ಪಾಂಡುರಂಗಾಷ್ಟಕಂ ಭೀಮಾ (ಚಂದ್ರಭಾಗಾ) ನದಿಯ ದಡದ ಪಂಢರಪುರದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಕೈಯಿಟ್ಟು ನಿಂತಿರುವ ವಿಠ್ಠಲನನ್ನು ಕುರಿತ ಸ್ತೋತ್ರ. ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕವೂ ‘ಪರಬ್ರಹ್ಮಲಿಂಗಂ ಭಜೇ ಪಾಂಡುರಂಗಮ್’ ಎಂದು ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ: ಪರಬ್ರಹ್ಮದ ಸಾಕಾರ ಕುರುಹಾದ ಪಾಂಡುರಂಗನನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಲಿಂಗ’ ಎಂದರೆ ಶಿವಲಿಂಗವಲ್ಲ, ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಚಿಹ್ನೆ, ಅದರ ಮೂರ್ತರೂಪ.
The Panduranga Ashtakam is a hymn to Vitthala, who stands on a brick with his hands on his hips at Pandharpur on the banks of the Bhima (Chandrabhaga). Every verse ends parabrahmaliṅgaṃ bhaje pāṇḍuraṅgam: I worship Panduranga, the visible sign of the supreme Brahman. Here liṅga does not mean the Shiva linga: it is the sign that points to Parabrahman, its embodiment.
ಸ್ತೋತ್ರವು ಪುಂಡಲೀಕನಿಗೆ ವರ ಕೊಡಲು ಬಂದು ನಿಂತ ದೇವರ ಕಥೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ಅವನ ರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತ, ಕೊನೆಗೆ ಅವನನ್ನು ಕೈವಲ್ಯ, ತುರೀಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಫಲಶ್ರುತಿ. ಇಲ್ಲಿ ಪಾಠವನ್ನು ಮೂರು ಲಿಪಿಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
The hymn begins with the Lord who came to give a boon to Pundalika and stayed standing there, describes his form, and at the end calls him liberation itself and the fourth state beyond waking, dream and sleep. The ninth verse is the phalashruti. We give the text in three scripts, with the meaning of each verse in Kannada and English.
ಪಾಠ (ಕನ್ನಡ)
ಮಹಾಯೋಗಪೀಠೇ ತಟೇ ಭೀಮರಥ್ಯಾ
ವರಂ ಪುಂಡರೀಕಾಯ ದಾತುಂ ಮುನೀಂದ್ರೈಃ ।
ಸಮಾಗತ್ಯ ತಿಷ್ಠಂತಮಾನಂದಕಂದಂ
ಪರಬ್ರಹ್ಮಲಿಂಗಂ ಭಜೇ ಪಾಂಡುರಂಗಮ್ ॥ 1 ॥
ತಟಿದ್ವಾಸಸಂ ನೀಲಮೇಘಾವಭಾಸಂ
ರಮಾಮಂದಿರಂ ಸುಂದರಂ ಚಿತ್ಪ್ರಕಾಶಮ್ ।
ವರಂ ತ್ವಿಷ್ಟಕಾಯಾಂ ಸಮನ್ಯಸ್ತಪಾದಂ
ಪರಬ್ರಹ್ಮಲಿಂಗಂ ಭಜೇ ಪಾಂಡುರಂಗಮ್ ॥ 2 ॥
ಪ್ರಮಾಣಂ ಭವಾಬ್ಧೇರಿದಂ ಮಾಮಕಾನಾಂ
ನಿತಂಬಃ ಕರಾಭ್ಯಾಂ ಧೃತೋ ಯೇನ ತಸ್ಮಾತ್ ।
ವಿಧಾತುರ್ವಸತ್ಯೈ ಧೃತೋ ನಾಭಿಕೋಶಃ
ಪರಬ್ರಹ್ಮಲಿಂಗಂ ಭಜೇ ಪಾಂಡುರಂಗಮ್ ॥ 3 ॥
ಸ್ಫುರತ್ಕೌಸ್ತುಭಾಲಂಕೃತಂ ಕಂಠದೇಶೇ
ಶ್ರಿಯಾ ಜುಷ್ಟಕೇಯೂರಕಂ ಶ್ರೀನಿವಾಸಮ್ ।
ಶಿವಂ ಶಾಂತಮೀಡ್ಯಂ ವರಂ ಲೋಕಪಾಲಂ
ಪರಬ್ರಹ್ಮಲಿಂಗಂ ಭಜೇ ಪಾಂಡುರಂಗಮ್ ॥ 4 ॥
ಶರಚ್ಚಂದ್ರಬಿಂಬಾನನಂ ಚಾರುಹಾಸಂ
ಲಸತ್ಕುಂಡಲಾಕ್ರಾಂತಗಂಡಸ್ಥಲಾಂತಮ್ ।
ಜಪಾರಾಗಬಿಂಬಾಧರಂ ಕಂಜನೇತ್ರಂ
ಪರಬ್ರಹ್ಮಲಿಂಗಂ ಭಜೇ ಪಾಂಡುರಂಗಮ್ ॥ 5 ॥
ಕಿರೀಟೋಜ್ಜ್ವಲತ್ಸರ್ವದಿಕ್ಪ್ರಾಂತಭಾಗಂ
ಸುರೈರರ್ಚಿತಂ ದಿವ್ಯರತ್ನೈರನರ್ಘೈಃ ।
ತ್ರಿಭಂಗಾಕೃತಿಂ ಬರ್ಹಮಾಲ್ಯಾವತಂಸಂ
ಪರಬ್ರಹ್ಮಲಿಂಗಂ ಭಜೇ ಪಾಂಡುರಂಗಮ್ ॥ 6 ॥
ವಿಭುಂ ವೇಣುನಾದಂ ಚರಂತಂ ದುರಂತಂ
ಸ್ವಯಂ ಲೀಲಯಾ ಗೋಪವೇಷಂ ದಧಾನಮ್ ।
ಗವಾಂ ಬೃಂದಕಾನಂದದಂ ಚಾರುಹಾಸಂ
ಪರಬ್ರಹ್ಮಲಿಂಗಂ ಭಜೇ ಪಾಂಡುರಂಗಮ್ ॥ 7 ॥
ಅಜಂ ರುಕ್ಮಿಣೀಪ್ರಾಣಸಂಜೀವನಂ ತಂ
ಪರಂ ಧಾಮ ಕೈವಲ್ಯಮೇಕಂ ತುರೀಯಮ್ ।
ಪ್ರಸನ್ನಂ ಪ್ರಪನ್ನಾರ್ತಿಹಂ ದೇವದೇವಂ
ಪರಬ್ರಹ್ಮಲಿಂಗಂ ಭಜೇ ಪಾಂಡುರಂಗಮ್ ॥ 8 ॥
ಫಲಶ್ರುತಿ
ಸ್ತವಂ ಪಾಂಡುರಂಗಸ್ಯ ವೈ ಪುಣ್ಯದಂ ಯೇ
ಪಠಂತ್ಯೇಕಚಿತ್ತೇನ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಚ ನಿತ್ಯಮ್ ।
ಭವಾಂಭೋನಿಧಿಂ ತೇ ವಿತೀರ್ತ್ವಾಂತಕಾಲೇ
ಹರೇರಾಲಯಂ ಶಾಶ್ವತಂ ಪ್ರಾಪ್ನುವಂತಿ ॥ 9 ॥
ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠText in Devanagari
महायोगपीठे तटे भीमरथ्या
वरं पुंडरीकाय दातुं मुनींद्रैः ।
समागत्य तिष्ठंतमानंदकंदं
परब्रह्मलिंगं भजे पांडुरंगम् ॥ 1 ॥
तटिद्वाससं नीलमेघावभासं
रमामंदिरं सुंदरं चित्प्रकाशम् ।
वरं त्विष्टकायां समन्यस्तपादं
परब्रह्मलिंगं भजे पांडुरंगम् ॥ 2 ॥
प्रमाणं भवाब्धेरिदं मामकानां
नितंबः कराभ्यां धृतो येन तस्मात् ।
विधातुर्वसत्यै धृतो नाभिकोशः
परब्रह्मलिंगं भजे पांडुरंगम् ॥ 3 ॥
स्फुरत्कौस्तुभालंकृतं कंठदेशे
श्रिया जुष्टकेयूरकं श्रीनिवासम् ।
शिवं शांतमीड्यं वरं लोकपालं
परब्रह्मलिंगं भजे पांडुरंगम् ॥ 4 ॥
शरच्चंद्रबिंबाननं चारुहासं
लसत्कुंडलाक्रांतगंडस्थलांतम् ।
जपारागबिंबाधरं कंजनेत्रं
परब्रह्मलिंगं भजे पांडुरंगम् ॥ 5 ॥
किरीटोज्ज्वलत्सर्वदिक्प्रांतभागं
सुरैरर्चितं दिव्यरत्नैरनर्घैः ।
त्रिभंगाकृतिं बर्हमाल्यावतंसं
परब्रह्मलिंगं भजे पांडुरंगम् ॥ 6 ॥
विभुं वेणुनादं चरंतं दुरंतं
स्वयं लीलया गोपवेषं दधानम् ।
गवां बृंदकानंददं चारुहासं
परब्रह्मलिंगं भजे पांडुरंगम् ॥ 7 ॥
अजं रुक्मिणीप्राणसंजीवनं तं
परं धाम कैवल्यमेकं तुरीयम् ।
प्रसन्नं प्रपन्नार्तिहं देवदेवं
परब्रह्मलिंगं भजे पांडुरंगम् ॥ 8 ॥
ಫಲಶ್ರುತಿ
स्तवं पांडुरंगस्य वै पुण्यदं ये
पठंत्येकचित्तेन भक्त्या च नित्यम् ।
भवांभोनिधिं ते वितीर्त्वांतकाले
हरेरालयं शाश्वतं प्राप्नुवंति ॥ 9 ॥
IAST ಲಿಪ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಠText in IAST transliteration
mahāyogapīṭhe taṭe bhīmarathyā
varaṃ puṃḍarīkāya dātuṃ munīṃdraiḥ |
samāgatya tiṣṭhaṃtamānaṃdakaṃdaṃ
parabrahmaliṃgaṃ bhaje pāṃḍuraṃgam || 1 ||
taṭidvāsasaṃ nīlameghāvabhāsaṃ
ramāmaṃdiraṃ suṃdaraṃ citprakāśam |
varaṃ tviṣṭakāyāṃ samanyastapādaṃ
parabrahmaliṃgaṃ bhaje pāṃḍuraṃgam || 2 ||
pramāṇaṃ bhavābdheridaṃ māmakānāṃ
nitaṃbaḥ karābhyāṃ dhṛto yena tasmāt |
vidhāturvasatyai dhṛto nābhikośaḥ
parabrahmaliṃgaṃ bhaje pāṃḍuraṃgam || 3 ||
sphuratkaustubhālaṃkṛtaṃ kaṃṭhadeśe
śriyā juṣṭakeyūrakaṃ śrīnivāsam |
śivaṃ śāṃtamīḍyaṃ varaṃ lokapālaṃ
parabrahmaliṃgaṃ bhaje pāṃḍuraṃgam || 4 ||
śaraccaṃdrabiṃbānanaṃ cāruhāsaṃ
lasatkuṃḍalākrāṃtagaṃḍasthalāṃtam |
japārāgabiṃbādharaṃ kaṃjanetraṃ
parabrahmaliṃgaṃ bhaje pāṃḍuraṃgam || 5 ||
kirīṭojjvalatsarvadikprāṃtabhāgaṃ
surairarcitaṃ divyaratnairanarghaiḥ |
tribhaṃgākṛtiṃ barhamālyāvataṃsaṃ
parabrahmaliṃgaṃ bhaje pāṃḍuraṃgam || 6 ||
vibhuṃ veṇunādaṃ caraṃtaṃ duraṃtaṃ
svayaṃ līlayā gopaveṣaṃ dadhānam |
gavāṃ bṛṃdakānaṃdadaṃ cāruhāsaṃ
parabrahmaliṃgaṃ bhaje pāṃḍuraṃgam || 7 ||
ajaṃ rukmiṇīprāṇasaṃjīvanaṃ taṃ
paraṃ dhāma kaivalyamekaṃ turīyam |
prasannaṃ prapannārtihaṃ devadevaṃ
parabrahmaliṃgaṃ bhaje pāṃḍuraṃgam || 8 ||
ಫಲಶ್ರುತಿ
stavaṃ pāṃḍuraṃgasya vai puṇyadaṃ ye
paṭhaṃtyekacittena bhaktyā ca nityam |
bhavāṃbhonidhiṃ te vitīrtvāṃtakāle
harerālayaṃ śāśvataṃ prāpnuvaṃti || 9 ||
ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅರ್ಥ
- 1 ಮಹಾಯೋಗಪೀಠವಾದ ಭೀಮರಥೀ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ, ಪುಂಡರೀಕನಿಗೆ (ಪುಂಡಲೀಕನಿಗೆ) ವರ ಕೊಡಲು ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೊಡನೆ ಬಂದು ನಿಂತಿರುವ, ಆನಂದದ ಮೂಲವಾದ ಪಾಂಡುರಂಗನನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವನು ಪರಬ್ರಹ್ಮದ ಲಿಂಗ, ಅಂದರೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಪರಬ್ರಹ್ಮದ ಕುರುಹು, ಮೂರ್ತರೂಪ.
On the bank of the Bhimarathi, the great seat of yoga, he came with the foremost sages to give a boon to Pundarika (Pundalika) and stands there still, the root of all bliss. I worship Panduranga, the liṅga of the supreme Brahman, that is, its visible sign and embodiment. - 2 ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದವನು, ಕಪ್ಪು ಮೋಡದ ಕಾಂತಿಯವನು, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ನೆಲೆಯಾದ ಸುಂದರನು, ಚೈತನ್ಯದ ಬೆಳಕೇ ಆದವನು. ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಎರಡೂ ಪಾದಗಳನ್ನು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಇಟ್ಟು ನಿಂತಿರುವ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ಪರಬ್ರಹ್ಮದ ಕುರುಹಾದ ಪಾಂಡುರಂಗನನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತೇನೆ.
Clad in a garment bright as lightning, with the sheen of a dark rain cloud, the beautiful abode of Lakshmi, the very light of consciousness, the best of beings, standing with both feet set together on a brick: I worship Panduranga, the sign of the supreme Brahman. - 3 ‘ನನ್ನವರಿಗೆ ಸಂಸಾರಸಾಗರದ ಆಳ ಇಷ್ಟೇ, ಸೊಂಟದವರೆಗೆ’ ಎಂದು ತೋರಿಸಲೆಂದೇ ಅವನು ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಸೊಂಟದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಬ್ರಹ್ಮನು ನೆಲೆಸಲು ನಾಭಿಕಮಲವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಪಾಂಡುರಂಗನನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತೇನೆ.
He rests both hands on his hips to show that for his own devotees the ocean of worldly life is only this deep, waist-deep. He bears the lotus at his navel as a dwelling for Brahma the creator. I worship that Panduranga. - 4 ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ ಕೌಸ್ತುಭಮಣಿಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತನು, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಸೇವೆ ಪಡೆಯುವ ತೋಳುಬಂದಿಗಳವನು, ಶ್ರೀನಿವಾಸನು. ಮಂಗಳಕರನೂ ಶಾಂತನೂ ಸ್ತುತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನೂ ಆದ ಪಾಂಡುರಂಗನನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತೇನೆ.
Adorned at the throat with the shining Kaustubha gem, his armlets graced by Lakshmi, the abode of Shri; auspicious, peaceful, worthy of praise, the best, the protector of the worlds: I worship Panduranga. - 5 ಶರತ್ಕಾಲದ ಚಂದ್ರಬಿಂಬದಂತಹ ಮುಖದವನು, ಸುಂದರ ನಗೆಯವನು, ಹೊಳೆಯುವ ಕುಂಡಲಗಳು ಕೆನ್ನೆಗಳನ್ನು ಸೋಕುತ್ತಿರುವವನು. ದಾಸವಾಳದ ಹೂವಿನಂತೆ ಕೆಂಪಾದ, ತೊಂಡೆಹಣ್ಣಿನಂತಹ ತುಟಿಗಳವನು, ಕಮಲದಂತಹ ಕಣ್ಣುಗಳವನು. ಆ ಪಾಂಡುರಂಗನನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತೇನೆ.
With a face like the disc of the autumn moon and a lovely smile, his cheeks touched by gleaming earrings, lips red as the hibiscus and the bimba fruit, eyes like lotuses: I worship Panduranga. - 6 ಕಿರೀಟದ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಅಂಚುಗಳನ್ನೂ ಬೆಳಗುವವನು, ಬೆಲೆಕಟ್ಟಲಾಗದ ದಿವ್ಯ ರತ್ನಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಪೂಜಿಸುವವನು. ಮೂರು ಕಡೆ ಬಾಗಿದ ತ್ರಿಭಂಗಿ ನಿಲುವಿನವನು, ನವಿಲುಗರಿಗಳ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಶಿರೋಭೂಷಣವಾಗಿ ಧರಿಸಿದವನು. ಆ ಪಾಂಡುರಂಗನನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತೇನೆ.
His crown lights up every direction to its farthest edge, and the gods worship him with priceless heavenly gems. He stands in the graceful pose bent in three places, with a garland of peacock feathers for his crest: I worship Panduranga. - 7 ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು, ಕೊಳಲಿನ ನಾದವನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತ ಅಲೆದಾಡುವವನು, ಯಾರಿಗೂ ಕೊನೆ ಕಾಣಲಾಗದವನು. ತನ್ನ ಲೀಲೆಗಾಗಿ ತಾನೇ ಗೋಪಾಲನ ವೇಷ ತೊಟ್ಟವನು, ಹಸುಗಳ ಹಿಂಡಿಗೆ ಆನಂದ ಕೊಡುವವನು, ಸುಂದರ ನಗೆಯವನು. ಆ ಪಾಂಡುರಂಗನನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತೇನೆ.
All-pervading, wandering as he pours out the music of the flute, one whose end no one can reach; who of his own will, in play, took on the dress of a cowherd, who gives joy to the herds of cows, with a lovely smile: I worship Panduranga. - 8 ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲದವನು, ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಜೀವ ತುಂಬುವವನು, ಪರಮ ಧಾಮವೂ ಕೈವಲ್ಯವೂ ಏಕನೂ ತುರೀಯನೂ (ಎಚ್ಚರ, ಕನಸು, ನಿದ್ರೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಥಿತಿ) ಆದವನು. ಪ್ರಸನ್ನನೂ ಶರಣಾದವರ ಸಂಕಟವನ್ನು ಕಳೆಯುವವನೂ ದೇವರ ದೇವನೂ ಆದ ಆ ಪಾಂಡುರಂಗನನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತೇನೆ.
The unborn, the one who gives life to Rukmini’s very breath, the supreme abode, liberation itself, the One, the Fourth (turīya, the state beyond waking, dream and sleep); gracious, the remover of the distress of those who take refuge in him, the god of gods: I worship that Panduranga. - 9 ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವ ಪಾಂಡುರಂಗನ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಯಾರು ಪ್ರತಿದಿನ ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಸಂಸಾರಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿ, ಅಂತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹರಿಯ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.
Those who recite this merit-giving hymn to Panduranga every day with a single mind and with devotion cross the ocean of worldly existence and, at the time of death, reach the eternal abode of Hari.
ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಬಗ್ಗೆAbout this hymn
ಕೊನೆಯ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಈ ಅಷ್ಟಕವನ್ನು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ರಚನೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ, ಪರಂಪರೆಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಶಂಕರರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅನೇಕ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಂತೆ ಇದರ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಆಗದು.
The colophon names Shankaracharya as the author, and tradition says the same. As with many hymns that carry his name, the date and authorship cannot be settled with certainty.
ಪಂಢರಪುರವು ಭೀಮಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ನದಿ ಅರ್ಧಚಂದ್ರನಂತೆ ಬಾಗುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪುಂಡಲೀಕನು ವಯಸ್ಸಾದ ತಂದೆತಾಯಿಯರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾಗ ಕೃಷ್ಣನೇ ಅವನ ಮನೆಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದನು. ಸೇವೆಯನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಬಿಡಲು ಒಪ್ಪದ ಪುಂಡಲೀಕನು ನಿಂತುಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಇಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು (ಇಷ್ಟಕಾ) ದೇವರತ್ತ ಎಸೆದು ಕಾಯಲು ಹೇಳಿದನು. ದೇವರು ಅದರ ಮೇಲೆ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಕೈಯಿಟ್ಟು ನಿಂತು ಕಾದನು, ಇಂದಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ‘ವಿಠ್ಠಲ’ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಇಟ್ಟಿಗೆಯ (ವಿಟ್) ಮೇಲೆ ನಿಂತವನು ಎಂದು ಹಲವರು ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
Pandharpur lies on the Bhima, which is called the Chandrabhaga there because it bends like a crescent moon. The story goes that while Pundalika was busy serving his aged parents, Krishna himself came to his door. Unwilling to leave his service half done, Pundalika tossed a brick (iṣṭakā) towards the Lord for him to stand on and asked him to wait. Tradition says the Lord stood on it with his hands on his hips and waited, and stands so to this day. Many explain the name Vitthala as the one who stands on a brick (viṭ).
ಇದೊಂದು ಭುಜಂಗಪ್ರಯಾತ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಎಂಟು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅಷ್ಟಕ, ಒಂಬತ್ತನೆಯದು ಫಲಶ್ರುತಿ. ಸ್ತೋತ್ರವು ಪಂಢರಪುರದ ವಿಠ್ಠಲನನ್ನು ವೃಂದಾವನದ ಕೃಷ್ಣನ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಡನೆ (ತ್ರಿಭಂಗಿ, ಕೊಳಲು, ಗೋಪವೇಷ) ಬೆರೆಸಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪಂಢರಪುರದ ಮೂರ್ತಿ ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕವು ಸೊಂಟದ ಮೇಲಿನ ಕೈಗಳಿಗೆ ಸುಂದರ ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತದೆ: ತನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸಂಸಾರಸಾಗರ ಸೊಂಟದಷ್ಟೇ ಆಳ ಎಂದು ದೇವರು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
It is an ashtaka of eight verses in the bhujangaprayata metre, with a ninth verse of phalashruti. The hymn blends the Vitthala of Pandharpur with features of the Krishna of Vrindavana (the pose bent in three places, the flute, the cowherd’s dress), though the image at Pandharpur stands straight. The third verse gives a lovely meaning to the hands on the hips: the Lord is showing his devotees that the ocean of worldly life is only waist-deep.
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ವಾರಕರಿ ಪರಂಪರೆಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹರಿದಾಸರಿಗೂ ವಿಠ್ಠಲನೇ ಆರಾಧ್ಯದೈವ, ಪುರಂದರದಾಸರು ‘ಪುರಂದರವಿಠಲ’ ಎಂಬ ಅಂಕಿತದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದು ಇವನನ್ನೇ. ಪಾಠದ ಬಗ್ಗೆ: ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಕಂಸದಲ್ಲಿ ‘ತೇಽಪಿ’ ಎಂಬ ಪರ್ಯಾಯ ಪಾಠವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ನಾವು ಅದಿಲ್ಲದೆ ಮುದ್ರಿಸಿದ್ದೇವೆ.
Vitthala is the beloved deity of the Varkari tradition of Maharashtra and of the Haridasas of Karnataka: it is he whom Purandaradasa sang under the signature Purandara Vitthala. On the text: in the phalashruti our source gives te ‘pi in brackets as a variant, and we print the verse without it.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ. · Sources: several. Where readings differ, the difference is noted here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಪುಂಡಲೀಕನ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ದೇವರೇ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಮಗನು ವಯಸ್ಸಾದ ತಂದೆತಾಯಿಯರಿಗೆ ಊಟ ಬಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರ ಹಾಸಿಗೆಯ ಪಕ್ಕ ಕುಳಿತು ಮಾಡುವ ದಿನನಿತ್ಯದ ಸಣ್ಣ ಆರೈಕೆ ಯಾರ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಸೇವೆಗಾಗಿ ದೇವರೂ ಕಾಯಲು ಸಿದ್ಧ ಎಂದು ಈ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
In Pundalika’s story the Lord himself waits at the door, because the son is serving food to his aged parents. The small daily care given at an elderly parent’s bedside at home goes unseen by anyone. Yet this story says that even God is willing to wait for such service.
ಕಷ್ಟಗಳು ತಳವೇ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಕಾಣುವ ದಿನಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಬರುತ್ತವೆ. ಸೊಂಟದ ಮೇಲೆ ಕೈಯಿಟ್ಟು ನಿಂತ ವಿಠ್ಠಲನ ಚಿತ್ರ ‘ನೀರು ಇಷ್ಟೇ ಆಳ, ಕಾಲು ನೆಲಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ’ ಎಂದು ಸಮಾಧಾನ ಹೇಳುವಂತಿದೆ ಎಂದು ಭಕ್ತರು ಓದುತ್ತಾರೆ.
Days come to all of us when troubles seem to have no bottom. Devotees read the figure of Vitthala, standing with his hands on his hips, as a quiet reassurance: the water is only this deep, and your feet can touch the ground.