ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 86 ಅರ್ಥ: ಪೂಜಾದ್ರವ್ಯಸಮೃದ್ಧಯೋ ವಿರಚಿತಾಃ

ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಹಿಂದೆ ಲಿಂಗೋದ್ಭವದ ಕಥೆ ನಿಂತಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಎದುರು ಕೊನೆ ಕಾಣದ ಬೆಳಕಿನ ಕಂಬ ನಿಂತಿತು. ಅದರ ತುದಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಬ್ರಹ್ಮ ಹಕ್ಕಿಯಾಗಿ ಮೇಲೇರಿದ, ಬುಡವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ವಿಷ್ಣು ಹಂದಿಯಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಅಗೆದ. ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಕೊನೆ ಸಿಕ್ಕಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪುರಾಣ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ‘ಪಕ್ಷಿತ್ವ’ ಮತ್ತು ‘ಕಿಟಿತ್ವ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಮಾತುಗಳು ಆ ಎರಡು ರೂಪಗಳನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಕವಿ ಹೇಳುವುದು ಇಷ್ಟು, ಆ ಎರಡು ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೂ ತನಗೆ ದೊರೆತಿಲ್ಲ.

The story of Lingodbhava stands behind this verse. While Brahma and Vishnu were disputing which of them was the greater, a pillar of light with no visible end rose before them. Brahma became a bird and flew up to find its top, and Vishnu became a boar and dug downwards to find its base. Neither found the end, so the Purana tells. The two words ‘pakshitva’ and ‘kititva’ point to those two forms, and what the poet says is simply that neither of those two routes has been granted to him.

ಸಾಮಗ್ರಿಯ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲ, ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ಕೊರತೆಯಿದೆ ಎಂಬುದು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ತಿರುವು. ಪೂಜೆ ಎಂದರೆ ಪಾದಕ್ಕೆ ಹೂವು, ತಲೆಗೆ ಅಭಿಷೇಕ. ಎಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯ ಜೋಡಿಸಿದ್ದರೂ ಎಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೆ ಕೈ ಮುಂದೆ ಸಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮೇಲಿನ ತಲೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಆಧಾರವಾದ ಪಾದ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ‘ಕುರ್ಮಹೇ’ ಎಂಬುದು ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನ, ಅಂದರೆ ನಾವು ಹೇಗೆ ಮಾಡುವೆವು. ತನ್ನ ಇಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಕವಿ ಪೂಜೆಗೆ ಹೊರಡುವ ಎಲ್ಲರ ಇಕ್ಕಟ್ಟಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಇದನ್ನು ಓದಬಹುದು.

The turn of the verse is that there is no shortage of material, only a shortage of knowledge. Worship means flowers at the feet and water poured on the head. However much has been gathered, if one does not know where to place it the hand does not move. The head above can be seen. The foot, which bears everything, cannot. ‘Kurmahe’ is first person plural, how shall we perform, so the poet’s difficulty can be read as the difficulty of everyone who sets out to worship.

ಒಂದೇ ಜೋಡಣೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಮೂರನೆಯ ಪಾದದ ಮೊದಲ ‘ಜಾನೇ’ ಎಂಬುದು ಜ್ಞಾ ಧಾತುವಿನ ರೂಪ, ಬಲ್ಲೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥ. ಅದೇ ಪಾದದ ‘ಉಮಾಜಾನೇ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜಾನಿ ಅಂದರೆ ಪತಿ ಎಂಬ ಪದದ ಸಂಬೋಧನೆ ಇದೆ, ಉಮೆಯ ಪತಿಯೇ ಎಂದು. ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬಲ್ಲೆ ಎಂಬ ಮಾತೂ ಬಲ್ಲವನ ಒಡೆಯನ ಹೆಸರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ‘ಅಂಘ್ರಿಪಲ್ಲವ’ ಎಂದರೆ ಚಿಗುರಿನಂತೆ ಮೃದುವಾದ ಪಾದ. ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸಿಕ್ಕದ ಆ ಪಾದವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಏನೋ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳದೆ ಎಳೆಯ ಚಿಗುರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ.

The same run of syllables does two pieces of work here. The first ‘jane’ of the third quarter is a form of the root jna and means I know. In ‘umajane’ in the same quarter the vocative of jani, a husband, is heard: O consort of Uma. So in one line the word for knowing and the name of the lord of the knower stand side by side. ‘Anghripallava’ means the foot as soft as a young shoot. That foot, which was found nowhere, is called not something adamant but a tender sprout.

ಕೊನೆಯ ಪಾದದ ‘ತದ್ರೂಪಿಣಾ’ ಎಂಬ ತೃತೀಯಾ ರೂಪ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಹರಿಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಾಳಿದವರೇ ಅವರು. ‘ತತ್ತ್ವೇನ’ ಅಂದರೆ ಇದ್ದಂತೆ, ನಿಜವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ. ಹುಡುಕಾಟ ನಡೆಯಿತು, ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕಂತೆ ತೋರಿತು, ನಿಜ ಸಿಕ್ಕಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕವಿಯ ಅರಿಯದಿರುವಿಕೆ ಆಲಸ್ಯದ ಮಾತಲ್ಲ, ಅದು ದೊಡ್ಡವರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಹೇಳುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಮಾತು. ಒಂದು ಪಾಠದ ಸಂಗತಿಯನ್ನೂ ಹೇಳಬೇಕು. ‘ಉಮಾಜಾನೇ’ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಬೋಧನೆ ಎಂದು ನಾವು ಓದಿದ್ದೇವೆ, ಉಮೆಯ ಪತಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ತಿರುಳು ಒಂದೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

The instrumental form ‘tadrupina’ in the last quarter goes with Brahma and Hari, for it was they who took those forms. ‘Tattvena’ means as it is, in its true nature. The search was made, an answer seemed to come, and the truth did not. The poet’s not knowing is therefore no excuse of idleness but an honest word spoken in the company of the great. A point about the reading should be added. We have taken ‘umajane’ as a vocative, and some read it instead as in the matter of Uma’s lord. The substance of the verse stays the same under both readings.

ಸುತ್ತಲಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಜೊತೆ ಇದರ ನಂಟು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದದ್ದು. ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿಯದು ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಶಿವನ ಬಳಿ ಏನಿದೆ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ, ಎಂಬತ್ತೊಂಬತ್ತರಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಯಾವುದು ಪ್ರೀತಿ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂರು ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಮರಳುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಮಾತು. ಪ್ರತಿ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ, ಗುರುಲಘುಗಳ ಜೋಡಣೆ ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತದ್ದು. ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಿಂದ ಬಂಧ ಚಿಕ್ಕದಾಗುತ್ತದೆ.

Its link with the verses around it deserves notice. Here the poet says he does not know how to perform the worship, in the next verse he asks what Shiva has to give, and in the eighty-ninth he asks what it is that pleases him. One question returns from three directions. A word about the metre. Each quarter has nineteen syllables, and the arrangement of long and short is that of shardulavikridita. From the next verse onwards the metre becomes a shorter one.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಹಿಂದಿನ ದಿನ ಲೇಖನ ಸಾಮಗ್ರಿಯ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಲು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಪೆನ್ನು, ಜ್ಯಾಮಿತಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಬರೆಯುವ ಹಲಗೆ, ಬೇಕಾದದ್ದೆಲ್ಲ ಕೊಂಡು ಚೀಲಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಅಷ್ಟಾದ ಮೇಲೂ ಒಳಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ.

On the day before an examination there is a queue at the stationery shop. We buy the new pen, the geometry box, the writing board, everything that is needed, and put it all in the bag. Even after that, a question stays inside us.

ಕೊಂಡ ಸಾಮಗ್ರಿ ಕೈಗೆ ಧೈರ್ಯ ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಗೊತ್ತಿರುವುದೆಷ್ಟು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ್ದೆಷ್ಟು ಎಂದು ಸಮಾಧಾನವಾಗಿ ಎಣಿಸುವುದು ಸಿದ್ಧತೆಯ ನಿಜವಾದ ಭಾಗ. ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಕಲಿಕೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

What we buy gives the hand some courage, but it does not answer the question paper. Reckoning quietly how much we know and how much we do not is the real part of preparing. Learning begins with admitting.