ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಧೀಯಂತ್ರೇಣ ವಚೋಘಟೇನ ಕವಿತಾಕುಲ್ಯೋಪಕುಲ್ಯಾಕ್ರಮೈ-
ರಾನೀತೈಶ್ಚ ಸದಾಶಿವಸ್ಯ ಚರಿತಾಂಭೋರಾಶಿದಿವ್ಯಾಮೃತೈಃ ।
ಹೃತ್ಕೇದಾರಯುತಾಶ್ಚ ಭಕ್ತಿಕಲಮಾಃ ಸಾಫಲ್ಯಮಾತನ್ವತೇ
ದುರ್ಭಿಕ್ಷಾನ್ಮಮ ಸೇವಕಸ್ಯ ಭಗವನ್ ವಿಶ್ವೇಶ ಭೀತಿಃ ಕುತಃ ॥ 40 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
धीयन्त्रेण वचोघटेन कविताकुल्योपकुल्याक्रमै-
रानीतैश्च सदाशिवस्य चरिताम्भोराशिदिव्यामृतैः ।
हृत्केदारयुताश्च भक्तिकलमाः साफल्यमातन्वते
दुर्भिक्षान्मम सेवकस्य भगवन् विश्वेश भीतिः कुतः ॥ 40 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
dhīyantreṇa vacoghaṭena kavitākulyopakulyākramai-
rānītaiśca sadāśivasya caritāmbhorāśidivyāmṛtaiḥ |
hṛtkedārayutāśca bhaktikalamāḥ sāphalyamātanvate
durbhikṣānmama sevakasya bhagavan viśveśa bhītiḥ kutaḥ || 40 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಧೀಯಂತ್ರೇಣ (धीयन्त्रेण, dhīyantreṇa) = ಬುದ್ಧಿಯೆಂಬ ಏತದಿಂದ (ಯಂತ್ರ: ನೀರೆತ್ತುವ ಸಾಧನ) (by the water-lifting wheel of the intellect (yantra: the device that raises water))
- ವಚೋಘಟೇನ (वचोघटेन, vacoghaṭena) = ಮಾತೆಂಬ ಮಡಕೆಯಿಂದ (by the pot of speech)
- ಕವಿತಾಕುಲ್ಯೋಪಕುಲ್ಯಾಕ್ರಮೈಃ (कविताकुल्योपकुल्याक्रमैः, kavitākulyopakulyākramaiḥ) = ಕವಿತೆಯೆಂಬ ಕಾಲುವೆ ಮತ್ತು ಉಪಕಾಲುವೆಗಳ ಸಾಲಿನಿಂದ (ಕುಲ್ಯಾ: ಕಾಲುವೆ) (by the ordered channels and side channels of poetry (kulya: a watercourse))
- ರಾನೀತೈಶ್ಚ (रानीतैश्च, rānītaiśca) = ತಂದ, ಮತ್ತು (ಸಂಧಿ ಬಿಡಿಸಿದರೆ ಕ್ರಮೈಃ ಆನೀತೈಃ ಚ, ಆನೀತ: ಹರಿಸಿ ತಂದದ್ದು) (and brought along (in sandhi kramaih anitaih cha, anita: brought along))
- ಸದಾಶಿವಸ್ಯ (सदाशिवस्य, sadāśivasya) = ಸದಾಶಿವನ (of Sadashiva)
- ಚರಿತಾಂಭೋರಾಶಿದಿವ್ಯಾಮೃತೈಃ (चरिताम्भोराशिदिव्यामृतैः, caritāmbhorāśidivyāmṛtaiḥ) = ಚರಿತ್ರೆಯೆಂಬ ಕಡಲಿನ ದಿವ್ಯ ಅಮೃತಗಳಿಂದ (ಅಂಭೋರಾಶಿ: ನೀರಿನ ರಾಶಿ, ಸಮುದ್ರ) (by the divine nectars of the ocean of his deeds (ambhorashi: a mass of water, the sea))
- ಹೃತ್ಕೇದಾರಯುತಾಶ್ಚ (हृत्केदारयुताश्च, hṛtkedārayutāśca) = ಹೃದಯವೆಂಬ ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡವು (ಕೇದಾರ: ಒಡ್ಡು ಕಟ್ಟಿದ ಗದ್ದೆ) (and set in the field of the heart (kedara: a bunded paddy field))
- ಭಕ್ತಿಕಲಮಾಃ (भक्तिकलमाः, bhaktikalamāḥ) = ಭಕ್ತಿಯೆಂಬ ಭತ್ತದ ಸಸಿಗಳು (ಕಲಮ: ಒಂದು ತರದ ಭತ್ತ) (the paddy plants of devotion (kalama: a kind of rice))
- ಸಾಫಲ್ಯಮಾತನ್ವತೇ (साफल्यमातन्वते, sāphalyamātanvate) = ಫಲಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ (ಸಾಫಲ್ಯಂ ಆತನ್ವತೇ) (come to their fruiting (saphalyam atanvate))
- ದುರ್ಭಿಕ್ಷಾತ್ (दुर्भिक्षात्, durbhikṣāt) = ಬರಗಾಲದಿಂದ (ದುರ್ಭಿಕ್ಷ: ಭಿಕ್ಷೆಯೂ ಸಿಗದ ಕಾಲ, ಕ್ಷಾಮ) (from famine (durbhiksha: a time when even alms are not to be had))
- ಮಮ ಸೇವಕಸ್ಯ (मम सेवकस्य, mama sevakasya) = ನಿನ್ನ ಸೇವಕನಾದ ನನಗೆ (for me, your servant)
- ಭಗವನ್ (भगवन्, bhagavan) = ಭಗವಂತನೇ (O Bhagavan)
- ವಿಶ್ವೇಶ (विश्वेश, viśveśa) = ವಿಶ್ವದ ಒಡೆಯನೇ (O lord of the universe)
- ಭೀತಿಃ ಕುತಃ (भीतिः कुतः, bhītiḥ kutaḥ) = ಭಯ ಎಲ್ಲಿಂದ (whence any fear)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಬುದ್ಧಿಯೆಂಬ ಏತದಿಂದ, ಮಾತೆಂಬ ಮಡಕೆಯಿಂದ, ಕವಿತೆಯೆಂಬ ಕಾಲುವೆ ಉಪಕಾಲುವೆಗಳ ಸಾಲಿನಿಂದ ಸದಾಶಿವನ ಚರಿತ್ರೆಯೆಂಬ ಕಡಲಿನ ದಿವ್ಯ ಅಮೃತವನ್ನು ಹರಿಸಿ ತಂದಾಗ, ಹೃದಯವೆಂಬ ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಭಕ್ತಿಯ ಭತ್ತದ ಸಸಿಗಳು ಫಲಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಭಗವಂತನೇ, ವಿಶ್ವೇಶನೇ, ಹೀಗಿರುವಾಗ ನಿನ್ನ ಸೇವಕನಾದ ನನಗೆ ಬರಗಾಲದ ಭಯ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ?
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
When the divine nectar of the ocean of Sadashiva’s deeds is drawn up by the water wheel of the intellect and the pot of speech, and led along the channels and side channels of poetry, the paddy of devotion set in the field of the heart comes to its fruiting. Then, O Bhagavan, O lord of the universe, whence any fear of famine for me, your servant?
ಶ್ಲೋಕ 40ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 40
ಶ್ಲೋಕ ಒಂದು ಗದ್ದೆಗೆ ನೀರು ಹಾಯಿಸುವ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ. ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೆರೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲವೇ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರೆತ್ತಲು ಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಮಡಕೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ಸಾಧನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಎತ್ತಿದ ನೀರು ದೊಡ್ಡ ಕಾಲುವೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿದು, ಅಲ್ಲಿಂದ ಸಣ್ಣ ಉಪಕಾಲುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಲದ ಒಂದೊಂದು ಪಾತಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ನೀರು ಸರಿಯಾಗಿ ಬಂದರೆ ಭತ್ತ ತೆನೆ ಬಿಡುತ್ತದೆ.
The verse holds one picture from end to end, the watering of a field. In the villages water was raised from a tank or a well by a wheel with pots tied to it. The water so raised runs down a main channel and from there through small side channels to each bed of the field. If the water comes as it should, the paddy comes into ear.
ಚಿತ್ರದ ಒಂದೊಂದು ಭಾಗಕ್ಕೂ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಅರ್ಥವಿದೆ. ನೀರಿನ ಮೂಲ ಸದಾಶಿವನ ಚರಿತ್ರೆ, ಅದು ಬಾವಿಯಲ್ಲ, ಕಡಲು. ನೀರೆತ್ತುವ ಯಂತ್ರ ಬುದ್ಧಿ. ಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿದ ಮಡಕೆ ಮಾತು. ಹರಿಯುವ ಕಾಲುವೆ ಮತ್ತು ಉಪಕಾಲುವೆಗಳು ಕವಿತೆಯ ಸಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಒಳಗಿನ ತಿರುವುಗಳು. ಗದ್ದೆ ಹೃದಯ. ಅದರಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಭತ್ತ ಭಕ್ತಿ. ತೆನೆ ಬಂದದ್ದು ಸಾಫಲ್ಯ.
Each part of the picture has its meaning here. The source of the water is the story of Sadashiva, and that is not a well but an ocean. The wheel that raises it is the intellect. The pot tied to the wheel is speech. The main channel and the side channels are the lines of the poem and the turns within them. The field is the heart. The paddy grown in it is devotion. The coming into ear is fruition.
ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಂಶವಿದೆ. ಮೂಲ ಕಡಲಾದ್ದರಿಂದ ಅದು ಎಂದೂ ಬರಿದಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಬತ್ತಿಹೋಗುವುದು ಕಾಲುವೆ ಮಾತ್ರ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಕ್ತನ ಕೆಲಸ ನೀರನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವುದಲ್ಲ, ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಅದಲ್ಲದೆ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವೇ ಆ ಕಾಲುವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಕವಿತೆಯಿಂದಲೇ ಭಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಶ್ಲೋಕ ತಾನೇ ಆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಆನಂದದ ಹೊಳೆ ಹರಿಯುವ ಚಿತ್ರವಿತ್ತು, ಅದೇ ನೀರು ಇಲ್ಲಿ ಹೊಲಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ.
There is a fine point in the image. Since the source is an ocean it can never run dry, and only the channel can. So the devotee’s work is not to produce the water but to keep the channel clear. Besides this, it should be noticed that this hymn is itself that channel. The verse which says that devotion grows by poetry is doing that very work. The opening verses had the picture of a stream of bliss flowing, and the same water has now reached a field.
ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನ ತಿರುವು ಸೊಗಸಾಗಿದೆ. ದುರ್ಭಿಕ್ಷ ಎಂಬ ಪದದ ನೇರ ಅರ್ಥ ಭಿಕ್ಷೆಯೂ ಸಿಗದ ಕಾಲ. ಬೆಳೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಂದ ಮನೆಗೆ ಬರಗಾಲದ ಹೆದರಿಕೆ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಹೊಲದ ಮಾತು. ವಿಶ್ವಕ್ಕೇ ಒಡೆಯನಾದವನ ಸೇವಕನಿಗೆ ಕೊರತೆಯ ಹೆದರಿಕೆ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಒಳಗಿನ ಮಾತು. ಸೇವಕ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ತನಗೇ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ನೆಮ್ಮದಿಯಿದೆ, ಒಡೆಯ ಯಾರೆಂದು ಗೊತ್ತಿದ್ದರೆ ಆಳಿಗೆ ನಾಳೆಯ ಚಿಂತೆ ಕಡಿಮೆ.
The turn in the last line is a happy one. Durbhiksha means, in so many words, a time when even alms are not to be had. In the language of the field, a house with a good harvest has no fear of famine. In the inward sense, a servant of the lord of the universe has no fear of want. There is a certain ease in claiming the word servant for oneself, for when a servant knows who the master is, tomorrow troubles him less.
ಮೂವತ್ತಾರರಿಂದ ಮುಂದೆ ಮನಸ್ಸು ಒಂದೊಂದು ಜಾಗವಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ, ಕಲಶ, ಕಡಗೋಲು, ಕೊಳ, ನಗರ, ಈಗ ಗದ್ದೆ. ಮೂವತ್ತೇಳರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಆತನ್ವತೇ ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದವೇ ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬಂದಿರುವುದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿ ಕಡೆದು ಪಡೆದದ್ದನ್ನು ಹರಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆ ಫಲವನ್ನು ಹರಡುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸು ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಪಾದಕ್ಕೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಕ್ಷರ, ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಕ್ಷರದ ನಂತರ ಯತಿ.
From verse 36 onward the mind has become one place after another: a pot, a churning rod, a lake, a city, and now a field. It may also be noticed that the verb atanvate from verse 37 returns here. There the churners spread out what they had won, and here the crop spreads out its yield. The metre is shardulavikridita, nineteen syllables to the quarter, with the pause after the twelfth.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಬೀದಿಯ ನಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಬರುವ ಹೊತ್ತು ಗೊತ್ತಿದ್ದವರು ಬಿಂದಿಗೆಗಳನ್ನು ಮೊದಲೇ ಸಾಲಾಗಿ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ನೀರು ಬಂದಾಗ ಗಡಿಬಿಡಿಯಿಲ್ಲ, ಪಾತ್ರೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಮನೆಗಳು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
Those who know the hour when water comes to the street tap keep their vessels ready in a row beforehand. When it comes there is no scramble, and the houses whose vessels were ready are the ones that fill.
ಒಳ್ಳೆಯದು ಬಂದಾಗ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಪಾತ್ರೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು. ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಒಂದು ಸಾಲು, ಯಾರೋ ಆಡಿದ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತು, ಬರೆದಿಟ್ಟ ಒಂದು ಪುಟ, ಇವು ಆ ಬಿಂದಿಗೆಗಳು. ಬರಗಾಲದಂತಹ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಹಿಡಿಯುವುದು ಇವೇ.
When something good comes we need a vessel to hold it. A line that stayed in the memory, a kind word someone said, a page we wrote down: these are the vessels. In days that feel like a famine, it is these that hold us.