ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 88 ಅರ್ಥ: ಯದಾ ಕೃತಾಂಭೋನಿಧಿಸೇತುಬಂಧನಃ

ಶ್ಲೋಕದ ಕಟ್ಟು ಸರಳವಾದದ್ದು, ಯದಾ ಮತ್ತು ತದಾ ಎಂಬ ಜೋಡಿ. ಮೊದಲ ಎರಡು ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಉದ್ದನೆಯ ವಿಶೇಷಣಗಳಿವೆ, ಮೂರೂ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯ ಪಾದದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನ ಬರುತ್ತದೆ, ಆಗ ಅವನು ಪೂಜೆಗೆ ಸಮರ್ಥ. ಅಂದರೆ ಸಮರ್ಥತೆಗೆ ಮೂರು ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಮುಂದೆ ಇಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಮೂರೂ ಮನುಷ್ಯನ ಕೈಗೆ ಬಾರದವು.

The frame of the verse is simple, a pair of when and then. Three long descriptions fill the first two quarters and the end of the third, and all three describe one man. The conclusion comes in the last quarter: then he is fit for the worship. The verse thus sets three conditions for fitness, and all three lie beyond a human hand.

ಮೂರು ಷರತ್ತುಗಳೂ ಪುರಾಣದ ದೊಡ್ಡ ಸಾಹಸಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟಿದ ಕಥೆ ರಾಮನದು ಎಂದು ಹಲವರು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ. ಪರ್ವತವನ್ನು ಅಂಗೈಯ ಕೆಳಗೆ ಅದುಮಿದ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಕೈಲಾಸವನ್ನು ಅಲುಗಿಸಿದ ರಾವಣನ ಕಥೆಗೆ ಜೋಡಿಸುವವರೂ, ಗೋವರ್ಧನವನ್ನು ಎತ್ತಿದ ಕೃಷ್ಣನ ಕಥೆಗೆ ಜೋಡಿಸುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಕಮಲಸಂಭವನನ್ನು ಮೀರುವುದು ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಆಯುಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೋ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿಯೋ ದಾಟುವುದು. ಯಾವ ಕಥೆ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು ಆ ಮೂರೂ ಆಗದ ಕೆಲಸಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಎಂಬುದು.

All three conditions recall great feats of the Puranas. Many read the bridging of the ocean as the story of Rama. The hint of a mountain pressed beneath the palm is joined by some to Ravana, who shook Kailasa, and by others to Krishna, who lifted Govardhana. To overpass the lotus born is to exceed Brahma in length of life or in knowledge. What matters more than which story is meant is that the three together make a list of impossibilities.

ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಜೀವ ‘ಭವಾನಿ’ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಪದದಲ್ಲಿದೆ. ಆ ಪದವನ್ನು ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓದಬಹುದು. ಒಂದು, ಭವಾನೀ ಎಂಬ ದೇವಿಯ ಹೆಸರಿನ ಸಂಬೋಧನೆ, ಭವಾನಿಯೇ ಎಂದು. ಈ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಾವು ಮೇಲಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಇನ್ನೊಂದು, ಭೂ ಧಾತುವಿನ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ರೂಪ, ನಾನಾಗುವೆ ಅಥವಾ ನಾನಾಗುವಂತೆ ಆಗಲಿ ಎಂದು. ಈಕಾರಾಂತ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಪದದ ಸಂಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಸ್ವರ ಗಿಡ್ಡವಾಗುವುದರಿಂದ ಎರಡೂ ರೂಪಗಳು ಒಂದೇ ಆಗಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತವೆ.

The life of this verse lies in the single word ‘bhavani’, which can be read in two ways. One is the vocative of the goddess Bhavani, O Bhavani, and that is the sense we have given in the full meaning above. The other is a first person singular form of the root bhu, may I become. Since the vocative of a feminine stem in long i shortens its final vowel, the two forms sound exactly alike.

ಎರಡನೆಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಓದಿದರೆ ಶ್ಲೋಕ ತಲೆಕೆಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಅದು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟಿ, ಪರ್ವತವನ್ನು ಅದುಮಿ, ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಮೀರಿ, ಆಮೇಲೆ ನಿನ್ನ ಪೂಜೆಗೆ ನಾನು ಸಮರ್ಥನಾಗುವೆನೇ? ಆ ಷರತ್ತುಗಳು ಎಂದೂ ಮುಗಿಯದವು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾ ಕುಳಿತರೆ ಪೂಜೆ ಎಂದೂ ಆರಂಭವಾಗದು. ಜೊತೆಗೇ ಆ ಪದವನ್ನು ಹೇಳಿದ ಕೂಡಲೇ ಅದು ಭವಾನಿಯ ಸಂಬೋಧನೆಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಕೊಡುವವಳನ್ನೇ ಕರೆದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಗ್ರಹಿಸುವುದೇ ಶ್ಲೋಕದ ಗುರಿ ಎಂದು ಹಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸೌಂದರ್ಯ ಲಹರೀಯಲ್ಲಿಯೂ ಭವಾನಿ ಎಂಬ ಪದದ ಇದೇ ಆಟವನ್ನು ಪರಂಪರೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

Read in the second sense the verse turns over. It then says: shall I become fit for your worship only after bridging the ocean, pressing down the mountain and surpassing Brahma? Those conditions never end, so one who sits waiting for fitness will never begin to worship. At the same time, the moment the word is uttered it is also the vocative of Bhavani, so the one who grants fitness has been called upon. Many say that reading the two senses together is the whole point of the verse, and tradition recalls the same play on the word bhavani in the Soundarya Lahari.

ಸುತ್ತಲಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಜೊತೆ ಇದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಎಂಬತ್ತಾರರಲ್ಲಿ ಸಾಮಗ್ರಿ ಇದ್ದೂ ಪೂಜೆ ತಿಳಿಯದು ಎಂದಾಯಿತು, ಎಂಬತ್ತೇಳರಲ್ಲಿ ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಏನಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಂತು, ಇಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕೂ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ, ಪ್ರತಿ ಪಾದದ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರ ಲಘು, ಮತ್ತು ಗುರುಲಘುಗಳ ಜೋಡಣೆ ವಂಶಸ್ಥದ್ದು.

The verse sits well among its neighbours. In eighty-six the material was ready and the worship unknown, in eighty-seven came the question of what there was to give, and here comes the question of fitness. In metre too it differs from the previous verse. All four quarters have twelve syllables, the first syllable of each quarter is short, and the arrangement of long and short is that of vamshastha.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಕಚೇರಿಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಡತಗಳ ಕಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಗವಾಕ್ಷಿ ದಾಟಿದರೆ ಇನ್ನೊಂದು, ಮತ್ತೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾಗದ ಬೇಕು ಎಂಬ ಮಾತು. ಷರತ್ತುಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಮುಗಿಯುವ ಮೊದಲೇ ಮಧ್ಯಾಹ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.

In the queue at a passport office people stand holding bundles of papers. One counter is crossed and there is another, and then a word that one more document is needed. Midday arrives before the list of conditions is over.

ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳಿಗೂ ನಾವು ಇಂಥ ಷರತ್ತುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಮಗೇ ಬರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ, ಮನೆ ಸರಿಯಾದ ಮೇಲೆ, ಕೆಲಸದ ಹೊರೆ ಇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಇನ್ನಷ್ಟು ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ ಎಂದು. ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಅರ್ಹತೆ ಬಹುಶಃ ಆರಂಭಿಸುವ ಮನಸ್ಸು ಮಾತ್ರ.

For good things too we write ourselves such a list of conditions: once the house is in order, once the load of work is lighter, once we know a little more. The qualification needed to begin is probably no more than the willingness to begin.