ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 57 ಅರ್ಥ: ನಿತ್ಯಂ ಸ್ವೋದರಪೂರಣಾಯ

ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಬರಿಯ ನಮಸ್ಕಾರದ ಸರಮಾಲೆಗಳು. ಇಲ್ಲಿ ಧಾಟಿ ಥಟ್ಟನೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಚಿತ್ರವೂ ಇಲ್ಲ, ಯಾವ ಅಲಂಕಾರವೂ ಇಲ್ಲ, ಸರಳವಾದ ಒಪ್ಪಿಗೆ. ಸ್ತೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಪರಿಚಿತ ಬಗೆ, ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ದೂರಿಕೊಳ್ಳುವ ಆತ್ಮನಿಂದೆ. ಇದರ ಬಲ ಇರುವುದು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ನಿಖರತೆಯಲ್ಲಿ.

The two verses before this were strings of salutation. Here the manner changes at once. There is no image and no ornament, only a plain admission. Self reproach of this kind is a familiar mode in hymns. Its strength lies not in exaggeration but in exactness.

ಬಳಸಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ‘ಸ್ವೋದರಪೂರಣ’, ತನ್ನದೇ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸುವುದು, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸೊಗಸಿಲ್ಲದ ಮಾತು. ‘ಸಕಲಾನ್ ಉದ್ದಿಶ್ಯ’, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಎಂಬಲ್ಲಿ ‘ಎಲ್ಲರನ್ನೂ’ ಎಂಬುದೇ ಚುಚ್ಚುವ ಪದ. ಪರ್ಯಟನ ಎಂದರೆ ಸುತ್ತಾಟ, ಬೇರೆಡೆ ಅದು ಯಾತ್ರಿಕನ ಮಾತು, ಇಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸುತ್ತಾಟ ವ್ಯರ್ಥ. ‘ನ ಜಾನೇ’ ಎಂದರೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ, ಸೇವೆಯೂ ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಕಲೆ ಎಂಬ ಸೂಚನೆ ಅದರಲ್ಲಿದೆ.

The words chosen are worth noticing. Svodarapurana, the filling of one’s own belly, is deliberately an unlovely phrase. In sakalan uddishya, aiming at everyone, it is the word everyone that stings. Paryatana is going about, and elsewhere it is a pilgrim’s word, while here the same going about is waste. Na jane, I do not know, carries the suggestion that service too is a skill one has to learn.

ಮೂರನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ತಿರುವು ಬರುತ್ತದೆ. ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು ತನ್ನ ಕಡೆಯಿಂದ ಯಾವ ಆಧಾರವೂ ಸಿಗದಾಗ ಕವಿ ಸಿಕ್ಕ ಆಧಾರ ಇಷ್ಟೇ, ತಾನು ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದ ಒಂದು ಸಂಗತಿ, ಅಂದರೆ ನೀನು ಆಗಲೇ ಎಲ್ಲದರ ಒಳಗೂ ಇದ್ದೀಯೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯ. ‘ತೇನ ವಾ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಇಡೀ ಶ್ಲೋಕದ ತೂಕ ಹೊತ್ತಿವೆ, ‘ಬೇರೆ ಕಾರಣ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದರಿಂದಾದರೂ’ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಅಲ್ಲಿದೆ. ವಾದ ಹೀಗಿದೆ, ನೀನು ನನ್ನ ಒಳಗೇ ಇರುವುದರಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಯುವುದು ನಿನ್ನದೇ ಕೆಲಸ.

The turn comes in the third line. Finding no ground on his own side to plead from, the poet takes the one thing that is not his doing, the fact that you already stand within everything. The two words tena va carry the weight of the whole verse, meaning if for no other reason then at least for that. The argument runs thus: since you are inside me, keeping me is your own concern.

‘ಜನ್ಮಾಂತರಪುಣ್ಯಪಾಕ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಪಾಕ ಎಂದರೆ ಹಣ್ಣಾಗುವುದು, ಬೆಂದು ಸಿದ್ಧವಾಗುವುದು. ಕರ್ಮ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಫಲ ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳಲು ಪರಂಪರೆ ಬಳಸುವ ಮಾತು ಇದು. ಅದಲ್ಲದೆ ‘ರಕ್ಷಣೀಯಃ ಅಸ್ಮಿ’ ಎಂಬುದು ಬೇಡಿಕೆಯ ರೂಪವಲ್ಲ, ‘ನಾನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕಾದವನು’ ಎಂಬ ನಿಶ್ಚಯದ ರೂಪ. ಬೇಡುವವನ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ದಿಟ್ಟ ಮಾತು ಬಂದಿರುವುದೇ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಸೊಗಸು. ಛಂದಸ್ಸು ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಪಾದಕ್ಕೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಕ್ಷರ.

In janmantarapunyapaka, paka is ripening, the coming to readiness of what has been cooking. It is the word tradition uses for karma yielding its fruit when its time arrives. Besides, rakshaniyah asmi is not the form of a request but of a settled claim, I am one who must be protected. That so bold a sentence comes from a man who is begging is what gives the verse its flavour. The metre is shardulavikridita, nineteen syllables to a quarter.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಹೊಲಿಗೆ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ದಿನ ಪೂರ್ತಿ ಯಂತ್ರದ ಮೇಲೆ ಬಾಗಿ ಕುಳಿತವರಿಗೆ ದಿನದ ಲೆಕ್ಕ ಎಷ್ಟು ಅಳತೆ, ಎಷ್ಟು ಹೊಲಿಗೆ, ಎಷ್ಟು ಸಂದಾಯ. ಸಂಜೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಉಳಿಯುವುದು ಅದೇ ಲೆಕ್ಕ.

For someone bent over the machine all day in a tailor’s shop, the day is counted in measurements taken, seams sewn and payments received. By evening it is that same reckoning which remains.

ನಮ್ಮ ದಿನಗಳ ಲೆಕ್ಕವೂ ಹೀಗೆಯೇ ಸಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೇನೂ ಇಲ್ಲ, ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಲ್ಲರ ಕೆಲಸ. ಆದರೆ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ಲೆಕ್ಕದ ಹೊರಗೆ ಉಳಿಯುವ ದಿನದ ಪಾಲು ಎಷ್ಟು.

Our days are counted in much the same way, and there is nothing wrong in it, since filling the stomach is everyone’s work. The verse leaves a question standing, though: how much of the day is left over outside that reckoning.