ಶಿವನ ಮಹಿಮೆ ಮಾತು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ನಿಲುಕದ್ದು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡೇ ಈ ಸ್ತೋತ್ರ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಮುಟ್ಟುವಷ್ಟು ಹೊಗಳುವುದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕವಿ ಧೈರ್ಯ ತಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ತ್ರಿಪುರ ದಹನ, ಹಾಲಾಹಲ ಪಾನ, ಕಾಮದಹನ, ರಾವಣ ಮತ್ತು ಬಾಣರ ಕಥೆಗಳು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ.
The hymn opens by admitting that Shiva’s greatness lies beyond the reach of speech and mind. Even so, the poet takes heart that praising Him as far as one’s understanding goes is no fault. The stories follow one by one: the burning of Tripura, the drinking of the poison, the burning of Kama, and the tales of Ravana and Bana.
ಕಥೆಗಳ ನಡುವೆ ತತ್ತ್ವವೂ ಇದೆ. ವೇದ, ಸಾಂಖ್ಯ, ಯೋಗ, ಪಾಶುಪತ, ವೈಷ್ಣವ ಮುಂತಾದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಾರಿಗಳೆಲ್ಲ ನದಿಗಳು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುವಂತೆ ಒಬ್ಬನನ್ನೇ ತಲುಪುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಏಳನೇ ಶ್ಲೋಕ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಓಂಕಾರದ ವಿವರಣೆ, ಶಿವನ ಎಂಟು ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ನಮಸ್ಕಾರಗಳ ನಂತರ ಸ್ತೋತ್ರ ಫಲಶ್ರುತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
Among the stories there is philosophy too. The seventh verse, which says that the Veda, Sankhya, Yoga, the Pashupata and the Vaishnava paths all reach the one Lord as rivers reach the ocean, is especially well known. After an account of Om, the eight names of Shiva and a series of salutations, the hymn closes with verses on the merit of reciting it.
ಪಾಠ (ಕನ್ನಡ)
ಮಹಿಮ್ನಃ ಪಾರಂ ತೇ ಪರಮವಿದುಷೋ ಯದ್ಯಸದೃಶೀ
ಸ್ತುತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಾದೀನಾಮಪಿ ತದವಸನ್ನಾಸ್ತ್ವಯಿ ಗಿರಃ ।
ಅಥಾಽವಾಚ್ಯಃ ಸರ್ವಃ ಸ್ವಮತಿಪರಿಣಾಮಾವಧಿ ಗೃಣನ್
ಮಮಾಪ್ಯೇಷ ಸ್ತೋತ್ರೇ ಹರ ನಿರಪವಾದಃ ಪರಿಕರಃ ॥ 1 ॥
ಅತೀತಃ ಪಂಥಾನಂ ತವ ಚ ಮಹಿಮಾ ವಾಙ್ಮನಸಯೋ-
ರತದ್ವ್ಯಾವೃತ್ತ್ಯಾ ಯಂ ಚಕಿತಮಭಿಧತ್ತೇ ಶ್ರುತಿರಪಿ ।
ಸ ಕಸ್ಯ ಸ್ತೋತವ್ಯಃ ಕತಿವಿಧಗುಣಃ ಕಸ್ಯ ವಿಷಯಃ
ಪದೇ ತ್ವರ್ವಾಚೀನೇ ಪತತಿ ನ ಮನಃ ಕಸ್ಯ ನ ವಚಃ ॥ 2 ॥
ಮಧುಸ್ಫೀತಾ ವಾಚಃ ಪರಮಮಮೃತಂ ನಿರ್ಮಿತವತ-
ಸ್ತವ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಕಿಂ ವಾಗಪಿ ಸುರಗುರೋರ್ವಿಸ್ಮಯಪದಮ್ ।
ಮಮ ತ್ವೇತಾಂ ವಾಣೀಂ ಗುಣಕಥನಪುಣ್ಯೇನ ಭವತಃ
ಪುನಾಮೀತ್ಯರ್ಥೇಽಸ್ಮಿನ್ ಪುರಮಥನ ಬುದ್ಧಿರ್ವ್ಯವಸಿತಾ ॥ 3 ॥
ತವೈಶ್ವರ್ಯಂ ಯತ್ತಜ್ಜಗದುದಯರಕ್ಷಾಪ್ರಲಯಕೃತ್
ತ್ರಯೀವಸ್ತುವ್ಯಸ್ತಂ ತಿಸೃಷು ಗುಣಭಿನ್ನಾಸು ತನುಷು ।
ಅಭವ್ಯಾನಾಮಸ್ಮಿನ್ ವರದ ರಮಣೀಯಾಮರಮಣೀಂ
ವಿಹಂತುಂ ವ್ಯಾಕ್ರೋಶೀಂ ವಿದಧತ ಇಹೈಕೇ ಜಡಧಿಯಃ ॥ 4 ॥
ಕಿಮೀಹಃ ಕಿಂಕಾಯಃ ಸ ಖಲು ಕಿಮುಪಾಯಸ್ತ್ರಿಭುವನಂ
ಕಿಮಾಧಾರೋ ಧಾತಾ ಸೃಜತಿ ಕಿಮುಪಾದಾನ ಇತಿ ಚ ।
ಅತರ್ಕ್ಯೈಶ್ವರ್ಯೇ ತ್ವಯ್ಯನವಸರದುಃಸ್ಥೋ ಹತಧಿಯಃ
ಕುತರ್ಕೋಽಯಂ ಕಾಂಶ್ಚಿನ್ಮುಖರಯತಿ ಮೋಹಾಯ ಜಗತಃ ॥ 5 ॥
ಅಜನ್ಮಾನೋ ಲೋಕಾಃ ಕಿಮವಯವವಂತೋಽಪಿ ಜಗತಾ-
ಮಧಿಷ್ಠಾತಾರಂ ಕಿಂ ಭವವಿಧಿರನಾದೃತ್ಯ ಭವತಿ ।
ಅನೀಶೋ ವಾ ಕುರ್ಯಾದ್ಭುವನಜನನೇ ಕಃ ಪರಿಕರೋ
ಯತೋ ಮಂದಾಸ್ತ್ವಾಂ ಪ್ರತ್ಯಮರವರ ಸಂಶೇರತ ಇಮೇ ॥ 6 ॥
ತ್ರಯೀ ಸಾಂಖ್ಯಂ ಯೋಗಃ ಪಶುಪತಿಮತಂ ವೈಷ್ಣವಮಿತಿ
ಪ್ರಭಿನ್ನೇ ಪ್ರಸ್ಥಾನೇ ಪರಮಿದಮದಃ ಪಥ್ಯಮಿತಿ ಚ ।
ರುಚೀನಾಂ ವೈಚಿತ್ರ್ಯಾದೃಜುಕುಟಿಲನಾನಾಪಥಜುಷಾಂ
ನೃಣಾಮೇಕೋ ಗಮ್ಯಸ್ತ್ವಮಸಿ ಪಯಸಾಮರ್ಣವ ಇವ ॥ 7 ॥
ಮಹೋಕ್ಷಃ ಖಟ್ವಾಂಗಂ ಪರಶುರಜಿನಂ ಭಸ್ಮ ಫಣಿನಃ
ಕಪಾಲಂ ಚೇತೀಯತ್ತವ ವರದ ತಂತ್ರೋಪಕರಣಮ್ ।
ಸುರಾಸ್ತಾಂ ತಾಮೃದ್ಧಿಂ ದಧತಿ ತು ಭವದ್ಭ್ರೂಪ್ರಣಿಹಿತಾಂ
ನ ಹಿ ಸ್ವಾತ್ಮಾರಾಮಂ ವಿಷಯಮೃಗತೃಷ್ಣಾ ಭ್ರಮಯತಿ ॥ 8 ॥
ಧ್ರುವಂ ಕಶ್ಚಿತ್ ಸರ್ವಂ ಸಕಲಮಪರಸ್ತ್ವಧ್ರುವಮಿದಂ
ಪರೋ ಧ್ರೌವ್ಯಾಧ್ರೌವ್ಯೇ ಜಗತಿ ಗದತಿ ವ್ಯಸ್ತವಿಷಯೇ ।
ಸಮಸ್ತೇಽಪ್ಯೇತಸ್ಮಿನ್ ಪುರಮಥನ ತೈರ್ವಿಸ್ಮಿತ ಇವ
ಸ್ತುವಂಜಿಹ್ರೇಮಿ ತ್ವಾಂ ನ ಖಲು ನನು ಧೃಷ್ಟಾ ಮುಖರತಾ ॥ 9 ॥
ತವೈಶ್ವರ್ಯಂ ಯತ್ನಾದ್ಯದುಪರಿ ವಿರಿಂಚಿರ್ಹರಿರಧಃ
ಪರಿಚ್ಛೇತ್ತುಂ ಯಾತಾವನಲಮನಲಸ್ಕಂಧವಪುಷಃ ।
ತತೋ ಭಕ್ತಿಶ್ರದ್ಧಾಭರಗುರುಗೃಣದ್ಭ್ಯಾಂ ಗಿರಿಶ ಯತ್
ಸ್ವಯಂ ತಸ್ಥೇ ತಾಭ್ಯಾಂ ತವ ಕಿಮನುವೃತ್ತಿರ್ನ ಫಲತಿ ॥ 10 ॥
ಅಯತ್ನಾದಾಪಾದ್ಯ ತ್ರಿಭುವನಮವೈರವ್ಯತಿಕರಂ
ದಶಾಸ್ಯೋ ಯದ್ಬಾಹೂನಭೃತ ರಣಕಂಡೂಪರವಶಾನ್ ।
ಶಿರಃಪದ್ಮಶ್ರೇಣೀರಚಿತಚರಣಾಂಭೋರುಹಬಲೇಃ
ಸ್ಥಿರಾಯಾಸ್ತ್ವದ್ಭಕ್ತೇಸ್ತ್ರಿಪುರಹರ ವಿಸ್ಫೂರ್ಜಿತಮಿದಮ್ ॥ 11 ॥
ಅಮುಷ್ಯ ತ್ವತ್ಸೇವಾಸಮಧಿಗತಸಾರಂ ಭುಜವನಂ
ಬಲಾತ್ ಕೈಲಾಸೇಽಪಿ ತ್ವದಧಿವಸತೌ ವಿಕ್ರಮಯತಃ ।
ಅಲಭ್ಯಾ ಪಾತಾಲೇಽಪ್ಯಲಸಚಲಿತಾಂಗುಷ್ಠಶಿರಸಿ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತ್ವಯ್ಯಾಸೀದ್ಧ್ರುವಮುಪಚಿತೋ ಮುಹ್ಯತಿ ಖಲಃ ॥ 12 ॥
ಯದೃದ್ಧಿಂ ಸುತ್ರಾಮ್ಣೋ ವರದ ಪರಮೋಚ್ಚೈರಪಿ ಸತೀ-
ಮಧಶ್ಚಕ್ರೇ ಬಾಣಃ ಪರಿಜನವಿಧೇಯತ್ರಿಭುವನಃ ।
ನ ತಚ್ಚಿತ್ರಂ ತಸ್ಮಿನ್ ವರಿವಸಿತರಿ ತ್ವಚ್ಚರಣಯೋ-
ರ್ನ ಕಸ್ಯಾಪ್ಯುನ್ನತ್ಯೈ ಭವತಿ ಶಿರಸಸ್ತ್ವಯ್ಯವನತಿಃ ॥ 13 ॥
ಅಕಾಂಡಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಕ್ಷಯಚಕಿತದೇವಾಸುರಕೃಪಾ-
ವಿಧೇಯಸ್ಯಾಸೀದ್ಯಸ್ತ್ರಿನಯನ ವಿಷಂ ಸಂಹೃತವತಃ ।
ಸ ಕಲ್ಮಾಷಃ ಕಂಠೇ ತವ ನ ಕುರುತೇ ನ ಶ್ರಿಯಮಹೋ
ವಿಕಾರೋಽಪಿ ಶ್ಲಾಘ್ಯೋ ಭುವನಭಯಭಂಗವ್ಯಸನಿನಃ ॥ 14 ॥
ಅಸಿದ್ಧಾರ್ಥಾ ನೈವ ಕ್ವಚಿದಪಿ ಸದೇವಾಸುರನರೇ
ನಿವರ್ತಂತೇ ನಿತ್ಯಂ ಜಗತಿ ಜಯಿನೋ ಯಸ್ಯ ವಿಶಿಖಾಃ ।
ಸ ಪಶ್ಯನ್ನೀಶ ತ್ವಾಮಿತರಸುರಸಾಧಾರಣಮಭೂತ್
ಸ್ಮರಃ ಸ್ಮರ್ತವ್ಯಾತ್ಮಾ ನ ಹಿ ವಶಿಷು ಪಥ್ಯಃ ಪರಿಭವಃ ॥ 15 ॥
ಮಹೀ ಪಾದಾಘಾತಾದ್ವ್ರಜತಿ ಸಹಸಾ ಸಂಶಯಪದಂ
ಪದಂ ವಿಷ್ಣೋರ್ಭ್ರಾಮ್ಯದ್ಭುಜಪರಿಘರುಗ್ಣಗ್ರಹಗಣಮ್ ।
ಮುಹುರ್ದ್ಯೌರ್ದೌಸ್ಥ್ಯಂ ಯಾತ್ಯನಿಭೃತಜಟಾತಾಡಿತತಟಾ
ಜಗದ್ರಕ್ಷಾಯೈ ತ್ವಂ ನಟಸಿ ನನು ವಾಮೈವ ವಿಭುತಾ ॥ 16 ॥
ವಿಯದ್ವ್ಯಾಪೀ ತಾರಾಗಣಗುಣಿತಫೇನೋದ್ಗಮರುಚಿಃ
ಪ್ರವಾಹೋ ವಾರಾಂ ಯಃ ಪೃಷತಲಘುದೃಷ್ಟಃ ಶಿರಸಿ ತೇ ।
ಜಗದ್ದ್ವೀಪಾಕಾರಂ ಜಲಧಿವಲಯಂ ತೇನ ಕೃತಮಿ-
ತ್ಯನೇನೈವೋನ್ನೇಯಂ ಧೃತಮಹಿಮ ದಿವ್ಯಂ ತವ ವಪುಃ ॥ 17 ॥
ರಥಃ ಕ್ಷೋಣೀ ಯಂತಾ ಶತಧೃತಿರಗೇಂದ್ರೋ ಧನುರಥೋ
ರಥಾಂಗೇ ಚಂದ್ರಾರ್ಕೌ ರಥಚರಣಪಾಣಿಃ ಶರ ಇತಿ ।
ದಿಧಕ್ಷೋಸ್ತೇ ಕೋಽಯಂ ತ್ರಿಪುರತೃಣಮಾಡಂಬರವಿಧಿ-
ರ್ವಿಧೇಯೈಃ ಕ್ರೀಡಂತ್ಯೋ ನ ಖಲು ಪರತಂತ್ರಾಃ ಪ್ರಭುಧಿಯಃ ॥ 18 ॥
ಹರಿಸ್ತೇ ಸಾಹಸ್ರಂ ಕಮಲಬಲಿಮಾಧಾಯ ಪದಯೋ-
ರ್ಯದೇಕೋನೇ ತಸ್ಮಿನ್ ನಿಜಮುದಹರನ್ನೇತ್ರಕಮಲಮ್ ।
ಗತೋ ಭಕ್ತ್ಯುದ್ರೇಕಃ ಪರಿಣತಿಮಸೌ ಚಕ್ರವಪುಷಾ
ತ್ರಯಾಣಾಂ ರಕ್ಷಾಯೈ ತ್ರಿಪುರಹರ ಜಾಗರ್ತಿ ಜಗತಾಮ್ ॥ 19 ॥
ಕ್ರತೌ ಸುಪ್ತೇ ಜಾಗ್ರತ್ತ್ವಮಸಿ ಫಲಯೋಗೇ ಕ್ರತುಮತಾಂ
ಕ್ವ ಕರ್ಮ ಪ್ರಧ್ವಸ್ತಂ ಫಲತಿ ಪುರುಷಾರಾಧನಮೃತೇ ।
ಅತಸ್ತ್ವಾಂ ಸಂಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಕ್ರತುಷು ಫಲದಾನಪ್ರತಿಭುವಂ
ಶ್ರುತೌ ಶ್ರದ್ಧಾಂ ಬದ್ಧ್ವಾ ದೃಢಪರಿಕರಃ ಕರ್ಮಸು ಜನಃ ॥ 20 ॥
ಕ್ರಿಯಾದಕ್ಷೋ ದಕ್ಷಃ ಕ್ರತುಪತಿರಧೀಶಸ್ತನುಭೃತಾ-
ಮೃಷೀಣಾಮಾರ್ತ್ವಿಜ್ಯಂ ಶರಣದ ಸದಸ್ಯಾಃ ಸುರಗಣಾಃ ।
ಕ್ರತುಭ್ರೇಷಸ್ತ್ವತ್ತಃ ಕ್ರತುಫಲವಿಧಾನವ್ಯಸನಿನೋ
ಧ್ರುವಂ ಕರ್ತುಃ ಶ್ರದ್ಧಾವಿಧುರಮಭಿಚಾರಾಯ ಹಿ ಮಖಾಃ ॥ 21 ॥
ಪ್ರಜಾನಾಥಂ ನಾಥ ಪ್ರಸಭಮಭಿಕಂ ಸ್ವಾಂ ದುಹಿತರಂ
ಗತಂ ರೋಹಿದ್ಭೂತಾಂ ರಿರಮಯಿಷುಮೃಷ್ಯಸ್ಯ ವಪುಷಾ ।
ಧನುಷ್ಪಾಣೇರ್ಯಾತಂ ದಿವಮಪಿ ಸಪತ್ರಾಕೃತಮಮುಂ
ತ್ರಸಂತಂ ತೇಽದ್ಯಾಪಿ ತ್ಯಜತಿ ನ ಮೃಗವ್ಯಾಧರಭಸಃ ॥ 22 ॥
ಸ್ವಲಾವಣ್ಯಾಶಂಸಾಧೃತಧನುಷಮಹ್ನಾಯ ತೃಣವತ್
ಪುರಃ ಪ್ಲುಷ್ಟಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪುರಮಥನ ಪುಷ್ಪಾಯುಧಮಪಿ ।
ಯದಿ ಸ್ತ್ರೈಣಂ ದೇವೀ ಯಮನಿರತ ದೇಹಾರ್ಧಘಟನಾ-
ದವೈತಿ ತ್ವಾಮದ್ಧಾ ಬತ ವರದ ಮುಗ್ಧಾ ಯುವತಯಃ ॥ 23 ॥
ಶ್ಮಶಾನೇಷ್ವಾಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಮರಹರ ಪಿಶಾಚಾಃ ಸಹಚರಾ-
ಶ್ಚಿತಾಭಸ್ಮಾಲೇಪಃ ಸ್ರಗಪಿ ನೃಕರೋಟೀಪರಿಕರಃ ।
ಅಮಂಗಳ್ಯಂ ಶೀಲಂ ತವ ಭವತು ನಾಮೈವಮಖಿಲಂ
ತಥಾಪಿ ಸ್ಮರ್ತೄಣಾಂ ವರದ ಪರಮಂ ಮಂಗಳಮಸಿ ॥ 24 ॥
ಮನಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಚಿತ್ತೇ ಸವಿಧಮವಧಾಯಾತ್ತಮರುತಃ
ಪ್ರಹೃಷ್ಯದ್ರೋಮಾಣಃ ಪ್ರಮದಸಲಿಲೋತ್ಸಂಗಿತದೃಶಃ ।
ಯದಾಲೋಕ್ಯಾಹ್ಲಾದಂ ಹ್ರದ ಇವ ನಿಮಜ್ಯಾಮೃತಮಯೇ
ದಧತ್ಯಂತಸ್ತತ್ತ್ವಂ ಕಿಮಪಿ ಯಮಿನಸ್ತತ್ ಕಿಲ ಭವಾನ್ ॥ 25 ॥
ತ್ವಮರ್ಕಸ್ತ್ವಂ ಸೋಮಸ್ತ್ವಮಸಿ ಪವನಸ್ತ್ವಂ ಹುತವಹ-
ಸ್ತ್ವಮಾಪಸ್ತ್ವಂ ವ್ಯೋಮ ತ್ವಮು ಧರಣಿರಾತ್ಮಾ ತ್ವಮಿತಿ ಚ ।
ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾಮೇವಂ ತ್ವಯಿ ಪರಿಣತಾ ಬಿಭ್ರತಿ ಗಿರಂ
ನ ವಿದ್ಮಸ್ತತ್ತತ್ತ್ವಂ ವಯಮಿಹ ತು ಯತ್ತ್ವಂ ನ ಭವಸಿ ॥ 26 ॥
ತ್ರಯೀಂ ತಿಸ್ರೋ ವೃತ್ತೀಸ್ತ್ರಿಭುವನಮಥೋ ತ್ರೀನಪಿ ಸುರಾ-
ನಕಾರಾದ್ಯೈರ್ವರ್ಣೈಸ್ತ್ರಿಭಿರಭಿದಧತ್ ತೀರ್ಣವಿಕೃತಿ ।
ತುರೀಯಂ ತೇ ಧಾಮ ಧ್ವನಿಭಿರವರುಂಧಾನಮಣುಭಿಃ
ಸಮಸ್ತಂ ವ್ಯಸ್ತಂ ತ್ವಾಂ ಶರಣದ ಗೃಣಾತ್ಯೋಮಿತಿ ಪದಮ್ ॥ 27 ॥
ಭವಃ ಶರ್ವೋ ರುದ್ರಃ ಪಶುಪತಿರಥೋಗ್ರಃ ಸಹಮಹಾಂ-
ಸ್ತಥಾ ಭೀಮೇಶಾನಾವಿತಿ ಯದಭಿಧಾನಾಷ್ಟಕಮಿದಮ್ ।
ಅಮುಷ್ಮಿನ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪ್ರವಿಚರತಿ ದೇವ ಶ್ರುತಿರಪಿ
ಪ್ರಿಯಾಯಾಸ್ಮೈ ಧಾಮ್ನೇ ಪ್ರವಿಹಿತನಮಸ್ಯೋಽಸ್ಮಿ ಭವತೇ ॥ 28 ॥
ನಮೋ ನೇದಿಷ್ಠಾಯ ಪ್ರಿಯದವ ದವಿಷ್ಠಾಯ ಚ ನಮೋ
ನಮಃ ಕ್ಷೋದಿಷ್ಠಾಯ ಸ್ಮರಹರ ಮಹಿಷ್ಠಾಯ ಚ ನಮಃ ।
ನಮೋ ವರ್ಷಿಷ್ಠಾಯ ತ್ರಿನಯನ ಯವಿಷ್ಠಾಯ ಚ ನಮೋ
ನಮಃ ಸರ್ವಸ್ಮೈ ತೇ ತದಿದಮಿತಿ ಶರ್ವಾಯ ಚ ನಮಃ ॥ 29 ॥
ಬಹುಲರಜಸೇ ವಿಶ್ವೋತ್ಪತ್ತೌ ಭವಾಯ ನಮೋ ನಮಃ
ಪ್ರಬಲತಮಸೇ ತತ್ಸಂಹಾರೇ ಹರಾಯ ನಮೋ ನಮಃ ।
ಜನಸುಖಕೃತೇ ಸತ್ತ್ವೋದ್ರಿಕ್ತೌ ಮೃಡಾಯ ನಮೋ ನಮಃ
ಪ್ರಮಹಸಿ ಪದೇ ನಿಸ್ತ್ರೈಗುಣ್ಯೇ ಶಿವಾಯ ನಮೋ ನಮಃ ॥ 30 ॥
ಕೃಶಪರಿಣತಿ ಚೇತಃ ಕ್ಲೇಶವಶ್ಯಂ ಕ್ವ ಚೇದಂ
ಕ್ವ ಚ ತವ ಗುಣಸೀಮೋಲ್ಲಂಘಿನೀ ಶಶ್ವದೃದ್ಧಿಃ ।
ಇತಿ ಚಕಿತಮಮಂದೀಕೃತ್ಯ ಮಾಂ ಭಕ್ತಿರಾಧಾ-
ದ್ವರದ ಚರಣಯೋಸ್ತೇ ವಾಕ್ಯಪುಷ್ಪೋಪಹಾರಮ್ ॥ 31 ॥
ಅಸಿತಗಿರಿಸಮಂ ಸ್ಯಾತ್ಕಜ್ಜಲಂ ಸಿಂಧುಪಾತ್ರೇ
ಸುರತರುವರಶಾಖಾ ಲೇಖನೀ ಪತ್ರಮುರ್ವೀ ।
ಲಿಖತಿ ಯದಿ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಶಾರದಾ ಸರ್ವಕಾಲಂ
ತದಪಿ ತವ ಗುಣಾನಾಮೀಶ ಪಾರಂ ನ ಯಾತಿ ॥ 32 ॥
ಅಸುರಸುರಮುನೀಂದ್ರೈರರ್ಚಿತಸ್ಯೇಂದುಮೌಳೇ-
ರ್ಗ್ರಥಿತಗುಣಮಹಿಮ್ನೋ ನಿರ್ಗುಣಸ್ಯೇಶ್ವರಸ್ಯ ।
ಸಕಲಗಣವರಿಷ್ಠಃ ಪುಷ್ಪದಂತಾಭಿಧಾನೋ
ರುಚಿರಮಲಘುವೃತ್ತೈಃ ಸ್ತೋತ್ರಮೇತಚ್ಚಕಾರ ॥ 33 ॥
ಅಹರಹರನವದ್ಯಂ ಧೂರ್ಜಟೇಃ ಸ್ತೋತ್ರಮೇತತ್
ಪಠತಿ ಪರಮಭಕ್ತ್ಯಾ ಶುದ್ಧಚಿತ್ತಃ ಪುಮಾನ್ ಯಃ ।
ಸ ಭವತಿ ಶಿವಲೋಕೇ ರುದ್ರತುಲ್ಯಸ್ತಥಾತ್ರ
ಪ್ರಚುರತರಧನಾಯುಃಪುತ್ರವಾನ್ ಕೀರ್ತಿಮಾಂಶ್ಚ ॥ 34 ॥
ಮಹೇಶಾನ್ನಾಪರೋ ದೇವೋ ಮಹಿಮ್ನೋ ನಾಪರಾ ಸ್ತುತಿಃ ।
ಅಘೋರಾನ್ನಾಪರೋ ಮಂತ್ರೋ ನಾಸ್ತಿ ತತ್ತ್ವಂ ಗುರೋಃ ಪರಮ್ ॥ 35 ॥
ದೀಕ್ಷಾ ದಾನಂ ತಪಸ್ತೀರ್ಥಂ ಜ್ಞಾನಂ ಯಾಗಾದಿಕಾಃ ಕ್ರಿಯಾಃ ।
ಮಹಿಮ್ನಃ ಸ್ತವಪಾಠಸ್ಯ ಕಲಾಂ ನಾರ್ಹಂತಿ ಷೋಡಶೀಮ್ ॥ 36 ॥
ಕುಸುಮದಶನನಾಮಾ ಸರ್ವಗಂಧರ್ವರಾಜಃ
ಶಿಶುಶಶಿಧರಮೌಲೇರ್ದೇವದೇವಸ್ಯ ದಾಸಃ ।
ಸ ಖಲು ನಿಜಮಹಿಮ್ನೋ ಭ್ರಷ್ಟ ಏವಾಸ್ಯ ರೋಷಾತ್
ಸ್ತವನಮಿದಮಕಾರ್ಷೀದ್ದಿವ್ಯದಿವ್ಯಂ ಮಹಿಮ್ನಃ ॥ 37 ॥
ಸುರವರಮುನಿಪೂಜ್ಯಂ ಸ್ವರ್ಗಮೋಕ್ಷೈಕಹೇತುಂ
ಪಠತಿ ಯದಿ ಮನುಷ್ಯಃ ಪ್ರಾಂಜಲಿರ್ನಾನ್ಯಚೇತಾಃ ।
ವ್ರಜತಿ ಶಿವಸಮೀಪಂ ಕಿನ್ನರೈಃ ಸ್ತೂಯಮಾನಃ
ಸ್ತವನಮಿದಮಮೋಘಂ ಪುಷ್ಪದಂತಪ್ರಣೀತಮ್ ॥ 38 ॥
ಆಸಮಾಪ್ತಮಿದಂ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಪುಣ್ಯಂ ಗಂಧರ್ವಭಾಷಿತಮ್ ।
ಅನೌಪಮ್ಯಂ ಮನೋಹಾರಿ ಶಿವಮೀಶ್ವರವರ್ಣನಮ್ ॥ 39 ॥
ಇತ್ಯೇಷಾ ವಾಙ್ಮಯೀ ಪೂಜಾ ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಪಾದಯೋಃ ।
ಅರ್ಪಿತಾ ತೇನ ದೇವೇಶಃ ಪ್ರೀಯತಾಂ ಮೇ ಸದಾಶಿವಃ ॥ 40 ॥
ತವ ತತ್ತ್ವಂ ನ ಜಾನಾಮಿ ಕೀದೃಶೋಽಸಿ ಮಹೇಶ್ವರ ।
ಯಾದೃಶೋಽಸಿ ಮಹಾದೇವ ತಾದೃಶಾಯ ನಮೋ ನಮಃ ॥ 41 ॥
ಏಕಕಾಲಂ ದ್ವಿಕಾಲಂ ವಾ ತ್ರಿಕಾಲಂ ಯಃ ಪಠೇನ್ನರಃ ।
ಸರ್ವಪಾಪವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಃ ಶಿವಲೋಕೇ ಮಹೀಯತೇ ॥ 42 ॥
ಶ್ರೀಪುಷ್ಪದಂತಮುಖಪಂಕಜನಿರ್ಗತೇನ
ಸ್ತೋತ್ರೇಣ ಕಿಲ್ಬಿಷಹರೇಣ ಹರಪ್ರಿಯೇಣ ।
ಕಂಠಸ್ಥಿತೇನ ಪಠಿತೇನ ಸಮಾಹಿತೇನ
ಸುಪ್ರೀಣಿತೋ ಭವತಿ ಭೂತಪತಿರ್ಮಹೇಶಃ ॥ 43 ॥
ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠText in Devanagari
महिम्नः पारं ते परमविदुषो यद्यसदृशी
स्तुतिर्ब्रह्मादीनामपि तदवसन्नास्त्वयि गिरः ।
अथाऽवाच्यः सर्वः स्वमतिपरिणामावधि गृणन्
ममाप्येष स्तोत्रे हर निरपवादः परिकरः ॥ 1 ॥
अतीतः पंथानं तव च महिमा वाङ्मनसयो-
रतद्व्यावृत्त्या यं चकितमभिधत्ते श्रुतिरपि ।
स कस्य स्तोतव्यः कतिविधगुणः कस्य विषयः
पदे त्वर्वाचीने पतति न मनः कस्य न वचः ॥ 2 ॥
मधुस्फीता वाचः परमममृतं निर्मितवत-
स्तव ब्रह्मन् किं वागपि सुरगुरोर्विस्मयपदम् ।
मम त्वेतां वाणीं गुणकथनपुण्येन भवतः
पुनामीत्यर्थेऽस्मिन् पुरमथन बुद्धिर्व्यवसिता ॥ 3 ॥
तवैश्वर्यं यत्तज्जगदुदयरक्षाप्रलयकृत्
त्रयीवस्तुव्यस्तं तिसृषु गुणभिन्नासु तनुषु ।
अभव्यानामस्मिन् वरद रमणीयामरमणीं
विहंतुं व्याक्रोशीं विदधत इहैके जडधियः ॥ 4 ॥
किमीहः किंकायः स खलु किमुपायस्त्रिभुवनं
किमाधारो धाता सृजति किमुपादान इति च ।
अतर्क्यैश्वर्ये त्वय्यनवसरदुःस्थो हतधियः
कुतर्कोऽयं कांश्चिन्मुखरयति मोहाय जगतः ॥ 5 ॥
अजन्मानो लोकाः किमवयववंतोऽपि जगता-
मधिष्ठातारं किं भवविधिरनादृत्य भवति ।
अनीशो वा कुर्याद्भुवनजनने कः परिकरो
यतो मंदास्त्वां प्रत्यमरवर संशेरत इमे ॥ 6 ॥
त्रयी सांख्यं योगः पशुपतिमतं वैष्णवमिति
प्रभिन्ने प्रस्थाने परमिदमदः पथ्यमिति च ।
रुचीनां वैचित्र्यादृजुकुटिलनानापथजुषां
नृणामेको गम्यस्त्वमसि पयसामर्णव इव ॥ 7 ॥
महोक्षः खट्वांगं परशुरजिनं भस्म फणिनः
कपालं चेतीयत्तव वरद तंत्रोपकरणम् ।
सुरास्तां तामृद्धिं दधति तु भवद्भ्रूप्रणिहितां
न हि स्वात्मारामं विषयमृगतृष्णा भ्रमयति ॥ 8 ॥
ध्रुवं कश्चित् सर्वं सकलमपरस्त्वध्रुवमिदं
परो ध्रौव्याध्रौव्ये जगति गदति व्यस्तविषये ।
समस्तेऽप्येतस्मिन् पुरमथन तैर्विस्मित इव
स्तुवंजिह्रेमि त्वां न खलु ननु धृष्टा मुखरता ॥ 9 ॥
तवैश्वर्यं यत्नाद्यदुपरि विरिंचिर्हरिरधः
परिच्छेत्तुं यातावनलमनलस्कंधवपुषः ।
ततो भक्तिश्रद्धाभरगुरुगृणद्भ्यां गिरिश यत्
स्वयं तस्थे ताभ्यां तव किमनुवृत्तिर्न फलति ॥ 10 ॥
अयत्नादापाद्य त्रिभुवनमवैरव्यतिकरं
दशास्यो यद्बाहूनभृत रणकंडूपरवशान् ।
शिरःपद्मश्रेणीरचितचरणांभोरुहबलेः
स्थिरायास्त्वद्भक्तेस्त्रिपुरहर विस्फूर्जितमिदम् ॥ 11 ॥
अमुष्य त्वत्सेवासमधिगतसारं भुजवनं
बलात् कैलासेऽपि त्वदधिवसतौ विक्रमयतः ।
अलभ्या पातालेऽप्यलसचलितांगुष्ठशिरसि
प्रतिष्ठा त्वय्यासीद्ध्रुवमुपचितो मुह्यति खलः ॥ 12 ॥
यदृद्धिं सुत्राम्णो वरद परमोच्चैरपि सती-
मधश्चक्रे बाणः परिजनविधेयत्रिभुवनः ।
न तच्चित्रं तस्मिन् वरिवसितरि त्वच्चरणयो-
र्न कस्याप्युन्नत्यै भवति शिरसस्त्वय्यवनतिः ॥ 13 ॥
अकांडब्रह्मांडक्षयचकितदेवासुरकृपा-
विधेयस्यासीद्यस्त्रिनयन विषं संहृतवतः ।
स कल्माषः कंठे तव न कुरुते न श्रियमहो
विकारोऽपि श्लाघ्यो भुवनभयभंगव्यसनिनः ॥ 14 ॥
असिद्धार्था नैव क्वचिदपि सदेवासुरनरे
निवर्तंते नित्यं जगति जयिनो यस्य विशिखाः ।
स पश्यन्नीश त्वामितरसुरसाधारणमभूत्
स्मरः स्मर्तव्यात्मा न हि वशिषु पथ्यः परिभवः ॥ 15 ॥
मही पादाघाताद्व्रजति सहसा संशयपदं
पदं विष्णोर्भ्राम्यद्भुजपरिघरुग्णग्रहगणम् ।
मुहुर्द्यौर्दौस्थ्यं यात्यनिभृतजटाताडिततटा
जगद्रक्षायै त्वं नटसि ननु वामैव विभुता ॥ 16 ॥
वियद्व्यापी तारागणगुणितफेनोद्गमरुचिः
प्रवाहो वारां यः पृषतलघुदृष्टः शिरसि ते ।
जगद्द्वीपाकारं जलधिवलयं तेन कृतमि-
त्यनेनैवोन्नेयं धृतमहिम दिव्यं तव वपुः ॥ 17 ॥
रथः क्षोणी यंता शतधृतिरगेंद्रो धनुरथो
रथांगे चंद्रार्कौ रथचरणपाणिः शर इति ।
दिधक्षोस्ते कोऽयं त्रिपुरतृणमाडंबरविधि-
र्विधेयैः क्रीडंत्यो न खलु परतंत्राः प्रभुधियः ॥ 18 ॥
हरिस्ते साहस्रं कमलबलिमाधाय पदयो-
र्यदेकोने तस्मिन् निजमुदहरन्नेत्रकमलम् ।
गतो भक्त्युद्रेकः परिणतिमसौ चक्रवपुषा
त्रयाणां रक्षायै त्रिपुरहर जागर्ति जगताम् ॥ 19 ॥
क्रतौ सुप्ते जाग्रत्त्वमसि फलयोगे क्रतुमतां
क्व कर्म प्रध्वस्तं फलति पुरुषाराधनमृते ।
अतस्त्वां संप्रेक्ष्य क्रतुषु फलदानप्रतिभुवं
श्रुतौ श्रद्धां बद्ध्वा दृढपरिकरः कर्मसु जनः ॥ 20 ॥
क्रियादक्षो दक्षः क्रतुपतिरधीशस्तनुभृता-
मृषीणामार्त्विज्यं शरणद सदस्याः सुरगणाः ।
क्रतुभ्रेषस्त्वत्तः क्रतुफलविधानव्यसनिनो
ध्रुवं कर्तुः श्रद्धाविधुरमभिचाराय हि मखाः ॥ 21 ॥
प्रजानाथं नाथ प्रसभमभिकं स्वां दुहितरं
गतं रोहिद्भूतां रिरमयिषुमृष्यस्य वपुषा ।
धनुष्पाणेर्यातं दिवमपि सपत्राकृतममुं
त्रसंतं तेऽद्यापि त्यजति न मृगव्याधरभसः ॥ 22 ॥
स्वलावण्याशंसाधृतधनुषमह्नाय तृणवत्
पुरः प्लुष्टं दृष्ट्वा पुरमथन पुष्पायुधमपि ।
यदि स्त्रैणं देवी यमनिरत देहार्धघटना-
दवैति त्वामद्धा बत वरद मुग्धा युवतयः ॥ 23 ॥
श्मशानेष्वाक्रीडा स्मरहर पिशाचाः सहचरा-
श्चिताभस्मालेपः स्रगपि नृकरोटीपरिकरः ।
अमंगळ्यं शीलं तव भवतु नामैवमखिलं
तथापि स्मर्तॄणां वरद परमं मंगळमसि ॥ 24 ॥
मनः प्रत्यक्चित्ते सविधमवधायात्तमरुतः
प्रहृष्यद्रोमाणः प्रमदसलिलोत्संगितदृशः ।
यदालोक्याह्लादं ह्रद इव निमज्यामृतमये
दधत्यंतस्तत्त्वं किमपि यमिनस्तत् किल भवान् ॥ 25 ॥
त्वमर्कस्त्वं सोमस्त्वमसि पवनस्त्वं हुतवह-
स्त्वमापस्त्वं व्योम त्वमु धरणिरात्मा त्वमिति च ।
परिच्छिन्नामेवं त्वयि परिणता बिभ्रति गिरं
न विद्मस्तत्तत्त्वं वयमिह तु यत्त्वं न भवसि ॥ 26 ॥
त्रयीं तिस्रो वृत्तीस्त्रिभुवनमथो त्रीनपि सुरा-
नकाराद्यैर्वर्णैस्त्रिभिरभिदधत् तीर्णविकृति ।
तुरीयं ते धाम ध्वनिभिरवरुंधानमणुभिः
समस्तं व्यस्तं त्वां शरणद गृणात्योमिति पदम् ॥ 27 ॥
भवः शर्वो रुद्रः पशुपतिरथोग्रः सहमहां-
स्तथा भीमेशानाविति यदभिधानाष्टकमिदम् ।
अमुष्मिन् प्रत्येकं प्रविचरति देव श्रुतिरपि
प्रियायास्मै धाम्ने प्रविहितनमस्योऽस्मि भवते ॥ 28 ॥
नमो नेदिष्ठाय प्रियदव दविष्ठाय च नमो
नमः क्षोदिष्ठाय स्मरहर महिष्ठाय च नमः ।
नमो वर्षिष्ठाय त्रिनयन यविष्ठाय च नमो
नमः सर्वस्मै ते तदिदमिति शर्वाय च नमः ॥ 29 ॥
बहुलरजसे विश्वोत्पत्तौ भवाय नमो नमः
प्रबलतमसे तत्संहारे हराय नमो नमः ।
जनसुखकृते सत्त्वोद्रिक्तौ मृडाय नमो नमः
प्रमहसि पदे निस्त्रैगुण्ये शिवाय नमो नमः ॥ 30 ॥
कृशपरिणति चेतः क्लेशवश्यं क्व चेदं
क्व च तव गुणसीमोल्लंघिनी शश्वदृद्धिः ।
इति चकितममंदीकृत्य मां भक्तिराधा-
द्वरद चरणयोस्ते वाक्यपुष्पोपहारम् ॥ 31 ॥
असितगिरिसमं स्यात्कज्जलं सिंधुपात्रे
सुरतरुवरशाखा लेखनी पत्रमुर्वी ।
लिखति यदि गृहीत्वा शारदा सर्वकालं
तदपि तव गुणानामीश पारं न याति ॥ 32 ॥
असुरसुरमुनींद्रैरर्चितस्येंदुमौळे-
र्ग्रथितगुणमहिम्नो निर्गुणस्येश्वरस्य ।
सकलगणवरिष्ठः पुष्पदंताभिधानो
रुचिरमलघुवृत्तैः स्तोत्रमेतच्चकार ॥ 33 ॥
अहरहरनवद्यं धूर्जटेः स्तोत्रमेतत्
पठति परमभक्त्या शुद्धचित्तः पुमान् यः ।
स भवति शिवलोके रुद्रतुल्यस्तथात्र
प्रचुरतरधनायुःपुत्रवान् कीर्तिमांश्च ॥ 34 ॥
महेशान्नापरो देवो महिम्नो नापरा स्तुतिः ।
अघोरान्नापरो मंत्रो नास्ति तत्त्वं गुरोः परम् ॥ 35 ॥
दीक्षा दानं तपस्तीर्थं ज्ञानं यागादिकाः क्रियाः ।
महिम्नः स्तवपाठस्य कलां नार्हंति षोडशीम् ॥ 36 ॥
कुसुमदशननामा सर्वगंधर्वराजः
शिशुशशिधरमौलेर्देवदेवस्य दासः ।
स खलु निजमहिम्नो भ्रष्ट एवास्य रोषात्
स्तवनमिदमकार्षीद्दिव्यदिव्यं महिम्नः ॥ 37 ॥
सुरवरमुनिपूज्यं स्वर्गमोक्षैकहेतुं
पठति यदि मनुष्यः प्रांजलिर्नान्यचेताः ।
व्रजति शिवसमीपं किन्नरैः स्तूयमानः
स्तवनमिदममोघं पुष्पदंतप्रणीतम् ॥ 38 ॥
आसमाप्तमिदं स्तोत्रं पुण्यं गंधर्वभाषितम् ।
अनौपम्यं मनोहारि शिवमीश्वरवर्णनम् ॥ 39 ॥
इत्येषा वाङ्मयी पूजा श्रीमच्छंकरपादयोः ।
अर्पिता तेन देवेशः प्रीयतां मे सदाशिवः ॥ 40 ॥
तव तत्त्वं न जानामि कीदृशोऽसि महेश्वर ।
यादृशोऽसि महादेव तादृशाय नमो नमः ॥ 41 ॥
एककालं द्विकालं वा त्रिकालं यः पठेन्नरः ।
सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते ॥ 42 ॥
श्रीपुष्पदंतमुखपंकजनिर्गतेन
स्तोत्रेण किल्बिषहरेण हरप्रियेण ।
कंठस्थितेन पठितेन समाहितेन
सुप्रीणितो भवति भूतपतिर्महेशः ॥ 43 ॥
IAST ಲಿಪ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಠText in IAST transliteration
mahimnaḥ pāraṃ te paramaviduṣo yadyasadṛśī
stutirbrahmādīnāmapi tadavasannāstvayi giraḥ |
athā’vācyaḥ sarvaḥ svamatipariṇāmāvadhi gṛṇan
mamāpyeṣa stotre hara nirapavādaḥ parikaraḥ || 1 ||
atītaḥ paṃthānaṃ tava ca mahimā vāṅmanasayo-
ratadvyāvṛttyā yaṃ cakitamabhidhatte śrutirapi |
sa kasya stotavyaḥ katividhaguṇaḥ kasya viṣayaḥ
pade tvarvācīne patati na manaḥ kasya na vacaḥ || 2 ||
madhusphītā vācaḥ paramamamṛtaṃ nirmitavata-
stava brahman kiṃ vāgapi suragurorvismayapadam |
mama tvetāṃ vāṇīṃ guṇakathanapuṇyena bhavataḥ
punāmītyarthe’smin puramathana buddhirvyavasitā || 3 ||
tavaiśvaryaṃ yattajjagadudayarakṣāpralayakṛt
trayīvastuvyastaṃ tisṛṣu guṇabhinnāsu tanuṣu |
abhavyānāmasmin varada ramaṇīyāmaramaṇīṃ
vihaṃtuṃ vyākrośīṃ vidadhata ihaike jaḍadhiyaḥ || 4 ||
kimīhaḥ kiṃkāyaḥ sa khalu kimupāyastribhuvanaṃ
kimādhāro dhātā sṛjati kimupādāna iti ca |
atarkyaiśvarye tvayyanavasaraduḥstho hatadhiyaḥ
kutarko’yaṃ kāṃścinmukharayati mohāya jagataḥ || 5 ||
ajanmāno lokāḥ kimavayavavaṃto’pi jagatā-
madhiṣṭhātāraṃ kiṃ bhavavidhiranādṛtya bhavati |
anīśo vā kuryādbhuvanajanane kaḥ parikaro
yato maṃdāstvāṃ pratyamaravara saṃśerata ime || 6 ||
trayī sāṃkhyaṃ yogaḥ paśupatimataṃ vaiṣṇavamiti
prabhinne prasthāne paramidamadaḥ pathyamiti ca |
rucīnāṃ vaicitryādṛjukuṭilanānāpathajuṣāṃ
nṛṇāmeko gamyastvamasi payasāmarṇava iva || 7 ||
mahokṣaḥ khaṭvāṃgaṃ paraśurajinaṃ bhasma phaṇinaḥ
kapālaṃ cetīyattava varada taṃtropakaraṇam |
surāstāṃ tāmṛddhiṃ dadhati tu bhavadbhrūpraṇihitāṃ
na hi svātmārāmaṃ viṣayamṛgatṛṣṇā bhramayati || 8 ||
dhruvaṃ kaścit sarvaṃ sakalamaparastvadhruvamidaṃ
paro dhrauvyādhrauvye jagati gadati vyastaviṣaye |
samaste’pyetasmin puramathana tairvismita iva
stuvaṃjihremi tvāṃ na khalu nanu dhṛṣṭā mukharatā || 9 ||
tavaiśvaryaṃ yatnādyadupari viriṃcirhariradhaḥ
paricchettuṃ yātāvanalamanalaskaṃdhavapuṣaḥ |
tato bhaktiśraddhābharagurugṛṇadbhyāṃ giriśa yat
svayaṃ tasthe tābhyāṃ tava kimanuvṛttirna phalati || 10 ||
ayatnādāpādya tribhuvanamavairavyatikaraṃ
daśāsyo yadbāhūnabhṛta raṇakaṃḍūparavaśān |
śiraḥpadmaśreṇīracitacaraṇāṃbhoruhabaleḥ
sthirāyāstvadbhaktestripurahara visphūrjitamidam || 11 ||
amuṣya tvatsevāsamadhigatasāraṃ bhujavanaṃ
balāt kailāse’pi tvadadhivasatau vikramayataḥ |
alabhyā pātāle’pyalasacalitāṃguṣṭhaśirasi
pratiṣṭhā tvayyāsīddhruvamupacito muhyati khalaḥ || 12 ||
yadṛddhiṃ sutrāmṇo varada paramoccairapi satī-
madhaścakre bāṇaḥ parijanavidheyatribhuvanaḥ |
na taccitraṃ tasmin varivasitari tvaccaraṇayo-
rna kasyāpyunnatyai bhavati śirasastvayyavanatiḥ || 13 ||
akāṃḍabrahmāṃḍakṣayacakitadevāsurakṛpā-
vidheyasyāsīdyastrinayana viṣaṃ saṃhṛtavataḥ |
sa kalmāṣaḥ kaṃṭhe tava na kurute na śriyamaho
vikāro’pi ślāghyo bhuvanabhayabhaṃgavyasaninaḥ || 14 ||
asiddhārthā naiva kvacidapi sadevāsuranare
nivartaṃte nityaṃ jagati jayino yasya viśikhāḥ |
sa paśyannīśa tvāmitarasurasādhāraṇamabhūt
smaraḥ smartavyātmā na hi vaśiṣu pathyaḥ paribhavaḥ || 15 ||
mahī pādāghātādvrajati sahasā saṃśayapadaṃ
padaṃ viṣṇorbhrāmyadbhujaparigharugṇagrahagaṇam |
muhurdyaurdausthyaṃ yātyanibhṛtajaṭātāḍitataṭā
jagadrakṣāyai tvaṃ naṭasi nanu vāmaiva vibhutā || 16 ||
viyadvyāpī tārāgaṇaguṇitaphenodgamaruciḥ
pravāho vārāṃ yaḥ pṛṣatalaghudṛṣṭaḥ śirasi te |
jagaddvīpākāraṃ jaladhivalayaṃ tena kṛtami-
tyanenaivonneyaṃ dhṛtamahima divyaṃ tava vapuḥ || 17 ||
rathaḥ kṣoṇī yaṃtā śatadhṛtirageṃdro dhanuratho
rathāṃge caṃdrārkau rathacaraṇapāṇiḥ śara iti |
didhakṣoste ko’yaṃ tripuratṛṇamāḍaṃbaravidhi-
rvidheyaiḥ krīḍaṃtyo na khalu parataṃtrāḥ prabhudhiyaḥ || 18 ||
hariste sāhasraṃ kamalabalimādhāya padayo-
ryadekone tasmin nijamudaharannetrakamalam |
gato bhaktyudrekaḥ pariṇatimasau cakravapuṣā
trayāṇāṃ rakṣāyai tripurahara jāgarti jagatām || 19 ||
kratau supte jāgrattvamasi phalayoge kratumatāṃ
kva karma pradhvastaṃ phalati puruṣārādhanamṛte |
atastvāṃ saṃprekṣya kratuṣu phaladānapratibhuvaṃ
śrutau śraddhāṃ baddhvā dṛḍhaparikaraḥ karmasu janaḥ || 20 ||
kriyādakṣo dakṣaḥ kratupatiradhīśastanubhṛtā-
mṛṣīṇāmārtvijyaṃ śaraṇada sadasyāḥ suragaṇāḥ |
kratubhreṣastvattaḥ kratuphalavidhānavyasanino
dhruvaṃ kartuḥ śraddhāvidhuramabhicārāya hi makhāḥ || 21 ||
prajānāthaṃ nātha prasabhamabhikaṃ svāṃ duhitaraṃ
gataṃ rohidbhūtāṃ riramayiṣumṛṣyasya vapuṣā |
dhanuṣpāṇeryātaṃ divamapi sapatrākṛtamamuṃ
trasaṃtaṃ te’dyāpi tyajati na mṛgavyādharabhasaḥ || 22 ||
svalāvaṇyāśaṃsādhṛtadhanuṣamahnāya tṛṇavat
puraḥ pluṣṭaṃ dṛṣṭvā puramathana puṣpāyudhamapi |
yadi straiṇaṃ devī yamanirata dehārdhaghaṭanā-
davaiti tvāmaddhā bata varada mugdhā yuvatayaḥ || 23 ||
śmaśāneṣvākrīḍā smarahara piśācāḥ sahacarā-
ścitābhasmālepaḥ sragapi nṛkaroṭīparikaraḥ |
amaṃgaḷyaṃ śīlaṃ tava bhavatu nāmaivamakhilaṃ
tathāpi smartṝṇāṃ varada paramaṃ maṃgaḷamasi || 24 ||
manaḥ pratyakcitte savidhamavadhāyāttamarutaḥ
prahṛṣyadromāṇaḥ pramadasalilotsaṃgitadṛśaḥ |
yadālokyāhlādaṃ hrada iva nimajyāmṛtamaye
dadhatyaṃtastattvaṃ kimapi yaminastat kila bhavān || 25 ||
tvamarkastvaṃ somastvamasi pavanastvaṃ hutavaha-
stvamāpastvaṃ vyoma tvamu dharaṇirātmā tvamiti ca |
paricchinnāmevaṃ tvayi pariṇatā bibhrati giraṃ
na vidmastattattvaṃ vayamiha tu yattvaṃ na bhavasi || 26 ||
trayīṃ tisro vṛttīstribhuvanamatho trīnapi surā-
nakārādyairvarṇaistribhirabhidadhat tīrṇavikṛti |
turīyaṃ te dhāma dhvanibhiravaruṃdhānamaṇubhiḥ
samastaṃ vyastaṃ tvāṃ śaraṇada gṛṇātyomiti padam || 27 ||
bhavaḥ śarvo rudraḥ paśupatirathograḥ sahamahāṃ-
stathā bhīmeśānāviti yadabhidhānāṣṭakamidam |
amuṣmin pratyekaṃ pravicarati deva śrutirapi
priyāyāsmai dhāmne pravihitanamasyo’smi bhavate || 28 ||
namo nediṣṭhāya priyadava daviṣṭhāya ca namo
namaḥ kṣodiṣṭhāya smarahara mahiṣṭhāya ca namaḥ |
namo varṣiṣṭhāya trinayana yaviṣṭhāya ca namo
namaḥ sarvasmai te tadidamiti śarvāya ca namaḥ || 29 ||
bahularajase viśvotpattau bhavāya namo namaḥ
prabalatamase tatsaṃhāre harāya namo namaḥ |
janasukhakṛte sattvodriktau mṛḍāya namo namaḥ
pramahasi pade nistraiguṇye śivāya namo namaḥ || 30 ||
kṛśapariṇati cetaḥ kleśavaśyaṃ kva cedaṃ
kva ca tava guṇasīmollaṃghinī śaśvadṛddhiḥ |
iti cakitamamaṃdīkṛtya māṃ bhaktirādhā-
dvarada caraṇayoste vākyapuṣpopahāram || 31 ||
asitagirisamaṃ syātkajjalaṃ siṃdhupātre
surataruvaraśākhā lekhanī patramurvī |
likhati yadi gṛhītvā śāradā sarvakālaṃ
tadapi tava guṇānāmīśa pāraṃ na yāti || 32 ||
asurasuramunīṃdrairarcitasyeṃdumauḷe-
rgrathitaguṇamahimno nirguṇasyeśvarasya |
sakalagaṇavariṣṭhaḥ puṣpadaṃtābhidhāno
ruciramalaghuvṛttaiḥ stotrametaccakāra || 33 ||
aharaharanavadyaṃ dhūrjaṭeḥ stotrametat
paṭhati paramabhaktyā śuddhacittaḥ pumān yaḥ |
sa bhavati śivaloke rudratulyastathātra
pracurataradhanāyuḥputravān kīrtimāṃśca || 34 ||
maheśānnāparo devo mahimno nāparā stutiḥ |
aghorānnāparo maṃtro nāsti tattvaṃ guroḥ param || 35 ||
dīkṣā dānaṃ tapastīrthaṃ jñānaṃ yāgādikāḥ kriyāḥ |
mahimnaḥ stavapāṭhasya kalāṃ nārhaṃti ṣoḍaśīm || 36 ||
kusumadaśananāmā sarvagaṃdharvarājaḥ
śiśuśaśidharamaulerdevadevasya dāsaḥ |
sa khalu nijamahimno bhraṣṭa evāsya roṣāt
stavanamidamakārṣīddivyadivyaṃ mahimnaḥ || 37 ||
suravaramunipūjyaṃ svargamokṣaikahetuṃ
paṭhati yadi manuṣyaḥ prāṃjalirnānyacetāḥ |
vrajati śivasamīpaṃ kinnaraiḥ stūyamānaḥ
stavanamidamamoghaṃ puṣpadaṃtapraṇītam || 38 ||
āsamāptamidaṃ stotraṃ puṇyaṃ gaṃdharvabhāṣitam |
anaupamyaṃ manohāri śivamīśvaravarṇanam || 39 ||
ityeṣā vāṅmayī pūjā śrīmacchaṃkarapādayoḥ |
arpitā tena deveśaḥ prīyatāṃ me sadāśivaḥ || 40 ||
tava tattvaṃ na jānāmi kīdṛśo’si maheśvara |
yādṛśo’si mahādeva tādṛśāya namo namaḥ || 41 ||
ekakālaṃ dvikālaṃ vā trikālaṃ yaḥ paṭhennaraḥ |
sarvapāpavinirmuktaḥ śivaloke mahīyate || 42 ||
śrīpuṣpadaṃtamukhapaṃkajanirgatena
stotreṇa kilbiṣahareṇa harapriyeṇa |
kaṃṭhasthitena paṭhitena samāhitena
suprīṇito bhavati bhūtapatirmaheśaḥ || 43 ||
ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅರ್ಥ
- 1 ಹರನೇ, ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆಯ ಕೊನೆಯನ್ನು ಅರಿಯದವನ ಸ್ತುತಿ ಅನುಚಿತವಾದರೆ, ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳ ಮಾತುಗಳೂ ನಿನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸೋತು ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿ ಮುಟ್ಟುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೊಗಳುವ ಎಲ್ಲರೂ ದೋಷರಹಿತರಾದರೆ, ಈ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ನಿಂದೆಗೆ ಒಳಗಾಗದು.
O Hara, if praise from one who does not know the full extent of Your greatness is unfitting, then even the words of Brahma and the other gods fall short of You. So if everyone who praises You as far as their understanding reaches is free of blame, my effort in this hymn too cannot be faulted. - 2 ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆ ಮಾತು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸುಗಳ ದಾರಿಯನ್ನು ಮೀರಿದೆ. ವೇದವೂ ಅದನ್ನು ಬೆರಗಿನಿಂದ “ಇದಲ್ಲ, ಇದಲ್ಲ” ಎಂದು ನಿಷೇಧದ ಮೂಲಕವೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಂಥ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಯಾರು ಹೊಗಳಬಲ್ಲರು, ಅದಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಗುಣಗಳಿವೆ, ಅದು ಯಾರ ಅರಿವಿಗೆ ವಿಷಯ? ಆದರೆ ನೀನು ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ತೋರುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಯಾರ ಮನಸ್ಸು, ಯಾರ ಮಾತು ನೆಲೆಸುವುದಿಲ್ಲ?
Your greatness lies beyond the path of speech and mind. Even the Veda speaks of it in awe, only by negation, “not this, not this”. Who can praise such greatness, how many qualities does it have, whose knowledge can hold it? Yet in the nearer form in which You appear with qualities, whose mind and whose speech does not come to rest? - 3 ಓ ಬ್ರಹ್ಮನೇ, ಜೇನಿನಂತೆ ಸಿಹಿಯಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪರಮ ಅಮೃತವಾದ ವೇದವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ನಿನಗೆ ದೇವಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಮಾತೂ ಬೆರಗು ಹುಟ್ಟಿಸೀತೆ? ಆದರೆ ತ್ರಿಪುರವನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಿದವನೇ, ನಿನ್ನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ನನ್ನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದೆ.
O Brahman, You who created the Veda, the supreme nectar rich in honey-sweet words: can even the speech of Brihaspati, teacher of the gods, amaze You? But, O destroyer of Tripura, my mind has resolved on this: I will purify my own speech by the merit of telling Your qualities. - 4 ವರದನೇ, ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಲಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ನಿನ್ನ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಮೂರು ವೇದಗಳು ವರ್ಣಿಸುತ್ತವೆ. ಅದು ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಬೇರೆಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ ಎಂಬ ಮೂರು ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯಲು ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜಡಬುದ್ಧಿಗಳು ಅವಿವೇಕಿಗಳಿಗೆ ಹಿತವೆನಿಸುವ ಆದರೆ ನಿಜದಲ್ಲಿ ಹಿತವಲ್ಲದ ನಿಂದೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
O giver of boons, Your sovereignty, which brings about the creation, protection and dissolution of the world, is described by the three Vedas. It is divided among three bodies distinguished by the three gunas: Brahma, Vishnu and Rudra. To refute it, some dull minds here raise a clamour of abuse that pleases the undiscerning but is in truth unlovely. - 5 ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ಯಾವ ಬಯಕೆಯಿಂದ, ಯಾವ ದೇಹದಿಂದ, ಯಾವ ಸಾಧನದಿಂದ, ಯಾವ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಯಾವ ಉಪಾದಾನ ದ್ರವ್ಯದಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ? ಊಹೆಗೆ ನಿಲುಕದ ಐಶ್ವರ್ಯವುಳ್ಳ ನಿನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಸ್ತುತವಾದ ಈ ಕುತರ್ಕ, ಲೋಕವನ್ನು ಮರುಳು ಮಾಡಲು ಕೆಲವು ಬುದ್ಧಿಗೆಟ್ಟವರನ್ನು ವಾಚಾಳಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
With what desire, with what body, with what instrument, on what support and out of what material does the creator make the three worlds? This sophistry, out of place when applied to You whose power is beyond reasoning, makes some misguided people loud, only to confuse the world. - 6 ಅವಯವಗಳುಳ್ಳ ಈ ಲೋಕಗಳು ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲದವೇ? ಜಗತ್ತಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಅಧಿಷ್ಠಾತನಾದ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತಾನಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆಯೇ? ಅಥವಾ ಈಶ್ವರನಲ್ಲದವನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದರೆ, ಲೋಕವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಲು ಅವನಿಗೆ ಯಾವ ಸಾಧನವಿದೆ? ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಇಂಥ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ ತರ್ಕಗಳಿಂದಲೇ ಈ ಮಂದಬುದ್ಧಿಗಳು ನಿನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯಪಡುತ್ತಾರೆ.
Are these worlds, made of parts as they are, unborn? Does the coming into being of the world happen on its own, setting aside a Lord who presides over it? Or if someone other than the Lord made it, what means would he have for bringing the world forth? O best of gods, it is on such groundless reasoning that these dull minds doubt You. - 7 ವೇದತ್ರಯ, ಸಾಂಖ್ಯ, ಯೋಗ, ಪಾಶುಪತ ಮತ, ವೈಷ್ಣವ ಮತ ಎಂದು ಮಾರ್ಗಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿವೆ. ಜನರು ಇದು ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಅದು ಹಿತಕರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ರುಚಿಗಳು ಬಗೆಬಗೆಯಾದ್ದರಿಂದ ನೇರವಾದ ಮತ್ತು ಅಂಕುಡೊಂಕಾದ ನಾನಾ ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ, ಎಲ್ಲ ನೀರುಗಳಿಗೆ ಸಮುದ್ರವೊಂದೇ ಗುರಿಯಾಗಿರುವಂತೆ, ತಲುಪಬೇಕಾದವನು ನೀನೊಬ್ಬನೇ.
The three Vedas, Sankhya, Yoga, the Pashupata doctrine, the Vaishnava doctrine: the paths are many, and people say “this one is highest, that one is beneficial”. Because tastes differ, people walk many roads, straight and winding. Yet for all of them You alone are the goal, as the ocean is for all waters. - 8 ವರದನೇ, ಮುದಿ ಎತ್ತು, ಖಟ್ವಾಂಗ (ತಲೆಬುರುಡೆಯ ತುದಿಯ ದಂಡ), ಕೊಡಲಿ, ಚರ್ಮ, ಭಸ್ಮ, ಹಾವುಗಳು, ಕಪಾಲ: ನಿನ್ನ ಸಲಕರಣೆ ಇಷ್ಟೇ. ಆದರೂ ದೇವತೆಗಳು ಅನುಭವಿಸುವ ಸಂಪತ್ತು ನಿನ್ನ ಹುಬ್ಬಿನ ಒಂದು ಸನ್ನೆಯಿಂದ ದೊರೆತದ್ದು. ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ರಮಿಸುವವನನ್ನು ವಿಷಯಸುಖದ ಮರೀಚಿಕೆ ಭ್ರಮೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
O giver of boons, a great bull, the khatvanga (a staff topped with a skull), an axe, a hide, ash, snakes and a skull bowl: that is all Your equipment. Yet the wealth the gods enjoy was granted by a mere movement of Your brow. The mirage of sense pleasures does not lead astray one who delights in the Self. - 9 ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಶಾಶ್ವತ ಎಂದು ಒಬ್ಬ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಅಶಾಶ್ವತ ಎಂದು ಇನ್ನೊಬ್ಬ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು ಶಾಶ್ವತವೂ ಅಶಾಶ್ವತವೂ ಹೌದು ಎಂದು ಮತ್ತೊಬ್ಬ. ತ್ರಿಪುರಾಂತಕನೇ, ಈ ಎಲ್ಲ ಮತಗಳಿಂದ ಬೆರಗಾದವನಂತೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತ ನಾನು ನಾಚುವುದಿಲ್ಲ. ವಾಚಾಳಿತನಕ್ಕೆ ಧೈರ್ಯ ಹೆಚ್ಚು.
One says all this is permanent, another that it is all impermanent, and another that the world is both, in its different aspects. O destroyer of Tripura, as though bewildered by all these views, I am not ashamed to praise You. Talkativeness is bold, after all. - 10 ಗಿರೀಶನೇ, ನೀನು ಬೆಂಕಿಯ ಕಂಬದ ರೂಪ ತಳೆದಾಗ ನಿನ್ನ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಬ್ರಹ್ಮ ಮೇಲಕ್ಕೂ ಹರಿ ಕೆಳಕ್ಕೂ ಪ್ರಯಾಸದಿಂದ ಹೋದರು, ಆದರೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಭಕ್ತಿ ಶ್ರದ್ಧೆಗಳ ಭಾರದಿಂದ ಅವರು ನಿನ್ನನ್ನು ಹೊಗಳಿದಾಗ ನೀನೇ ಅವರ ಮುಂದೆ ಪ್ರಕಟನಾಗಿ ನಿಂತೆ. ನಿನ್ನ ಸೇವೆ ಫಲ ಕೊಡದೆ ಇರುವುದೇ?
O Girisha, when You took the form of a pillar of fire, Brahma went upward and Hari downward, labouring to measure Your greatness, and neither could. Then, when they praised You, weighed down with devotion and faith, You Yourself stood revealed before them. Does serving You ever fail to bear fruit? - 11 ತ್ರಿಪುರಹರನೇ, ಹತ್ತು ತಲೆಯ ರಾವಣನು ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಶತ್ರುರಹಿತವಾಗಿಸಿ, ಯುದ್ಧದ ತುರಿಕೆಯಿಂದ ಚಡಪಡಿಸುವ ತೋಳುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದ. ಅದು ತನ್ನ ತಲೆಗಳನ್ನೇ ಕಮಲಗಳ ಸಾಲಾಗಿ ನಿನ್ನ ಪಾದಕಮಲಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಅವನ ದೃಢ ಭಕ್ತಿಯ ಫಲವೇ ಆಗಿತ್ತು.
O destroyer of Tripura, ten-headed Ravana effortlessly rid the three worlds of every rival and carried arms restless with the itch for battle. That was the flowering of his steadfast devotion to You, in which he offered his own heads as a row of lotuses at Your lotus feet. - 12 ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಸೇವೆಯಿಂದಲೇ ಬಲ ಪಡೆದ ತನ್ನ ತೋಳುಗಳ ಕಾಡನ್ನು ಅವನು ನಿನ್ನ ನೆಲೆಯಾದ ಕೈಲಾಸದ ಮೇಲೆಯೇ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ. ನೀನು ಆಲಸ್ಯದಿಂದ ಕಾಲಿನ ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ತುದಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಪಾತಾಳದಲ್ಲೂ ನೆಲೆ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಿದ ದುಷ್ಟನು ಖಂಡಿತ ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.
But he turned that forest of arms, whose strength came from serving You, by force against Kailasa itself, Your own dwelling. When You idly stirred the tip of Your great toe, he found no footing even in the netherworld. Surely the wicked, once prospered, lose their wits. - 13 ವರದನೇ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಪರಿವಾರದಂತೆ ಅಧೀನ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಬಾಣಾಸುರನು ಅತ್ಯುನ್ನತವಾದ ಇಂದ್ರನ ಸಂಪತ್ತನ್ನೂ ಕೆಳಗಿಳಿಸಿದ. ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ ಅವನಲ್ಲಿ ಇದು ಆಶ್ಚರ್ಯವಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ತಲೆಬಾಗುವುದು ಯಾರನ್ನು ತಾನೇ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಿಸದು?
O giver of boons, Bana, who held the three worlds obedient like his own household, put down even the fortune of Indra, lofty as it was. That is no wonder in one who served Your feet. Whom does bowing the head before You not raise up? - 14 ತ್ರಿನಯನನೇ, ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೇ ನಾಶವಾಗುವುದೆಂದು ಬೆದರಿದ ದೇವ ದಾನವರ ಮೇಲಿನ ಕರುಣೆಗೆ ಮಣಿದು ನೀನು ವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿದಾಗ ನಿನ್ನ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಕಪ್ಪು ಕಲೆ ನಿನಗೆ ಶೋಭೆ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಲೋಕದ ಭಯವನ್ನು ನೀಗಿಸುವುದನ್ನೇ ವ್ರತವಾಗಿಸಿಕೊಂಡವನಲ್ಲಿ ಕಲೆಯೂ ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹ.
O three-eyed Lord, moved by compassion for the gods and demons who feared the untimely end of the universe, You swallowed the poison. Does the dark stain it left on Your throat not add to Your beauty? In one whose passion is to end the fear of the world, even a blemish is worthy of praise. - 15 ದೇವ, ದಾನವ, ಮಾನವರ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಗುರಿ ತಪ್ಪಿ ಹಿಂದಿರುಗದ ಬಾಣಗಳುಳ್ಳ ಜಯಶಾಲಿ ಮನ್ಮಥನು, ಈಶನೇ, ನಿನ್ನನ್ನು ಇತರ ದೇವತೆಗಳಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯನೆಂದು ನೋಡಿದ. ಅದರಿಂದ ಅವನು ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿಯಾಗಿ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವುದು ಹಿತವಲ್ಲ.
Kama, the ever-victorious, whose arrows never return without striking home anywhere in the world of gods, demons and men, looked on You, O Lord, as just another god. For that he was burnt and lives on only in memory. Slighting the self-mastered does no one good. - 16 ಲೋಕದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ನೀನು ನರ್ತಿಸುವಾಗ ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಭೂಮಿ ಒಮ್ಮೆಲೆ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತುವ ಗದೆಯಂಥ ತೋಳುಗಳಿಂದ ಗ್ರಹಗಳು ಬಡಿಸಿಕೊಂಡು ಆಕಾಶ ತತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾರಾಡುವ ಜಟೆಗಳು ಅದರ ಅಂಚುಗಳಿಗೆ ಬಡಿದು ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನಲುಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಭುತ್ವದ ನಡೆ ವಿಲಕ್ಷಣವಾದದ್ದೇ ಸರಿ.
When You dance to protect the world, the earth is suddenly imperilled by the stamping of Your feet. The sky, the realm of Vishnu, reels as its planets are struck by Your whirling, club-like arms. Heaven is shaken again and again as Your loose matted locks lash its shores. Truly, the ways of mighty power are contrary. - 17 ಆಕಾಶವನ್ನೆಲ್ಲ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಹೊಳಪಿನಿಂದ ನೊರೆಯ ಕಾಂತಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಗಂಗೆಯ ಪ್ರವಾಹ ನಿನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹನಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಪ್ರವಾಹ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ದ್ವೀಪಗಳ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿತು. ಮಹಿಮಾಶಾಲಿಯೇ, ಇದರಿಂದಲೇ ನಿನ್ನ ದಿವ್ಯ ದೇಹ ಎಷ್ಟು ವಿಶಾಲ ಎಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು.
The stream of the Ganga, spreading across the whole sky, the gleam of its foam multiplied by the hosts of stars, looks like a tiny drop upon Your head. Yet that same stream shaped the world into island continents ringed by oceans. O glorious One, from this alone one can infer how vast Your divine body is. - 18 ಭೂಮಿಯೇ ರಥ, ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಸಾರಥಿ, ಪರ್ವತರಾಜ ಮೇರುವೇ ಬಿಲ್ಲು, ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರರೇ ಚಕ್ರಗಳು, ಚಕ್ರಪಾಣಿ ವಿಷ್ಣುವೇ ಬಾಣ. ತ್ರಿಪುರವೆಂಬ ಹುಲ್ಲುಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ಸುಡಲು ಬಯಸಿದ ನಿನಗೆ ಈ ಆಡಂಬರ ಏಕೆ? ಪ್ರಭುವಿನ ಸಂಕಲ್ಪ ತನ್ನ ಅಧೀನದ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
The earth for a chariot, Brahma for charioteer, Meru, king of mountains, for a bow, the sun and moon for wheels, and Vishnu, who holds the discus, for the arrow: why all this pomp, when You wished only to burn the straw that was Tripura? The will of the Lord plays with what is under its command. It does not depend on it. - 19 ತ್ರಿಪುರಹರನೇ, ಹರಿಯು ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಸಾವಿರ ಕಮಲಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಒಂದು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಆಗ ಅವನು ತನ್ನ ಕಮಲದಂಥ ಕಣ್ಣನ್ನೇ ಕಿತ್ತು ಅರ್ಪಿಸಿದ. ಆ ಉಕ್ಕಿದ ಭಕ್ತಿಯೇ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರದ ರೂಪ ತಳೆದು ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಎಚ್ಚರವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ.
O destroyer of Tripura, when Hari was offering a thousand lotuses at Your feet and one was found missing, he plucked out his own lotus eye and offered it. That surge of devotion took the form of the discus Sudarshana, which stands awake to protect the three worlds. - 20 ಯಜ್ಞ ಮುಗಿದು ನಿಂತುಹೋದ ಮೇಲೂ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಫಲವನ್ನು ಕೂಡಿಸಲು ನೀನು ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುತ್ತೀಯ. ಚೇತನನಾದ ಪರಮಪುರುಷನ ಆರಾಧನೆ ಇಲ್ಲದೆ ನಾಶವಾದ ಕರ್ಮ ಎಲ್ಲಿ ಫಲ ಕೊಡೀತು? ಹಾಗಾಗಿ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವ ಹೊಣೆಗಾರ ನೀನೇ ಎಂದು ಕಂಡು, ಜನರು ವೇದದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಟ್ಟು ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ.
When a sacrifice has ended and lies still, You stay awake to join its performers to the fruit. How could an action that has perished bear fruit without the worship of the conscious Supreme Person? So, seeing You as the guarantor of the fruits of sacrifice, people place their faith in the Veda and gird themselves firmly for ritual work. - 21 ಶರಣು ಕೊಡುವವನೇ, ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ, ದೇಹಧಾರಿಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ದಕ್ಷನೇ ಯಜಮಾನ. ಋಷಿಗಳೇ ಋತ್ವಿಜರು, ದೇವತೆಗಳೇ ಸಭಾಸದರು. ಆದರೂ ಯಜ್ಞಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಆ ಯಜ್ಞ ಹಾಳಾಯಿತು. ಶ್ರದ್ಧೆ ಇಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದ ಯಜ್ಞಗಳು ಮಾಡಿದವನಿಗೇ ಕೇಡಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಖಚಿತ.
O giver of refuge, the sacrificer was Daksha, skilled in rites and lord of embodied beings. The sages were the officiating priests and the gods sat as the assembly. Yet that sacrifice was ruined by You, whose passion is to grant the fruits of sacrifice. Surely sacrifices performed without faith turn to the harm of the one who performs them. - 22 ನಾಥನೇ, ಪ್ರಜಾಪತಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಜಿಂಕೆಯ ರೂಪ ತಳೆದ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಕಾಮದಿಂದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸಲು ಗಂಡುಜಿಂಕೆಯ ರೂಪ ತಳೆದ. ಬಿಲ್ಲು ಹಿಡಿದ ನೀನು ಬೇಟೆಗಾರನಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಬಾಣದಿಂದ ಹೊಡೆದೆ. ಅವನು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಓಡಿಹೋದರೂ (ಮೃಗಶಿರ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿ ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ), ಬೇಟೆಗಾರನಾದ ನಿನ್ನ ರಭಸ ಭಯಗೊಂಡ ಅವನನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.
O Lord, Prajapati Brahma, driven by desire, took the form of a stag to pursue his own daughter, who had taken the form of a doe. You, bow in hand, as a hunter struck him with an arrow. Though he fled to the sky (as the constellation Mrigashira, tradition says), the hunter’s force still pursues him in his fear to this day. - 23 ಪುರಮಥನನೇ, ತನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯದ ಭರವಸೆಯಿಂದ ಬಿಲ್ಲು ಹಿಡಿದ ಹೂಬಾಣದ ಮನ್ಮಥನು ಕಣ್ಮುಂದೆಯೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ ಸುಟ್ಟುಹೋದುದನ್ನು ದೇವಿ ಕಂಡಳು. ಆದರೂ, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದವನೇ, ತನಗೆ ನಿನ್ನ ದೇಹದ ಅರ್ಧಭಾಗ ದೊರೆತದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಸ್ತ್ರೀಗೆ ವಶನಾದವನು ಎಂದು ಅವಳು ನಿಜವಾಗಿ ನಂಬುವುದಾದರೆ, ವರದನೇ, ಯುವತಿಯರು ಎಷ್ಟು ಮುಗ್ಧರು!
O destroyer of the cities, the Goddess saw Kama, the flower-armed god who took up his bow trusting in his own beauty, burnt like straw in an instant before her eyes. Yet, O Lord devoted to self-restraint, if she truly believes You to be ruled by a woman because she was given half Your body, then, O giver of boons, how innocent young women are! - 24 ಸ್ಮರಹರನೇ, ಸ್ಮಶಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಆಟ, ಪಿಶಾಚಿಗಳು ನಿನ್ನ ಸಂಗಾತಿಗಳು, ಚಿತೆಯ ಬೂದಿ ನಿನ್ನ ಲೇಪನ, ಮನುಷ್ಯರ ತಲೆಬುರುಡೆಗಳೇ ನಿನ್ನ ಹಾರ. ನಿನ್ನ ನಡವಳಿಕೆಯೆಲ್ಲ ಹೀಗೆ ಅಮಂಗಳವಾಗಿಯೇ ಇರಲಿ. ಆದರೂ ವರದನೇ, ನಿನ್ನನ್ನು ನೆನೆಯುವವರಿಗೆ ನೀನು ಪರಮ ಮಂಗಳ.
O destroyer of Kama, You play in cremation grounds, ghouls are Your companions, the ash of funeral pyres is Your ointment, and human skulls make Your garland. Let Your whole way of life be as inauspicious as this. Even so, O giver of boons, for those who remember You, You are the highest auspiciousness. - 25 ಯೋಗಿಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರ ಹೇಳಿದಂತೆ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಳಮುಖವಾದ ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಅವರ ರೋಮಗಳು ನಿಮಿರುತ್ತವೆ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಆನಂದಬಾಷ್ಪದಿಂದ ತುಂಬುತ್ತವೆ. ಅಮೃತದ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದಂತೆ ಅವರು ಒಳಗೆ ಯಾವ ಅನಿರ್ವಚನೀಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕಂಡು ಆನಂದ ಹೊಂದುತ್ತಾರೋ, ಅದು ನೀನೇ.
Yogis, having mastered the breath as the scriptures teach, settle the mind within, on inward consciousness. Their hair stands on end and their eyes brim with tears of joy. That indescribable reality they behold within, delighting in it as if plunged in a lake of nectar, is You Yourself. - 26 ನೀನೇ ಸೂರ್ಯ, ನೀನೇ ಚಂದ್ರ, ನೀನೇ ವಾಯು, ನೀನೇ ಅಗ್ನಿ, ನೀನೇ ಜಲ, ನೀನೇ ಆಕಾಶ, ನೀನೇ ಭೂಮಿ, ನೀನೇ ಆತ್ಮ ಎಂದು ತಿಳಿದವರು ಹೀಗೆ ಪರಿಮಿತವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನೀನು ಅಲ್ಲದ ಯಾವ ತತ್ತ್ವವೂ ಇಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂದು ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.
You are the sun, You the moon, You the wind, You the fire, You the waters, You space, You the earth, You the Self: so the wise describe You, in words that are limited. But we know of no reality here that is not You. - 27 ಶರಣು ಕೊಡುವವನೇ, ಓಂ ಎಂಬ ಪದವು ಅ, ಉ, ಮ ಎಂಬ ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಮೂರು ವೇದಗಳನ್ನು, ಎಚ್ಚರ ಕನಸು ನಿದ್ರೆ ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮೂರು ದೇವರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ತಾನು ವಿಕಾರಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನಾದದಿಂದ ನಿನ್ನ ತುರೀಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಸಮಷ್ಟಿಯಾಗಿಯೂ ವ್ಯಷ್ಟಿಯಾಗಿಯೂ ನಿನ್ನನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
O giver of refuge, the word Om, through its three letters A, U and M, names the three Vedas, the three states of waking, dream and deep sleep, the three worlds and the three gods. Itself beyond change, it holds Your fourth state, turiya, in its subtle resonance, and so declares You both as the whole and in Your parts. - 28 ದೇವನೇ, ಭವ, ಶರ್ವ, ರುದ್ರ, ಪಶುಪತಿ, ಉಗ್ರ, ಮಹಾದೇವ, ಭೀಮ, ಈಶಾನ ಎಂಬ ಈ ಎಂಟು ಹೆಸರುಗಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ವೇದವೂ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಹೆಸರುಗಳ ಪ್ರಿಯ ನೆಲೆಯಾದ ನಿನಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.
O God, Bhava, Sharva, Rudra, Pashupati, Ugra, Mahadeva, Bhima and Ishana: even the Veda dwells on each of these eight names. To You, the beloved abode of them all, I offer my salutation. - 29 ಏಕಾಂತವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವವನೇ, ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರದವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ಅತ್ಯಂತ ದೂರದವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಸ್ಮರಹರನೇ, ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ಅತಿ ಮಹಾನನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ತ್ರಿನಯನನೇ, ಅತಿ ಹಿರಿಯನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ಅತಿ ಕಿರಿಯನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. “ಅದು” ಮತ್ತು “ಇದು” ಎಂದು ಹೇಳುವ ಎಲ್ಲವೂ ಆಗಿರುವ ಶರ್ವನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
O lover of solitude, salutation to You who are nearest, and salutation to You who are farthest. O destroyer of Kama, salutation to the smallest, and salutation to the greatest. O three-eyed Lord, salutation to the eldest, and salutation to the youngest. Salutation to You, Sharva, who are everything, all that is called “that” and “this”. - 30 ವಿಶ್ವದ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ರಜೋಗುಣ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಭವನಿಗೆ ನಮೋ ನಮಃ. ಅದರ ಸಂಹಾರದಲ್ಲಿ ತಮೋಗುಣ ಪ್ರಬಲವಾದ ಹರನಿಗೆ ನಮೋ ನಮಃ. ಜನರ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಸತ್ತ್ವಗುಣ ಉಕ್ಕಿದ ಮೃಡನಿಗೆ ನಮೋ ನಮಃ. ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನಿಗೆ ನಮೋ ನಮಃ.
Salutation again and again to Bhava, rich in rajas, in the creation of the universe. Salutation again and again to Hara, strong in tamas, in its dissolution. Salutation again and again to Mrida, abounding in sattva, for the happiness of beings. Salutation again and again to Shiva, in the luminous state beyond the three gunas. - 31 ವರದನೇ, ಅಲ್ಪವಾಗಿ ಬೆಳೆದ, ಕ್ಲೇಶಗಳಿಗೆ ಅಧೀನವಾದ ನನ್ನ ಈ ಮನಸ್ಸೆಲ್ಲಿ, ಗುಣಗಳ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನು ದಾಟಿದ ನಿನ್ನ ಶಾಶ್ವತ ಹಿರಿಮೆಯೆಲ್ಲಿ? ಹೀಗೆ ಬೆದರಿದ್ದ ನನ್ನನ್ನು ಭಕ್ತಿ ಧೈರ್ಯಗೊಳಿಸಿ, ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಮಾತಿನ ಹೂವುಗಳ ಈ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.
O giver of boons, where is this mind of mine, meagre in growth and at the mercy of its afflictions, and where Your everlasting glory that overflows every bound of quality? I was daunted by this, but devotion gave me courage and made me lay at Your feet this offering of flowers made of words. - 32 ಈಶನೇ, ನೀಲಪರ್ವತದಷ್ಟು ಕಾಡಿಗೆಯೇ ಮಸಿಯಾಗಿ, ಸಮುದ್ರವೇ ಮಸಿಕುಡಿಕೆಯಾಗಿ, ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷದ ರೆಂಬೆಯೇ ಲೇಖನಿಯಾಗಿ, ಭೂಮಿಯೇ ಕಾಗದವಾಗಿ, ಶಾರದೆಯೇ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸದಾ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ, ನಿನ್ನ ಗುಣಗಳ ಕೊನೆಯನ್ನು ಅವಳು ಮುಟ್ಟಲಾರಳು.
O Lord, if a mountain of black collyrium were the ink, the ocean the inkpot, a branch of the wish-fulfilling tree the pen and the earth the page, and if Sharada herself took them up and wrote for all time, even then she would not reach the end of Your qualities. - 33 ಅಸುರರು, ಸುರರು ಮತ್ತು ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರಿಂದ ಪೂಜಿತನಾದ, ಚಂದ್ರನನ್ನು ಮುಡಿದ, ಗುಣರಹಿತನಾದ ಈಶ್ವರನ ಗುಣಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೆಣೆದು, ಎಲ್ಲ ಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಪುಷ್ಪದಂತನೆಂಬವನು ಸುಂದರವಾದ ದೀರ್ಘ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದನು.
Pushpadanta, foremost among all the ganas, composed this hymn in beautiful, stately metres, weaving together the glory of the qualities of the Lord who is beyond qualities, who wears the moon on His head and is worshipped by demons, gods and the greatest of sages. - 34 ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಧೂರ್ಜಟಿಯ ಈ ದೋಷರಹಿತ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ದಿನದಿನವೂ ಪಠಿಸುವವನು ಶಿವಲೋಕದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನಿಗೆ ಸಮನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೇರಳ ಸಂಪತ್ತು, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Whoever, pure in mind, recites day after day with supreme devotion this faultless hymn to Dhurjati, the Lord of matted locks, becomes equal to Rudra in the world of Shiva. Here too he gains abundant wealth, long life, children and fame. - 35 ಮಹೇಶನಿಗಿಂತ ಮೇಲಾದ ದೇವರಿಲ್ಲ, ಮಹಿಮ್ನಃ ಸ್ತೋತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾದ ಸ್ತುತಿಯಿಲ್ಲ. ಅಘೋರ ಮಂತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾದ ಮಂತ್ರವಿಲ್ಲ, ಗುರುವಿಗಿಂತ ಮೇಲಾದ ತತ್ತ್ವವಿಲ್ಲ.
There is no god higher than Mahesha, no hymn higher than the Mahimnah. There is no mantra higher than the Aghora mantra, and no truth higher than the guru. - 36 ದೀಕ್ಷೆ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸು, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ, ಜ್ಞಾನ, ಯಾಗ ಮುಂತಾದ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮಹಿಮ್ನಃ ಸ್ತೋತ್ರ ಪಠಣದ ಹದಿನಾರನೇ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕೂ ಸಮನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
Initiation, charity, austerity, pilgrimage, knowledge, and rites such as sacrifice are not worth a sixteenth part of reciting the Mahimnah hymn. - 37 ಕುಸುಮದಶನ (ಪುಷ್ಪದಂತ) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ, ಎಲ್ಲ ಗಂಧರ್ವರ ರಾಜನಾದ, ಬಾಲಚಂದ್ರನನ್ನು ಮುಡಿದ ದೇವದೇವನ ದಾಸನಾದ ಅವನು, ಈ ದೇವನ ಕೋಪದಿಂದ ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟನಾದ. ಆಗ ಅವನು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹಾಡುವ ಈ ಅತಿ ದಿವ್ಯವಾದ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದನು.
He whose name was Kusumadashana (Pushpadanta), king of all the gandharvas and servant of the God of gods who wears the young crescent moon, fell from his own glory through this God’s anger. It was then that he composed this most divine hymn of His greatness. - 38 ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠರು ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳು ಪೂಜಿಸುವ, ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಏಕೈಕ ಕಾರಣವಾದ, ಎಂದೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದ, ಪುಷ್ಪದಂತನು ರಚಿಸಿದ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಮನುಷ್ಯನು ಕೈಮುಗಿದು ಅನ್ಯಚಿಂತೆ ಇಲ್ಲದೆ ಪಠಿಸಿದರೆ, ಕಿನ್ನರರು ಅವನನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಿರಲು ಅವನು ಶಿವನ ಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.
If a person recites with folded hands, his mind on nothing else, this hymn composed by Pushpadanta, honoured by the best of gods and sages, the one cause of heaven and liberation, never without fruit, he reaches the presence of Shiva, praised by the kinnaras as he goes. - 39 ಮೊದಲಿನಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಈ ಸ್ತೋತ್ರ ಪುಣ್ಯಕರ, ಗಂಧರ್ವನು ನುಡಿದದ್ದು, ಹೋಲಿಕೆಯಿಲ್ಲದ್ದು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸೆಳೆಯುವಂಥದ್ದು, ಮಂಗಳಕರ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರನ ವರ್ಣನೆಯಾಗಿರುವಂಥದ್ದು.
From beginning to end this hymn is holy, spoken by the gandharva, beyond compare, captivating, auspicious, a portrait of the Lord. - 40 ಹೀಗೆ ಮಾತಿನಿಂದಾದ ಈ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಶ್ರೀ ಶಂಕರನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಸದಾಶಿವನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಲಿ.
Thus this worship made of words has been offered at the feet of the glorious Shankara. By it may Sadashiva, lord of the gods, be pleased with me. - 41 ಮಹೇಶ್ವರನೇ, ನಿನ್ನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು, ನೀನು ಹೇಗಿರುವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಅರಿಯೆ. ಮಹಾದೇವನೇ, ನೀನು ಹೇಗಿರುವೆಯೋ ಹಾಗಿರುವ ನಿನಗೆ ನಮೋ ನಮಃ.
O Maheshvara, I do not know Your true nature, or what You are like. O Mahadeva, whatever You are, to You as You are, salutation again and again. - 42 ದಿನಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ, ಎರಡು ಬಾರಿ ಅಥವಾ ಮೂರು ಬಾರಿ ಇದನ್ನು ಪಠಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಶಿವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Whoever recites this once, twice or three times a day is freed from all sins and is honoured in the world of Shiva. - 43 ಶ್ರೀ ಪುಷ್ಪದಂತನ ಮುಖಕಮಲದಿಂದ ಹೊರಬಂದ, ಪಾಪವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ, ಹರನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡಿ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಪಠಿಸಿದಾಗ, ಭೂತಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಮಹೇಶನು ಬಹಳ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ.
When this hymn, which came forth from the lotus mouth of Sri Pushpadanta, which removes sin and is dear to Hara, is learnt by heart and recited with a collected mind, Mahesha, lord of all beings, is well pleased.
ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಬಗ್ಗೆAbout this hymn
ಪರಂಪರೆ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಗಂಧರ್ವ ಪುಷ್ಪದಂತನಿಗೆ ಆರೋಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅವನು ತನ್ನ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಚಿತ್ರರಥ ರಾಜನ ತೋಟದಿಂದ ಅದೃಶ್ಯನಾಗಿ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಕದಿಯುತ್ತಿದ್ದ. ಕಳ್ಳನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ರಾಜನು ಶಿವನ ನಿರ್ಮಾಲ್ಯವನ್ನು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿಸಿದ. ಅದನ್ನು ತುಳಿದ ಪುಷ್ಪದಂತನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಾರುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಶಿವನನ್ನು ಒಲಿಸಿ ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದ ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮೂವತ್ತೇಳನೇ ಶ್ಲೋಕ ಈ ಪತನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
Tradition ascribes the hymn to the gandharva Pushpadanta. The story goes that he used to steal flowers, unseen, from the garden of King Chitraratha for his own worship. To catch the thief, the king had Shiva’s nirmalya, the flowers already offered to the god, strewn along the path. Stepping on it, Pushpadanta lost his power of flight, and tradition says he regained it by composing this hymn and winning Shiva’s grace. Verse 37 alludes to this fall.
ಕರ್ತೃವಿನ ಕಾಲವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಆಗದು. ಆದರೆ ಸ್ತೋತ್ರ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನವಾದದ್ದು ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಮಧುಸೂದನ ಸರಸ್ವತಿಯವರು ಇದಕ್ಕೆ ಬರೆದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಅವರು ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕವನ್ನೂ ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಸುವಂತೆ ಓದುತ್ತಾರೆ. ವೇದ, ಸಾಂಖ್ಯ, ಯೋಗ, ಪಾಶುಪತ, ವೈಷ್ಣವ ಎಂಬ ಹಲವು ದಾರಿಗಳು ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಒಬ್ಬನನ್ನೇ ಸೇರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಏಳನೇ ಶ್ಲೋಕ ಇಡೀ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದದ್ದು.
The author’s date cannot be fixed with certainty, though scholars agree the hymn is fairly old. The commentary of Madhusudana Sarasvati is well known. He reads every verse as praising Shiva and Vishnu at once. Verse 7, which says the many paths of the Veda, Sankhya, Yoga, the Pashupata and the Vaishnava all reach the one Lord as waters reach the ocean, is the best known in the hymn.
ಒಂದರಿಂದ ಮೂವತ್ತೊಂದರವರೆಗಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಸ್ತೋತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಶಿಖರಿಣೀ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿವೆ. ಮೂವತ್ತೆರಡನೇ ಶ್ಲೋಕದಿಂದ ಮುಂದಿನವು ಸ್ತೋತ್ರದ ಹಿರಿಮೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಪ್ತಿಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು. ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಮುದ್ರಣಗಳು ಮೂವತ್ತೊಂದರಲ್ಲಿ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ನಲವತ್ತರಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತವೆ. ನಾವು ನಲವತ್ತಮೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಪಾಠವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Verses 1 to 31 form the hymn proper, most of them in the shikharini metre. From verse 32 onward come the verses in praise of the hymn and the closing verses. Their number varies from one printing to another: some end at 31, others at 40. We give the text in forty-three verses.
ಪಾಠದ ಬಗ್ಗೆ: ಐದನೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕಿಂಕಾಯಃ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಂದೇ ಪದವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದೇವೆ, ಕೆಲವು ಮುದ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಬಿಡಿಯಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಮುದ್ರಣಗಳು ಸಮಾಸಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡಗೆರೆಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತವೆ, ನಾವು ಅವುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಬರೆದಿದ್ದೇವೆ. ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೇ ಶ್ಲೋಕದ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಕಥೆ ವೇದ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಳೆಯ ಕಥೆ. ಅಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸುವ ಬೇಟೆಗಾರನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
On the text: in verse 5 we write kimkayah as a single word, though some printings separate it. Some printings split compounds with hyphens. We have joined them. The Prajapati story in verse 22 is an old one found in the Vedic and Brahmana literature, where Shiva appears as the hunter who punishes wrongdoing.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ. · Sources: several. Where readings differ, the difference is noted here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಏಳನೇ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವಂತೆ ಜನರ ರುಚಿಗಳು ಬೇರೆ, ದಾರಿಗಳೂ ಬೇರೆ. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಕಾಯುವ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತವರನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಇದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬರು ಜಪಮಾಲೆ ಹಿಡಿದಿರುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಕಣ್ಮುಚ್ಚಿ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಮನೆಯವರಿಗೆ ಫೋನ್ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಹಾರೈಸುವುದು ಒಂದನ್ನೇ.
As verse 7 says, people’s tastes differ and so do their paths. One sees this in a hospital waiting room. One person holds a rosary, another sits with eyes closed, another is on the phone to family. All of them are hoping for the same thing.
ಮೂವತ್ತೊಂದನೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕವಿ ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಚಿಕ್ಕದು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡೂ ತನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಮ್ಮ ಕೆಲಸವೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿತ ಮೇಲೆಯೇ ಆರಂಭಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಕಾದರೆ ಏನೂ ಆಗದು. ನಮ್ಮ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಕೊಡುವುದೇ ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ.
In verse 31 the poet admits how small his understanding is, and offers his words anyway. Our own work is much the same. If we wait until we understand everything before we begin, nothing gets done. Giving honestly, within our own measure, is enough.