ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಕದಾ ವಾ ಕೈಲಾಸೇ ಕನಕಮಣಿಸೌಧೇ ಸಹ ಗಣೈ-
ರ್ವಸನ್ ಶಂಭೋರಗ್ರೇ ಸ್ಫುಟಘಟಿತಮೂರ್ಧಾಂಜಲಿಪುಟಃ ।
ವಿಭೋ ಸಾಂಬ ಸ್ವಾಮಿನ್ ಪರಮಶಿವ ಪಾಹೀತಿ ನಿಗದನ್
ವಿಧಾತೄಣಾಂ ಕಲ್ಪಾನ್ ಕ್ಷಣಮಿವ ವಿನೇಷ್ಯಾಮಿ ಸುಖತಃ ॥ 24 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
कदा वा कैलासे कनकमणिसौधे सह गणै-
र्वसन् शम्भोरग्रे स्फुटघटितमूर्धाञ्जलिपुटः ।
विभो साम्ब स्वामिन् परमशिव पाहीति निगदन्
विधातॄणां कल्पान् क्षणमिव विनेष्यामि सुखतः ॥ 24 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
kadā vā kailāse kanakamaṇisaudhe saha gaṇai-
rvasan śambhoragre sphuṭaghaṭitamūrdhāñjalipuṭaḥ |
vibho sāmba svāmin paramaśiva pāhīti nigadan
vidhātṝṇāṃ kalpān kṣaṇamiva vineṣyāmi sukhataḥ || 24 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಕದಾ ವಾ (कदा वा, kadā vā) = ಎಂದು (when, oh when)
- ಕೈಲಾಸೇ (कैलासे, kailāse) = ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ (on Kailasa)
- ಕನಕಮಣಿಸೌಧೇ (कनकमणिसौधे, kanakamaṇisaudhe) = ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳ ಸೌಧದಲ್ಲಿ (in a mansion of gold and gems)
- ಸಹ ಗಣೈಃ (सह गणैः, saha gaṇaiḥ) = ಗಣಗಳೊಡನೆ (together with the ganas)
- ವಸನ್ (वसन्, vasan) = ವಾಸಿಸುತ್ತಾ (dwelling)
- ಶಂಭೋರಗ್ರೇ (शम्भोरग्रे, śambhoragre) = ಶಂಭುವಿನ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ (before Shambhu)
- ಸ್ಫುಟಘಟಿತ (स्फुटघटित, sphuṭaghaṭita) = ಚೆನ್ನಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿದ (firmly joined)
- ಮೂರ್ಧಾಂಜಲಿಪುಟಃ (मूर्धाञ्जलिपुटः, mūrdhāñjalipuṭaḥ) = ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೈಬೊಗಸೆಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡವನಾಗಿ (with the cupped hands folded upon the head)
- ವಿಭೋ (विभो, vibho) = ವಿಭುವೇ (O all-pervading one)
- ಸಾಂಬ (साम्ब, sāmba) = ಅಂಬೆಯೊಡನೆ ಇರುವವನೇ (O you who are with Amba)
- ಸ್ವಾಮಿನ್ (स्वामिन्, svāmin) = ಸ್ವಾಮಿಯೇ (O lord)
- ಪರಮಶಿವ (परमशिव, paramaśiva) = ಪರಮಶಿವನೇ (O supreme Shiva)
- ಪಾಹೀತಿ (पाहीति, pāhīti) = ಕಾಪಾಡು ಎಂದು (saying, protect me)
- ನಿಗದನ್ (निगदन्, nigadan) = ಕೂಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾ (calling out)
- ವಿಧಾತೄಣಾಮ್ (विधातॄणाम्, vidhātṝṇām) = ಬ್ರಹ್ಮರ (of the creators, the Brahmas)
- ಕಲ್ಪಾನ್ (कल्पान्, kalpān) = ಕಲ್ಪಗಳನ್ನು (the kalpas, the world ages)
- ಕ್ಷಣಮಿವ (क्षणमिव, kṣaṇamiva) = ಒಂದು ಕ್ಷಣದಂತೆ (as if a moment)
- ವಿನೇಷ್ಯಾಮಿ (विनेष्यामि, vineṣyāmi) = ಕಳೆಯುತ್ತೇನೆ (shall I pass)
- ಸುಖತಃ (सुखतः, sukhataḥ) = ಸುಖವಾಗಿ (happily)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಎಂದು ನಾನು ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ, ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳ ಸೌಧದಲ್ಲಿ ಗಣಗಳೊಡನೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ, ಶಂಭುವಿನ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕೈಗಳನ್ನು ಬೊಗಸೆಯಂತೆ ಜೋಡಿಸಿ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ವಿಭುವೇ, ಸಾಂಬನೇ, ಸ್ವಾಮಿಯೇ, ಪರಮಶಿವನೇ, ಕಾಪಾಡು ಎಂದು ಕೂಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾ, ಬ್ರಹ್ಮರ ಕಲ್ಪಗಳನ್ನು ಒಂದು ಕ್ಷಣದಂತೆ ಸುಖವಾಗಿ ಕಳೆಯುತ್ತೇನೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
When shall I dwell on Kailasa, in a mansion of gold and gems, among the ganas, standing before Shambhu with my two hands cupped and folded upon my head, calling out, O all-pervading one, O you who are with Amba, O lord, O supreme Shiva, protect me, and so pass the kalpas of many Brahmas happily, as though they were a moment?
ಶ್ಲೋಕ 24ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 24
ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಿಂದ ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀಯಲ್ಲಿ ಕದಾ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸರಣಿ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಂದು ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಹಂಬಲದ ಸ್ವರ ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದಿನ ಹಲವು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪದವಿ ಬೇಡವೆಂದವರು ಇಲ್ಲಿ ಬೇಡುವುದು ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ ಗಣಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಜಾಗವನ್ನು. ಮುಕ್ತಿಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವರ್ಣನೆಗಿಂತ ಒಡನಾಟದ ಚಿತ್ರವೇ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು.
From verse 24 there begins in the Shivananda Lahari a series of verses opening with the word kada, when. The note of longing, when will it come, carries several of the verses that follow. The poet who refused a great office in the previous verse here asks for a place among the ganas on Kailasa. The picture of company matters more here than any technical description of liberation.
ಕನಕಮಣಿಸೌಧ ಎಂದರೆ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಉಪ್ಪರಿಗೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಒಡನಾಡಿಗಳು ದೇವಸಭೆಯವರಲ್ಲ, ಶಿವನ ಗಣಗಳು. ಗಣಗಳ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಆಚಾರದ ಬಿಗಿ ಕಡಿಮೆ, ಸಲುಗೆ ಹೆಚ್ಚು. ಮೂರ್ಧಾಂಜಲಿಪುಟ ಎಂಬ ಪದ ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಕೈಗಳನ್ನು ಬೊಗಸೆಯಂತೆ ಜೋಡಿಸಿ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವದ ನಮಸ್ಕಾರ ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸ್ಫುಟಘಟಿತ ಎಂಬ ಪದ ಆ ಜೋಡಣೆ ಸಡಿಲವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
Kanakamanisaudha is a mansion built of gold and gems. The companions there, however, are not the assembly of the gods but Shiva’s ganas, among whom there is less protocol and more familiarity. The word murdhanjaliputa gives a picture in itself. Tradition holds that cupping the two hands together and holding them above the head is the most respectful of salutations, and sphutaghatita indicates that the joining of the hands is not loose.
ಮೂರನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಂಬೋಧನೆಗಳು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಬರುತ್ತವೆ. ವಿಭೋ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ತುಂಬಿರುವವನೇ. ಸಾಂಬ ಎಂಬುದು ಸಹ ಮತ್ತು ಅಂಬಾ ಎಂಬ ಪದಗಳ ಜೋಡಣೆ, ಅಂಬೆಯೊಡನೆ ಇರುವವನೇ ಎಂಬ ಅರ್ಥ. ಸ್ವಾಮಿನ್ ಮತ್ತು ಪರಮಶಿವ ಆ ಸಾಲಿನ ಕೊನೆಯ ಕರೆಗಳು. ಆ ನಾಲ್ಕೂ ನಿಲ್ಲುವುದು ಪಾಹಿ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಪದದ ಮೇಲೆ, ಅಂದರೆ ಕಾಪಾಡು ಎಂಬ ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇಲೆ. ಕೈಲಾಸ ಸಿಕ್ಕ ಮೇಲೂ ಭಕ್ತನ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ಮಾತು ಇದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು.
Four vocatives come one upon another in the third line. Vibho means you who fill all places. Samba is sa joined to amba and means you who are with the Mother. Svamin and Parama Shiva close the line. All four rest upon the single word pahi, protect me. It is worth noticing that this remains the devotee’s word even after Kailasa has been granted.
ಕಾಲದ ಲೆಕ್ಕ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಕೊನೆಯ ಸೊಗಸು. ಕಲ್ಪ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ಹಗಲು ಎಂದು ಪುರಾಣಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ವಿಧಾತೃಗಳ ಕಲ್ಪಗಳು ಎಂಬ ಬಹುವಚನ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನೂ ದಾಟಿ ಹಲವು ಬ್ರಹ್ಮರ ಕಾಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟು ಕಾಲವನ್ನು ಒಂದು ಕ್ಷಣದಂತೆ ಕಳೆಯುತ್ತೇನೆ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ವಿರುದ್ಧ ನಿಲುವು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪದವಿಯೇ ಬೇಡವಾಗಿತ್ತು, ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮರ ಕಾಲವೇ ಒಂದು ಕ್ಷಣದ ಸುಖ. ವಿನೇಷ್ಯಾಮಿ ಎಂಬುದು ವಿ ಉಪಸರ್ಗ ಮತ್ತು ನೀ ಧಾತುವಿನ ಭವಿಷ್ಯತ್ ರೂಪ, ಕಾಲವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥ. ಛಂದಸ್ಸು ಶಿಖರಿಣೀ.
The reckoning of time is the last beauty of the verse. The Puranas call a kalpa one day of Brahma. The plural, the kalpas of the creators, goes beyond the life of one Brahma to the time of many. To say that so much time would pass like a moment reverses the stance of the previous verse. There the office of Brahma was not wanted, and here the ages of many Brahmas are a single moment of happiness. Vineshyami is the future formed from the prefix vi and the root ni, and means I shall pass the time. The metre is shikharini.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಹಬ್ಬದ ಸಂಜೆ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಕುಳಿತು ಮಾತಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಗಂಟೆಗಳು ಹೇಗೆ ಕಳೆದವು ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೇ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆ ಬಹಳ ಉದ್ದವಾಗುತ್ತದೆ.
On a festival evening, when everyone is sitting and talking in the courtyard, we do not notice how the hours went. Waiting alone in the same courtyard, half an hour grows very long.
ಕಾಲದ ಅಳತೆ ಗಡಿಯಾರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲ, ಯಾರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲೂ ಇದೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕ ಕೇಳುವ ವರವೂ ಸರಳವಾದದ್ದು. ಒಬ್ಬರ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ಜಾಗ ಸಿಕ್ಕರೆ ಕಾಲದ ಲೆಕ್ಕ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಣ್ಣದಾಗುತ್ತದೆ.
Time is not measured by the clock alone. It is measured also by whose company we are in. The boon this verse asks for is a simple one, a place to stand before someone, and once that is had the counting of time grows small by itself.