಗಾಳಿಯ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಎಲುಬಿನ ಮೂಲಕವೂ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
ನಾನು ಮಾತನಾಡುವಾಗ, ನನ್ನ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಎರಡೂ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ. ತಲೆಬುರುಡೆಯ ಎಲುಬುಗಳು ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ತಲುಪದ ಆಳ ಮತ್ತು ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಭಾವವನ್ನು ನನ್ನ ಧ್ವನಿಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತವೆ. ಉಳಿದವರೆಲ್ಲರೂ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ಬರುವ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಧ್ವನಿ ತೆಳುವಾಗಿ, ಬೇರೆ ಯಾರದ್ದೋ ಧ್ವನಿಯಂತೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ನನ್ನದಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದು ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೂ ಇದನ್ನೇ.
ಆದರೆ ಅದು ನನ್ನದೇ ಧ್ವನಿ. ಫೋನಿನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಕುಟುಂಬದವರು ಗುರುತಿಸುವ ಧ್ವನಿ ಅದು. ರೌಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಕೇಳುವ ಧ್ವನಿ ಅದು. ನನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಧ್ವನಿಯೋ, ನನಗಷ್ಟೇ ಕೇಳಿಸುವ ಆ ಒಳಗಿನ ಧ್ವನಿ.
ಹೀಗಾಗಿ ನಾನು ಮೂರು ‘ನಾನು’ಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದುಕುತ್ತೇನೆ:
- ಒಳಗಿನಿಂದ ನಾನು ಕೇಳುವ, ಅನುಭವಿಸುವ ಬೆಚ್ಚನೆಯ, ಖಾಸಗಿಯಾದ ‘ನಾನು’.
- ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ, ಪರಿಚಿತವಾದರೂ ತಿರುಗುಮುರುಗಾದ ‘ನಾನು’.
- ಇತರರು ಭೇಟಿಯಾಗುವ ‘ನಾನು’. ಫೋಟೋ ಅಥವಾ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನನಗೆ ಸಿಗುವ, ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ನನ್ನನ್ನು ಕಸಿವಿಸಿಗೊಳಿಸುವ ‘ನಾನು’.
ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡಿನ ಕವಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಬರ್ನ್ಸ್ ಒಮ್ಮೆ ಒಂದು ವರವನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದ: “ಇತರರು ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡುವಂತೆ ನಾವೇ ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡುವ ವರ!”
ಇಂದು ಆ ವರ ನಮ್ಮ ಜೇಬಿನಲ್ಲೇ ಇದೆ. ಆದರೆ ಅದು ಅಷ್ಟೇನೂ ಹಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಈ ಕಸಿವಿಸಿ ಛಾಯಾಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆಯಲ್ಲ; ನಾನು ಯಾರು ಎಂದು ನಾನು ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೋ ಅದಕ್ಕೂ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಗಿದ್ದೇನೋ ಅದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಅಂತರದ ಬಗ್ಗೆ.
ಈ ಅಂತರದ ಬಗ್ಗೆ ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಚೀನ ಋಷಿಗಳು ಬಹಳ ಆಳವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ:
ಯಚ್ಚಕ್ಷುಷಾ ನ ಪಶ್ಯತಿ ಯೇನ ಚಕ್ಷೂಂಷಿ ಪಶ್ಯತಿ ।
ತದೇವ ಬ್ರಹ್ಮ ತ್ವಂ ವಿದ್ಧಿ ನೇದಂ ಯದಿದಮುಪಾಸತೇ ॥
ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಯಾವುದನ್ನು ನೋಡಲಾಗದೋ, ಯಾವುದರ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳು ನೋಡುತ್ತವೆಯೋ, ಅದನ್ನೇ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿ; ಜನರು ಇಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ಉಪಾಸಿಸುವ ಇದು ಅದಲ್ಲ. (ಕೇನೋಪನಿಷತ್ ೧.೭)
ಮತ್ತು ಇದರ ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕವೇ, ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದ ಧ್ವನಿಗಾಗಿಯೇ ಬರೆದಂತಿದೆ:
ಯಚ್ಛ್ರೋತ್ರೇಣ ನ ಶೃಣೋತಿ ಯೇನ ಶ್ರೋತ್ರಮಿದಂ ಶ್ರುತಮ್ ।
ತದೇವ ಬ್ರಹ್ಮ ತ್ವಂ ವಿದ್ಧಿ ನೇದಂ ಯದಿದಮುಪಾಸತೇ ॥
ಕಿವಿಯಿಂದ ಯಾವುದನ್ನು ಕೇಳಲಾಗದೋ, ಯಾವುದರಿಂದ ಕಿವಿಯೇ ಶ್ರವಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆಯೋ, ಅದನ್ನೇ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿ; ಜನರು ಇಲ್ಲಿ ಉಪಾಸಿಸುವ ಇದು ಅದಲ್ಲ. (ಕೇನೋಪನಿಷತ್ ೧.೮)
ನೋಡುವವನು ಎಂದಿಗೂ ನೋಡಲ್ಪಡುವ ವಸ್ತುವಾಗಲಾರ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ, ಗಾಜಿನಲ್ಲಿ, ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ನಾನು ಏನನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇನೋ, ಅದು ನೋಡುತ್ತಿರುವವನಲ್ಲ. ತಲೆಬುರುಡೆಯೊಳಗೋ ಸ್ಪೀಕರಿನಿಂದಲೋ ನಾನು ಏನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇನೋ, ಅದು ಕೇಳುತ್ತಿರುವವನಲ್ಲ. ಅವೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳು. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತನ್ನದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಜ; ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಅಪೂರ್ಣ.
ಹಾಗಾದರೆ ನಾನು ಎಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ?
ನಾನೊಬ್ಬ ವೈದ್ಯ, ಸನ್ಯಾಸಿಯಲ್ಲ. ಈಗಲೂ ನನ್ನ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಕಸಿವಿಸಿಗೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಈಗಲೂ ನನ್ನ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿದಾಗ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಓಡಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಆದರೆ ಈ ಉಪನಿಷತ್ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೊಂದು ಶಾಂತವಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ನೋಡುವವನನ್ನು ಯಾವ ಬಿಂಬವೂ ಹಿಡಿದಿಡಲಾರದಾದರೆ, ನಾನು ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಅಷ್ಟು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಮುಖ ಒಂದು ಉಡುಪು. ಧ್ವನಿ ಒಂದು ವಾದ್ಯ. ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು, ಆ ಅಚಲ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು, ಕೋನಗಳಾಗಲೀ, ಬೆಳಕಾಗಲೀ, ಮೈಕ್ರೋಫೋನ್‌ಗಳಾಗಲೀ ಮುಟ್ಟಲಾರವು.
ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿನಯವೂ ಇದೆ. ನಾನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ‘ನನ್ನನ್ನು’ ಜಗತ್ತು ಭೇಟಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ನನ್ನ ನಿಜವಾದ ಮುಖ, ನಿಜವಾದ ಧ್ವನಿ, ನಿಜವಾದ ಮಾತು ಮತ್ತು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅದು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನು ಇತರರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದರೆ, ಉತ್ತರ ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ನನಗಿರುವ ಖಾಸಗಿ ಭಾವನೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರದಲ್ಲಿದೆ; ನನ್ನ ಸುತ್ತಲಿನವರ ಮುಖಗಳಲ್ಲಿದೆ.
ಮುಂದಿನ ಸಲ ನನ್ನ ಫೋಟೋ ನೋಡಿ ಸಣ್ಣದೊಂದು ಕಸಿವಿಸಿಯಾದಾಗ, ನಾನು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಿಲ್ಲಬೇಕು.
ಇದು ನನ್ನ ಅಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಸಿದ ಮುಖ. ಇದು ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಮುಖ. ನಾನು ಹೋದ ಎಷ್ಟೋ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಯಾವುದೋ ಹಳೆಯ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಕೇಳಲು ಹಂಬಲಿಸುವ ಧ್ವನಿ ಇದು.
ಕನ್ನಡಿ ಅವರಿಗೆ ಏನನ್ನೂ ತೋರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನೇ. ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಅಂದು ಆಫ್ ಮಾಡಲು ಹೇಳಿದ ಆ ಧ್ವನಿಗಳೇ ಇಂದು ನನಗೆ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ನಿಧಿ.
ಬಹುಶಃ ಕೊಳದಿಂದ ಕನ್ನಡಿಗೆ, ಕನ್ನಡಿಯಿಂದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದ ಈ ಪಯಣವೇ ಒಂದು ಜೀವನದ ಪಯಣವೂ ಹೌದು. ಮೊದಲು, ನಾವು ಯಾರು ಎಂಬುದರ ಮಸುಕಾದ ಕಲ್ಪನೆ. ನಂತರ, ನಮ್ಮದೇ ತಿರುಗುಮುರುಗಾದ ಬಿಂಬಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಚಿತ್ರ. ಕೊನೆಗೆ, ನಾವು ಅದೃಷ್ಟವಂತರಾದರೆ, ನಾವು ಇರುವಂತೆಯೇ ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡುವ ಧೈರ್ಯ, ಮತ್ತು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತವಾಗಿ ಒಂದಾಗುವ ಪಕ್ವತೆ.
ಮತ್ತು ಈ ಮೂರರಾಚೆ, ಇಡೀ ಸಮಯ ನೋಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದ ಆ ಮೌನ ಸಾಕ್ಷಿ.
ಆ ಮೌನ ಸಾಕ್ಷಿ ಎಂದೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೇ ಇಲ್ಲ.
Many years ago, when my children were very small, I recorded them singing.
I played it back to them, expecting delight.
They looked at each other. Then at me.
“That’s not my voice!”
“I don’t want to hear that.”
“Please switch that thing off, Appa!”
I switched it off.
The truth is, I do the same thing. I skip ahead when I hear my own voice on a recording. I look away from most photographs of myself. So do many people that I know.
My children were simply honest enough to say it out loud.
For most of human history, nobody knew what they looked like.
A man could live his whole life, raise children, grow old and die, and never once see his own face. He knew his hands and his feet. But the face, the part others look at first and remember longest, was hidden from its owner.
He could only learn about it from other people’s eyes.
Then someone leaned over a still pond and saw a dim, wavering shape looking back. The first hint of a self seen from outside.
But water is a poor reflector. It ripples. It blurs. It gives only an outline.
Then came the mirror. Polished bronze first, then glass. Today we look into it every morning without a thought.
At last we could see ourselves. Or so we believed.
The mirror shows us a reversal. The parting in the hair is on the wrong side. The higher eyebrow, the crooked smile, the mole on the left cheek, all flipped.
No human face is symmetrical. Every doctor who has examined a patient with facial paralysis knows how much a face depends on its two halves agreeing. In a healthy face they never agree perfectly.
So the mirror face is a slightly different person. Because we meet him every morning, he becomes ‘me’.
Then, only a few generations ago, the photograph arrived.
For the first time we could see ourselves as others see us. Many of us did not like it.
“I don’t look like that.”
But the photograph is the truer image. It is the face my wife sees across the dinner table. The face my patients see when I walk into the ward.
The stranger in the picture is the one everyone knows. The familiar one in the mirror is the one no one else has ever met.
The voice tells the same story.
In medical school we learned to strike a tuning fork and place it on the mastoid bone. Sound travels through bone as well as air.
When I speak, I hear myself both ways. The bones of my skull add a depth and warmth that nobody else receives. Everyone else hears only what travels through the air.
So the recording sounds thin, like someone else’s voice. It cannot be mine.
This is exactly what my children heard that day.
It is mine. It is the voice my family recognises on the phone. The voice my colleagues hear on rounds.
The voice I love is the one only I can hear.
So I live with three selves:
- The self I hear and feel from inside, warm and private.
- The self I see in the mirror, familiar but reversed.
- The self others meet, which I catch only in a photograph or a recording, and which unsettles me every time.
Robert Burns once wished for a gift: “To see oursels as ithers see us!”
We now carry that gift in our pockets. It turns out to be uncomfortable.
Perhaps the discomfort is not about the photograph. It is about the gap between who I think I am and who I am in the world.
Our ancient teachers had something to say about this gap.
यच्चक्षुषा न पश्यति येन चक्षूंषि पश्यति ।
तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते ॥yac cakṣuṣā na paśyati yena cakṣūṁṣi paśyati
tad eva brahma tvaṁ viddhi nedaṁ yad idam upāsate
That which the eye cannot see, but by which the eye sees: know that alone to be Brahman, not this that people worship here. (Kena Upanishad 1.7)
And the very next verse, as if it were written for the recorded voice:
यच्छ्रोत्रेण न शृणोति येन श्रोत्रमिदं श्रुतम् ।
तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते ॥yac chrotreṇa na śṛṇoti yena śrotram idaṁ śrutam
tad eva brahma tvaṁ viddhi nedaṁ yad idam upāsate
That which the ear cannot hear, but by which the ear itself is heard: know that alone to be Brahman. (Kena Upanishad 1.8)
The seer can never become the seen. Whatever I look at, in water, in glass, on paper, is not the one who is looking. Whatever I hear, inside my skull or from a speaker, is not the one who is listening.
They are all reflections. Each true in its own way. Each partial.
Where do I stand?
I am a physician, not a sannyasi. I still flinch at my photographs. I still skip ahead when my voice plays back.
But I find a quiet freedom in these verses. If no image can hold the one who sees, I need not be so attached to any of them. The face is a garment. The voice is an instrument. The sakshi, the witness behind them, is untouched by angles and lighting and microphones.
There is humility in it too. The world does not meet the self I imagine. It meets my real face, my real voice, my real words and actions. If I want to know how I come across, the answer is not in my private feeling about myself. It is in the photograph. It is in the faces around me.
The next time a photo of me gives that small jolt, I want to pause.
This is the face my mother loved. This is the face my children will remember. This is the voice they may long to hear again someday, on some old recording, long after I am gone.
The mirror never showed them anything. The photograph is what they kept.
The voices my children wanted switched off are the ones I treasure most.
Perhaps the journey from the pond to the mirror to the photograph is also the journey of a life. First a faint idea of who we are. Then a confident picture, built from our own reversed reflections. And finally, if we are fortunate, the courage to see ourselves as we are, and to be at peace with it.
And beyond all three, the quiet one who was watching the whole time.
That quiet one never appeared anywhere at all.