ವೈದ್ಯದೇವನಾದ ಧನ್ವಂತರಿಗೆ ನಮಿಸುವ ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಧ್ಯಾನ ಶ್ಲೋಕ ಇದು.
ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು ವಂದಿಸುವ, ಅನೇಕ ಔಷಧಿಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಧನ್ವಂತರಿಯನ್ನು ನೆನೆದು ನಮಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶ. ಧನತ್ರಯೋದಶಿಯ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೇಳುವ ರೂಢಿ ಇದೆ.
ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ನಮಾಮಿ ಧನ್ವನ್ತರಿಮಾದಿದೇವಂ
ಸುರಾಸುರೈರ್ವನ್ದಿತಪಾದಪದ್ಮಮ್ ।
ಲೋಕೇ ಜರಾರುಗ್ಭಯಮೃತ್ಯುನಾಶಂ
ದಾತಾರಮೀಶಂ ವಿವಿಧೌಷಧೀನಾಮ್ ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
नमामि धन्वन्तरिमादिदेवं
सुरासुरैर्वन्दितपादपद्मम् ।
लोके जरारुग्भयमृत्युनाशं
दातारमीशं विविधौषधीनाम् ॥
ಶ್ಲೋಕ (IAST)
namāmi dhanvantarimādidevaṃ
surāsurairvanditapādapadmam |
loke jarārugbhayamṛtyunāśaṃ
dātāramīśaṃ vividhauṣadhīnām ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ನಮಾಮಿ (नमामि, namāmi) = ನಮಿಸುತ್ತೇವೆ (we bow)
- ಧನ್ವನ್ತರಿಮಾದಿದೇವಂ (धन्वन्तरिमादिदेवं, dhanvantarimādidevaṃ) = ಆದಿದೇವನಾದ ಧನ್ವಂತರಿಯನ್ನು (ಧನ್ವನ್ತರಿಂ + ಆದಿದೇವಂ) (Dhanvantari, the primal deity (dhanvantarim + adidevam))
- ಸುರಾಸುರೈರ್ವನ್ದಿತಪಾದಪದ್ಮಮ್ (सुरासुरैर्वन्दितपादपद्मम्, surāsurairvanditapādapadmam) = ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರಿಂದ ವಂದಿತವಾದ ಪಾದಕಮಲವುಳ್ಳವನನ್ನು (ಸುರಾಸುರೈಃ + ವನ್ದಿತ + ಪಾದಪದ್ಮಂ) (whose lotus feet are worshipped by gods and demons (surasuraih + vandita + padapadmam))
- ಲೋಕೇ (लोके, loke) = ಲೋಕದಲ್ಲಿ (in the world)
- ಜರಾರುಗ್ಭಯಮೃತ್ಯುನಾಶಂ (जरारुग्भयमृत्युनाशं, jarārugbhayamṛtyunāśaṃ) = ಮುಪ್ಪು, ರೋಗ, ಭಯ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುವಿನ ನಾಶ ಮಾಡುವವನನ್ನು (ಜರಾ + ರುಕ್ + ಭಯ + ಮೃತ್ಯು + ನಾಶಂ) (destroyer of old age, disease, fear and death (jara + ruk + bhaya + mrityu + nasham))
- ದಾತಾರಮೀಶಂ (दातारमीशं, dātāramīśaṃ) = ಕೊಡುವ ಒಡೆಯನನ್ನು (ದಾತಾರಂ + ಈಶಂ) (the giver and lord (dataram + isham))
- ವಿವಿಧೌಷಧೀನಾಮ್ (विविधौषधीनाम्, vividhauṣadhīnām) = ಬಗೆಬಗೆಯ ಔಷಧಿಗಳ (ವಿವಿಧ + ಔಷಧೀನಾಂ) (of many kinds of herbs and medicines (vividha + aushadhinam))
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಆದಿದೇವನಾದ ಧನ್ವಂತರಿಗೆ ನಾವು ನಮಿಸುತ್ತೇವೆ. ದೇವತೆಗಳೂ ಅಸುರರೂ ಅವನ ಪಾದಕಮಲವನ್ನು ವಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಪ್ಪು, ರೋಗ, ಭಯ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವವನು ಎಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ. ಬಗೆಬಗೆಯ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಒಡೆಯನೂ ಅವನೇ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
We bow to Dhanvantari, the primal deity. Gods and demons both worship his lotus feet. The tradition praises him as the one who destroys old age, disease, fear and death in the world. He is the lord who gives many kinds of herbs and medicines.
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಬಗ್ಗೆAbout this verse
ಇದು ಧನ್ವಂತರಿಯ ಧ್ಯಾನ ಶ್ಲೋಕ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರವಾದ ಧನ್ವಂತರಿ ಸಮುದ್ರಮಥನದಲ್ಲಿ ಅಮೃತಕಲಶ ಹಿಡಿದು ಬಂದ ಎಂದು ಪುರಾಣಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಇದೇ ದೇವನ ಮಂತ್ರದ ಪುಟವೂ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಇದೆ.
This is a meditation verse on Dhanvantari. The Puranas say Dhanvantari, an avatar of Vishnu, emerged with the pot of nectar at the churning of the ocean. The site has a page on his mantra as well.
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಕರ್ತೃ ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಇದು ಪೂಜಾ ಪರಂಪರೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಹಲವು ಕಡೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಮುದ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಜರಾರುಗ್ಭಯ ಬದಲು ಜರಾರುಕ್ಭಯ ಎಂದು ಇದೆ.
We do not know the author. Several places say only that it belongs to the puja tradition. Some printings read jararukbhaya instead of jararugbhaya.
ರೋಗ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವವನು ಎನ್ನುವುದು ಪರಂಪರೆಯ ನಂಬಿಕೆ. ಇದು ಗುಣವಾಗುವ ಭರವಸೆಯಲ್ಲ. ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಬದಲಿಯಲ್ಲ. ಕಾಯಿಲೆಯಾದಾಗ ವೈದ್ಯರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯಬೇಕು.
That he destroys disease and death is a belief of the tradition, not a promise of cure. Prayer does not replace medical treatment. When ill, we should take a doctor’s treatment.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where versions differ, we have noted it here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಔಷಧಿಗಳ ಒಡೆಯ ಎಂದು ಹೇಳುವಾಗ ಔಷಧಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೂ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ವೈದ್ಯರು, ದಾದಿಯರು ಮತ್ತು ಔಷಧಿ ತಯಾರಕರನ್ನೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಯಬಹುದು.
Calling him lord of medicines, we also thank medicines and the knowledge behind them. We may remember doctors, nurses and those who make medicines.
ಕಾಯಿಲೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಸಿಗಬಹುದು. ಆದರೆ ವೈದ್ಯರು ಹೇಳಿದ ಔಷಧಿ ಮತ್ತು ಪಥ್ಯವನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು.
In days of illness, saying it may bring calm to the mind. But we must follow the medicine and diet the doctor advises.