ನಾನು ಯಾರು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ, ನಾನು ಇದೂ ಅಲ್ಲ ಅದೂ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ತಳ್ಳಿ, ಕೊನೆಗೆ ಶಿವಸ್ವರೂಪ ಎಂದು ತಲುಪುವ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ಲೋಕ ಸರಣಿ ಇದು.
ಆರು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಈ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು, ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಅಹಂಕಾರ, ಚಿತ್ತ, ಕಿವಿ, ನಾಲಿಗೆ ಯಾವುದೂ ನಾನಲ್ಲ ಎಂದು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.
ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಮನೋಬುದ್ಧ್ಯಹಂಕಾರ ಚಿತ್ತಾನಿ ನಾಹಂ ನ ಚ ಶ್ರೋತ್ರಜಿಹ್ವೇ ನ ಚ ಘ್ರಾಣನೇತ್ರೇ ।
ನ ಚ ವ್ಯೋಮ ಭೂಮಿರ್ನ ತೇಜೋ ನ ವಾಯುಃ ಚಿದಾನಂದರೂಪಃ ಶಿವೋಽಹಂ ಶಿವೋಽಹಮ್ ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
मनोबुद्ध्यहङ्कार चित्तानि नाहं न च श्रोत्रजिह्वे न च घ्राणनेत्रे ।
न च व्योम भूमिर्न तेजो न वायुः चिदानन्दरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥
ಶ್ಲೋಕ (IAST)
manobuddhyahaṅkāra cittāni nāhaṃ na ca śrotrajihve na ca ghrāṇanetre |
na ca vyoma bhūmirna tejo na vāyuḥ cidānandarūpaḥ śivo’haṃ śivo’ham ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಮನೋಬುದ್ಧ್ಯಹಂಕಾರ ಚಿತ್ತಾನಿ ನ ಅಹಮ್ (मनोबुद्ध्यहङ्कार चित्तानि न अहम्, manobuddhyahaṅkāra cittāni na aham) = ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಅಹಂಕಾರ, ಚಿತ್ತ ಇವು ನಾನಲ್ಲ (I am not the mind, the intellect, the ego, or the memory)
- ನ ಚ ಶ್ರೋತ್ರಜಿಹ್ವೇ ನ ಚ ಘ್ರಾಣನೇತ್ರೇ (न च श्रोत्रजिह्वे न च घ्राणनेत्रे, na ca śrotrajihve na ca ghrāṇanetre) = ಕಿವಿ, ನಾಲಿಗೆ, ಮೂಗು, ಕಣ್ಣುಗಳೂ ನಾನಲ್ಲ (nor the ear, the tongue, the nose or the eyes)
- ನ ಚ ವ್ಯೋಮ ಭೂಮಿಃ ನ ತೇಜಃ ನ ವಾಯುಃ (न च व्योम भूमिः न तेजः न वायुः, na ca vyoma bhūmiḥ na tejaḥ na vāyuḥ) = ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿ, ಬೆಂಕಿ, ಗಾಳಿಯೂ ನಾನಲ್ಲ (nor sky, earth, fire or air)
- ಚಿದಾನಂದರೂಪಃ (चिदानन्दरूपः, cidānandarūpaḥ) = ಚಿತ್ ಮತ್ತು ಆನಂದ ಸ್ವರೂಪನಾದ (of the nature of consciousness and bliss)
- ಶಿವಃ ಅಹಂ ಶಿವಃ ಅಹಮ್ (शिवः अहं शिवः अहम्, śivaḥ ahaṃ śivaḥ aham) = ನಾನೇ ಶಿವ, ನಾನೇ ಶಿವ (I am Shiva, I am Shiva)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಅಹಂಕಾರ, ಚಿತ್ತ ನಾನಲ್ಲ, ಕಿವಿ, ನಾಲಿಗೆ, ಮೂಗು, ಕಣ್ಣುಗಳೂ ನಾನಲ್ಲ, ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿ, ಬೆಂಕಿ, ಗಾಳಿಯೂ ನಾನಲ್ಲ. ನಾನು ಚಿತ್ ಮತ್ತು ಆನಂದ ಸ್ವರೂಪ, ನಾನೇ ಶಿವ, ನಾನೇ ಶಿವ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
I am not the mind, the intellect, the ego, or the memory; nor the ear, the tongue, the nose or the eyes; nor sky, earth, fire or air. I am of the nature of consciousness and bliss, I am Shiva, I am Shiva.
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಬಗ್ಗೆAbout this verse
ಇದು ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಆರು ಶ್ಲೋಕಗಳ ನಿರ್ವಾಣ ಷಟ್ಕಮ್ನ ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕ, ಇಲ್ಲಿ ಶಿವ ಎಂದರೆ ದೇವತೆಯ ಹೆಸರಲ್ಲ, ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯ ಎಂಬ ಅರ್ಥ.
This is the first verse of Adi Shankaracharya’s six verse Nirvana Shatakam, where Shiva does not mean the deity by name but pure consciousness itself.
ಒಂದೊಂದಾಗಿ ದೇಹ, ಇಂದ್ರಿಯ, ಮನಸ್ಸು, ಪಂಚಭೂತಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತ, ಇವಾವುದೂ ಅಲ್ಲದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಈ ಷಟ್ಕಮ್ ಹುಡುಕುತ್ತದೆ.
The shatakam proceeds by denying, one after another, the body, the senses, the mind and the elements, in search of a nature that is none of these.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where versions differ, we have noted it here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ನಾವು ಯಾವಾಗಲೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಏರಿಳಿತಗಳಿಗಿಂತ ಆಳವಾದದ್ದೇನೋ ಆಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬ ನೆನಪು, ದುಃಖದ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ನಿಂತು ನೋಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
The reminder that we are always something deeper than the mind’s ups and downs helps in stepping back a little during moments of sorrow.