ಶಿವ ತಾಂಡವ ಸ್ತೋತ್ರ ಶಿವನ ಉಗ್ರ ನೃತ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಸ್ತೋತ್ರ. ಜಟೆಯಿಂದ ಹರಿಯುವ ಗಂಗೆ, ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಹಾವುಗಳ ಮಾಲೆ, ಹಣೆಗಣ್ಣಿನ ಬೆಂಕಿ, ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಎಳೆಚಂದ್ರ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ನೃತ್ಯದ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ರಾವಣನು ಹಾಡಿದನು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
The Shiva Tandava Stotra describes Shiva’s fierce dance. The Ganga pouring from his matted locks, the garland of snakes at his throat, the fire of his forehead eye and the young moon on his head all pass before us at the speed of the dance. Tradition holds that Ravana sang it.
ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ವಿಶೇಷ ಅದರ ನಾದ. ಲಘು ಗುರು ಅಕ್ಷರಗಳು ಒಂದಾದ ಮೇಲೊಂದು ಬರುವ ಪಂಚಚಾಮರ ಛಂದಸ್ಸು ಡಮರುವಿನ ಬಡಿತದಂತೆ ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಕವಿ ನೃತ್ಯದಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಗಂಗಾತೀರದಲ್ಲಿ ಶಾಂತವಾಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಭಜಿಸುವ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
What marks this hymn is its sound. The pañcacāmara metre, in which short and long syllables alternate, falls on the ear like the beat of a drum. In the closing verses the poet steps out of the dance and speaks of his wish to worship Shiva quietly on the bank of the Ganga.
ಪಾಠ (ಕನ್ನಡ)
ಜಟಾಟವೀಗಲಜ್ಜಲಪ್ರವಾಹಪಾವಿತಸ್ಥಲೇ
ಗಲೇಽವಲಂಬ್ಯ ಲಂಬಿತಾಂ ಭುಜಂಗತುಂಗಮಾಲಿಕಾಮ್ ।
ಡಮಡ್ಡಮಡ್ಡಮಡ್ಡಮನ್ನಿನಾದವಡ್ಡಮರ್ವಯಂ
ಚಕಾರ ಚಂಡತಾಂಡವಂ ತನೋತು ನಃ ಶಿವಃ ಶಿವಮ್ ॥ 1 ॥
ಜಟಾಕಟಾಹಸಂಭ್ರಮಭ್ರಮನ್ನಿಲಿಂಪನಿರ್ಝರೀ-
ವಿಲೋಲವೀಚಿವಲ್ಲರೀವಿರಾಜಮಾನಮೂರ್ಧನಿ ।
ಧಗದ್ಧಗದ್ಧಗಜ್ಜ್ವಲಲ್ಲಲಾಟಪಟ್ಟಪಾವಕೇ
ಕಿಶೋರಚಂದ್ರಶೇಖರೇ ರತಿಃ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣಂ ಮಮ ॥ 2 ॥
ಧರಾಧರೇಂದ್ರನಂದಿನೀವಿಲಾಸಬಂಧುಬಂಧುರ-
ಸ್ಫುರದ್ದಿಗಂತಸಂತತಿಪ್ರಮೋದಮಾನಮಾನಸೇ ।
ಕೃಪಾಕಟಾಕ್ಷಧೋರಣೀನಿರುದ್ಧದುರ್ಧರಾಪದಿ
ಕ್ವಚಿದ್ದಿಗಂಬರೇ ಮನೋ ವಿನೋದಮೇತು ವಸ್ತುನಿ ॥ 3 ॥
ಜಟಾಭುಜಂಗಪಿಂಗಳಸ್ಫುರತ್ಫಣಾಮಣಿಪ್ರಭಾ-
ಕದಂಬಕುಂಕುಮದ್ರವಪ್ರಲಿಪ್ತದಿಗ್ವಧೂಮುಖೇ ।
ಮದಾಂಧಸಿಂಧುರಸ್ಫುರತ್ತ್ವಗುತ್ತರೀಯಮೇದುರೇ
ಮನೋ ವಿನೋದಮದ್ಭುತಂ ಬಿಭರ್ತು ಭೂತಭರ್ತರಿ ॥ 4 ॥
ಸಹಸ್ರಲೋಚನಪ್ರಭೃತ್ಯಶೇಷಲೇಖಶೇಖರ-
ಪ್ರಸೂನಧೂಳಿಧೋರಣೀವಿಧೂಸರಾಂಘ್ರಿಪೀಠಭೂಃ ।
ಭುಜಂಗರಾಜಮಾಲಯಾ ನಿಬದ್ಧಜಾಟಜೂಟಕಃ
ಶ್ರಿಯೈ ಚಿರಾಯ ಜಾಯತಾಂ ಚಕೋರಬಂಧುಶೇಖರಃ ॥ 5 ॥
ಲಲಾಟಚತ್ವರಜ್ವಲದ್ಧನಂಜಯಸ್ಫುಲಿಂಗಭಾ-
ನಿಪೀತಪಂಚಸಾಯಕಂ ನಮನ್ನಿಲಿಂಪನಾಯಕಮ್ ।
ಸುಧಾಮಯೂಖಲೇಖಯಾ ವಿರಾಜಮಾನಶೇಖರಂ
ಮಹಾಕಪಾಲಿ ಸಂಪದೇ ಶಿರೋಜಟಾಲಮಸ್ತು ನಃ ॥ 6 ॥
ಕರಾಳಫಾಲಪಟ್ಟಿಕಾಧಗದ್ಧಗದ್ಧಗಜ್ಜ್ವಲ-
ದ್ಧನಂಜಯಾಹುತೀಕೃತಪ್ರಚಂಡಪಂಚಸಾಯಕೇ ।
ಧರಾಧರೇಂದ್ರನಂದಿನೀಕುಚಾಗ್ರಚಿತ್ರಪತ್ರಕ-
ಪ್ರಕಲ್ಪನೈಕಶಿಲ್ಪಿನಿ ತ್ರಿಲೋಚನೇ ರತಿರ್ಮಮ ॥ 7 ॥
ನವೀನಮೇಘಮಂಡಲೀನಿರುದ್ಧದುರ್ಧರಸ್ಫುರತ್-
ಕುಹೂನಿಶೀಥಿನೀತಮಃಪ್ರಬಂಧಬದ್ಧಕಂಧರಃ ।
ನಿಲಿಂಪನಿರ್ಝರೀಧರಸ್ತನೋತು ಕೃತ್ತಿಸಿಂಧುರಃ
ಕಳಾನಿಧಾನಬಂಧುರಃ ಶ್ರಿಯಂ ಜಗದ್ಧುರಂಧರಃ ॥ 8 ॥
ಪ್ರಫುಲ್ಲನೀಲಪಂಕಜಪ್ರಪಂಚಕಾಲಿಮಪ್ರಭಾ-
ವಲಂಬಿಕಂಠಕಂದಲೀರುಚಿಪ್ರಬದ್ಧಕಂಧರಮ್ ।
ಸ್ಮರಚ್ಛಿದಂ ಪುರಚ್ಛಿದಂ ಭವಚ್ಛಿದಂ ಮಖಚ್ಛಿದಂ
ಗಜಚ್ಛಿದಾಂಧಕಚ್ಛಿದಂ ತಮಂತಕಚ್ಛಿದಂ ಭಜೇ ॥ 9 ॥
ಅಖರ್ವಸರ್ವಮಂಗಳಾಕಳಾಕದಂಬಮಂಜರೀ-
ರಸಪ್ರವಾಹಮಾಧುರೀವಿಜೃಂಭಣಾಮಧುವ್ರತಮ್ ।
ಸ್ಮರಾಂತಕಂ ಪುರಾಂತಕಂ ಭವಾಂತಕಂ ಮಖಾಂತಕಂ
ಗಜಾಂತಕಾಂಧಕಾಂತಕಂ ತಮಂತಕಾಂತಕಂ ಭಜೇ ॥ 10 ॥
ಜಯತ್ವದಭ್ರವಿಭ್ರಮಭ್ರಮದ್ಭುಜಂಗಮಶ್ವಸ-
ದ್ವಿನಿರ್ಗಮತ್ಕ್ರಮಸ್ಫುರತ್ಕರಾಳಫಾಲಹವ್ಯವಾಟ್ ।
ಧಿಮಿದ್ಧಿಮಿದ್ಧಿಮಿಧ್ವನನ್ಮೃದಂಗತುಂಗಮಂಗಳ-
ಧ್ವನಿಕ್ರಮಪ್ರವರ್ತಿತಪ್ರಚಂಡತಾಂಡವಃ ಶಿವಃ ॥ 11 ॥
ದೃಷದ್ವಿಚಿತ್ರತಲ್ಪಯೋರ್ಭುಜಂಗಮೌಕ್ತಿಕಸ್ರಜೋ-
ರ್ಗರಿಷ್ಠರತ್ನಲೋಷ್ಠಯೋಃ ಸುಹೃದ್ವಿಪಕ್ಷಪಕ್ಷಯೋಃ ।
ತೃಣಾರವಿಂದಚಕ್ಷುಷೋಃ ಪ್ರಜಾಮಹೀಮಹೇಂದ್ರಯೋಃ
ಸಮಪ್ರವೃತ್ತಿಕಃ ಕದಾ ಸದಾಶಿವಂ ಭಜಾಮ್ಯಹಮ್ ॥ 12 ॥
ಕದಾ ನಿಲಿಂಪನಿರ್ಝರೀನಿಕುಂಜಕೋಟರೇ ವಸನ್
ವಿಮುಕ್ತದುರ್ಮತಿಃ ಸದಾ ಶಿರಸ್ಥಮಂಜಲಿಂ ವಹನ್ ।
ವಿಲೋಲಲೋಲಲೋಚನೋ ಲಲಾಮಫಾಲಲಗ್ನಕಃ
ಶಿವೇತಿ ಮಂತ್ರಮುಚ್ಚರನ್ ಕದಾ ಸುಖೀ ಭವಾಮ್ಯಹಮ್ ॥ 13 ॥
ಇಮಂ ಹಿ ನಿತ್ಯಮೇವಮುಕ್ತಮುತ್ತಮೋತ್ತಮಂ ಸ್ತವಂ
ಪಠನ್ ಸ್ಮರನ್ ಬ್ರುವನ್ನರೋ ವಿಶುದ್ಧಿಮೇತಿ ಸಂತತಮ್ ।
ಹರೇ ಗುರೌ ಸುಭಕ್ತಿಮಾಶು ಯಾತಿ ನಾನ್ಯಥಾ ಗತಿಂ
ವಿಮೋಹನಂ ಹಿ ದೇಹಿನಾಂ ಸುಶಂಕರಸ್ಯ ಚಿಂತನಮ್ ॥ 14 ॥
ಪೂಜಾವಸಾನಸಮಯೇ ದಶವಕ್ತ್ರಗೀತಂ
ಯಃ ಶಂಭುಪೂಜನಪರಂ ಪಠತಿ ಪ್ರದೋಷೇ ।
ತಸ್ಯ ಸ್ಥಿರಾಂ ರಥಗಜೇಂದ್ರತುರಂಗಯುಕ್ತಾಂ
ಲಕ್ಷ್ಮೀಂ ಸದೈವ ಸುಮುಖೀಂ ಪ್ರದದಾತಿ ಶಂಭುಃ ॥ 15 ॥
ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠText in Devanagari
जटाटवीगलज्जलप्रवाहपावितस्थले
गलेऽवलंब्य लंबितां भुजंगतुंगमालिकाम् ।
डमड्डमड्डमड्डमन्निनादवड्डमर्वयं
चकार चंडतांडवं तनोतु नः शिवः शिवम् ॥ 1 ॥
जटाकटाहसंभ्रमभ्रमन्निलिंपनिर्झरी-
विलोलवीचिवल्लरीविराजमानमूर्धनि ।
धगद्धगद्धगज्ज्वलल्ललाटपट्टपावके
किशोरचंद्रशेखरे रतिः प्रतिक्षणं मम ॥ 2 ॥
धराधरेंद्रनंदिनीविलासबंधुबंधुर-
स्फुरद्दिगंतसंततिप्रमोदमानमानसे ।
कृपाकटाक्षधोरणीनिरुद्धदुर्धरापदि
क्वचिद्दिगंबरे मनो विनोदमेतु वस्तुनि ॥ 3 ॥
जटाभुजंगपिंगळस्फुरत्फणामणिप्रभा-
कदंबकुंकुमद्रवप्रलिप्तदिग्वधूमुखे ।
मदांधसिंधुरस्फुरत्त्वगुत्तरीयमेदुरे
मनो विनोदमद्भुतं बिभर्तु भूतभर्तरि ॥ 4 ॥
सहस्रलोचनप्रभृत्यशेषलेखशेखर-
प्रसूनधूळिधोरणीविधूसरांघ्रिपीठभूः ।
भुजंगराजमालया निबद्धजाटजूटकः
श्रियै चिराय जायतां चकोरबंधुशेखरः ॥ 5 ॥
ललाटचत्वरज्वलद्धनंजयस्फुलिंगभा-
निपीतपंचसायकं नमन्निलिंपनायकम् ।
सुधामयूखलेखया विराजमानशेखरं
महाकपालि संपदे शिरोजटालमस्तु नः ॥ 6 ॥
कराळफालपट्टिकाधगद्धगद्धगज्ज्वल-
द्धनंजयाहुतीकृतप्रचंडपंचसायके ।
धराधरेंद्रनंदिनीकुचाग्रचित्रपत्रक-
प्रकल्पनैकशिल्पिनि त्रिलोचने रतिर्मम ॥ 7 ॥
नवीनमेघमंडलीनिरुद्धदुर्धरस्फुरत्-
कुहूनिशीथिनीतमःप्रबंधबद्धकंधरः ।
निलिंपनिर्झरीधरस्तनोतु कृत्तिसिंधुरः
कळानिधानबंधुरः श्रियं जगद्धुरंधरः ॥ 8 ॥
प्रफुल्लनीलपंकजप्रपंचकालिमप्रभा-
वलंबिकंठकंदलीरुचिप्रबद्धकंधरम् ।
स्मरच्छिदं पुरच्छिदं भवच्छिदं मखच्छिदं
गजच्छिदांधकच्छिदं तमंतकच्छिदं भजे ॥ 9 ॥
अखर्वसर्वमंगळाकळाकदंबमंजरी-
रसप्रवाहमाधुरीविजृंभणामधुव्रतम् ।
स्मरांतकं पुरांतकं भवांतकं मखांतकं
गजांतकांधकांतकं तमंतकांतकं भजे ॥ 10 ॥
जयत्वदभ्रविभ्रमभ्रमद्भुजंगमश्वस-
द्विनिर्गमत्क्रमस्फुरत्कराळफालहव्यवाट् ।
धिमिद्धिमिद्धिमिध्वनन्मृदंगतुंगमंगळ-
ध्वनिक्रमप्रवर्तितप्रचंडतांडवः शिवः ॥ 11 ॥
दृषद्विचित्रतल्पयोर्भुजंगमौक्तिकस्रजो-
र्गरिष्ठरत्नलोष्ठयोः सुहृद्विपक्षपक्षयोः ।
तृणारविंदचक्षुषोः प्रजामहीमहेंद्रयोः
समप्रवृत्तिकः कदा सदाशिवं भजाम्यहम् ॥ 12 ॥
कदा निलिंपनिर्झरीनिकुंजकोटरे वसन्
विमुक्तदुर्मतिः सदा शिरस्थमंजलिं वहन् ।
विलोललोललोचनो ललामफाललग्नकः
शिवेति मंत्रमुच्चरन् कदा सुखी भवाम्यहम् ॥ 13 ॥
इमं हि नित्यमेवमुक्तमुत्तमोत्तमं स्तवं
पठन् स्मरन् ब्रुवन्नरो विशुद्धिमेति संततम् ।
हरे गुरौ सुभक्तिमाशु याति नान्यथा गतिं
विमोहनं हि देहिनां सुशंकरस्य चिंतनम् ॥ 14 ॥
पूजावसानसमये दशवक्त्रगीतं
यः शंभुपूजनपरं पठति प्रदोषे ।
तस्य स्थिरां रथगजेंद्रतुरंगयुक्तां
लक्ष्मीं सदैव सुमुखीं प्रददाति शंभुः ॥ 15 ॥
IAST ಲಿಪ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಠText in IAST transliteration
jaṭāṭavīgalajjalapravāhapāvitasthale
gale’valaṃbya laṃbitāṃ bhujaṃgatuṃgamālikām |
ḍamaḍḍamaḍḍamaḍḍamanninādavaḍḍamarvayaṃ
cakāra caṃḍatāṃḍavaṃ tanotu naḥ śivaḥ śivam || 1 ||
jaṭākaṭāhasaṃbhramabhramanniliṃpanirjharī-
vilolavīcivallarīvirājamānamūrdhani |
dhagaddhagaddhagajjvalallalāṭapaṭṭapāvake
kiśoracaṃdraśekhare ratiḥ pratikṣaṇaṃ mama || 2 ||
dharādhareṃdranaṃdinīvilāsabaṃdhubaṃdhura-
sphuraddigaṃtasaṃtatipramodamānamānase |
kṛpākaṭākṣadhoraṇīniruddhadurdharāpadi
kvaciddigaṃbare mano vinodametu vastuni || 3 ||
jaṭābhujaṃgapiṃgaḷasphuratphaṇāmaṇiprabhā-
kadaṃbakuṃkumadravapraliptadigvadhūmukhe |
madāṃdhasiṃdhurasphurattvaguttarīyamedure
mano vinodamadbhutaṃ bibhartu bhūtabhartari || 4 ||
sahasralocanaprabhṛtyaśeṣalekhaśekhara-
prasūnadhūḷidhoraṇīvidhūsarāṃghripīṭhabhūḥ |
bhujaṃgarājamālayā nibaddhajāṭajūṭakaḥ
śriyai cirāya jāyatāṃ cakorabaṃdhuśekharaḥ || 5 ||
lalāṭacatvarajvaladdhanaṃjayasphuliṃgabhā-
nipītapaṃcasāyakaṃ namanniliṃpanāyakam |
sudhāmayūkhalekhayā virājamānaśekharaṃ
mahākapāli saṃpade śirojaṭālamastu naḥ || 6 ||
karāḷaphālapaṭṭikādhagaddhagaddhagajjvala-
ddhanaṃjayāhutīkṛtapracaṃḍapaṃcasāyake |
dharādhareṃdranaṃdinīkucāgracitrapatraka-
prakalpanaikaśilpini trilocane ratirmama || 7 ||
navīnameghamaṃḍalīniruddhadurdharasphurat-
kuhūniśīthinītamaḥprabaṃdhabaddhakaṃdharaḥ |
niliṃpanirjharīdharastanotu kṛttisiṃdhuraḥ
kaḷānidhānabaṃdhuraḥ śriyaṃ jagaddhuraṃdharaḥ || 8 ||
praphullanīlapaṃkajaprapaṃcakālimaprabhā-
valaṃbikaṃṭhakaṃdalīruciprabaddhakaṃdharam |
smaracchidaṃ puracchidaṃ bhavacchidaṃ makhacchidaṃ
gajacchidāṃdhakacchidaṃ tamaṃtakacchidaṃ bhaje || 9 ||
akharvasarvamaṃgaḷākaḷākadaṃbamaṃjarī-
rasapravāhamādhurīvijṛṃbhaṇāmadhuvratam |
smarāṃtakaṃ purāṃtakaṃ bhavāṃtakaṃ makhāṃtakaṃ
gajāṃtakāṃdhakāṃtakaṃ tamaṃtakāṃtakaṃ bhaje || 10 ||
jayatvadabhravibhramabhramadbhujaṃgamaśvasa-
dvinirgamatkramasphuratkarāḷaphālahavyavāṭ |
dhimiddhimiddhimidhvananmṛdaṃgatuṃgamaṃgaḷa-
dhvanikramapravartitapracaṃḍatāṃḍavaḥ śivaḥ || 11 ||
dṛṣadvicitratalpayorbhujaṃgamauktikasrajo-
rgariṣṭharatnaloṣṭhayoḥ suhṛdvipakṣapakṣayoḥ |
tṛṇāraviṃdacakṣuṣoḥ prajāmahīmaheṃdrayoḥ
samapravṛttikaḥ kadā sadāśivaṃ bhajāmyaham || 12 ||
kadā niliṃpanirjharīnikuṃjakoṭare vasan
vimuktadurmatiḥ sadā śirasthamaṃjaliṃ vahan |
vilolalolalocano lalāmaphālalagnakaḥ
śiveti maṃtramuccaran kadā sukhī bhavāmyaham || 13 ||
imaṃ hi nityamevamuktamuttamottamaṃ stavaṃ
paṭhan smaran bruvannaro viśuddhimeti saṃtatam |
hare gurau subhaktimāśu yāti nānyathā gatiṃ
vimohanaṃ hi dehināṃ suśaṃkarasya ciṃtanam || 14 ||
pūjāvasānasamaye daśavaktragītaṃ
yaḥ śaṃbhupūjanaparaṃ paṭhati pradoṣe |
tasya sthirāṃ rathagajeṃdraturaṃgayuktāṃ
lakṣmīṃ sadaiva sumukhīṃ pradadāti śaṃbhuḥ || 15 ||
ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅರ್ಥ
- 1 ಜಟೆಗಳೆಂಬ ಕಾಡಿನಿಂದ ಹರಿದು ಬರುವ ಗಂಗೆಯ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಪವಿತ್ರವಾದ ಕೊರಳಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ದವಾಗಿ ಇಳಿಬಿದ್ದ ಹಾವುಗಳ ದೊಡ್ಡ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಡಮರು ಡಮಡ್ ಡಮಡ್ ಎಂದು ಮೊಳಗುತ್ತಿರಲು ಶಿವನು ಪ್ರಚಂಡವಾದ ತಾಂಡವವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಆ ಶಿವನು ನಮಗೆ ಮಂಗಳವನ್ನು ಹರಡಲಿ.
His neck made holy by the stream of Ganga flowing from the forest of his matted locks, a great garland of snakes hanging long about it, Shiva danced the fierce tandava while his damaru drum rang out ḍamaḍ ḍamaḍ. May that Shiva spread good fortune over us. - 2 ಜಟೆಯೆಂಬ ಬೋಗುಣಿಯಲ್ಲಿ ರಭಸದಿಂದ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ದೇವನದಿ ಗಂಗೆಯ ಚಂಚಲ ಅಲೆಗಳೆಂಬ ಬಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ ತಲೆಯುಳ್ಳವನು, ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಧಗಧಗನೆ ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿಯುಳ್ಳವನು, ಎಳೆಯ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಮುಡಿಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದವನು ಆದ ಶಿವನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವೂ ಇರಲಿ.
His head gleams with the restless creeper like waves of the heavenly river, whirling wildly in the cauldron of his matted locks. On his brow a fire blazes up, dhagad dhagad, and a young crescent moon crowns him. May my love be fixed on him every moment. - 3 ಪರ್ವತರಾಜನ ಮಗಳಾದ ಪಾರ್ವತಿಯ ಲೀಲೆಯ ಸಂಗಾತಿಯಾಗಿ ಸುಂದರನಾದವನು, ಹೊಳೆಯುವ ದಿಕ್ಕುಗಳ ತುದಿಯವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಿಸುವವನು, ಕೃಪೆಯ ಕಡೆಗಣ್ಣ ನೋಟಗಳ ಸಾಲಿನಿಂದ ತಡೆಯಲಾಗದ ಆಪತ್ತುಗಳನ್ನೂ ತಡೆಯುವವನು ಆದ, ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೇ ಬಟ್ಟೆಯಾಗಿ ಹೊಂದಿದ ಆ ಅನಿರ್ವಚನೀಯ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಆನಂದ ಪಡೆಯಲಿ.
He is lovely as the companion in play of the Mountain King’s daughter. His mind delights in the whole array of beings out to the shining ends of the directions. The stream of his kind glances holds back calamities that nothing else could stop. May my mind find its joy in that indescribable Reality, clad only in the directions. - 4 ಜಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಾವುಗಳ ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಹೆಡೆಗಳ ಮಣಿಗಳ ಕಾಂತಿರಾಶಿ ಕುಂಕುಮದ ದ್ರವದಂತೆ ದಿಕ್ಕುಗಳೆಂಬ ಹೆಣ್ಣುಗಳ ಮುಖಗಳಿಗೆ ಲೇಪಿಸಿದೆ. ಮದದಿಂದ ಕುರುಡಾದ ಆನೆಯ ಹೊಳೆಯುವ ಚರ್ಮವನ್ನು ಉತ್ತರೀಯವಾಗಿ ಹೊದ್ದು ಗಂಭೀರನಾಗಿ ಕಾಣುವ, ಭೂತಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಶಿವನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಅದ್ಭುತವಾದ ಆನಂದವನ್ನು ಹೊಂದಲಿ.
The light from the jewels in the tawny hoods of the snakes in his locks smears the faces of the maidens of the directions like liquid saffron. He is massive in the gleaming hide of a rut blinded elephant worn as an upper cloth. May my mind hold a wondrous joy in him, the lord of all beings. - 5 ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣಿನ ಇಂದ್ರನೇ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ತಲೆಬಾಗಿದಾಗ ಅವರ ಕಿರೀಟಗಳ ಹೂಗಳಿಂದ ಉದುರಿದ ಪರಾಗದಿಂದ ಅವನ ಪಾದಪೀಠ ಬೂದುಬಣ್ಣಗೊಂಡಿದೆ. ಹಾವುಗಳ ರಾಜನ ಮಾಲೆಯಿಂದ ಜಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ, ಚಕೋರ ಪಕ್ಷಿಯ ಬಂಧುವಾದ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಮುಡಿಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ ಶಿವನು ನಮಗೆ ಬಹುಕಾಲ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಲಿ.
The footstool under his feet is grey with pollen falling from the flowers on the crowns of Indra, the thousand eyed, and all the other gods as they bow. His matted hair is tied up with a garland of the king of snakes, and he wears the moon, friend of the chakora bird, on his head. May he bring us prosperity for long. - 6 ಹಣೆಯೆಂಬ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿಯ ಕಿಡಿಗಳ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಐದು ಬಾಣಗಳ ಮನ್ಮಥನನ್ನು ನುಂಗಿಹಾಕಿದ, ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯ ಇಂದ್ರನೂ ತಲೆಬಾಗುವ, ಅಮೃತಕಿರಣನಾದ ಚಂದ್ರನ ರೇಖೆಯಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ ಮುಡಿಯುಳ್ಳ, ಜಟೆಯುಳ್ಳ ಮಹಾಕಪಾಲಿಯ ಶಿರಸ್ಸು ನಮಗೆ ಸಂಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಇರಲಿ.
The sparks of the fire blazing on the courtyard of his forehead swallowed up Manmatha of the five arrows. Indra, lord of the gods, bows before him, and a streak of the nectar rayed moon shines on his crest. May that matted head of the great skull bearer be for our prosperity. - 7 ಭಯಂಕರವಾದ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಧಗಧಗನೆ ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿಗೆ ಪ್ರಚಂಡನಾದ ಮನ್ಮಥನನ್ನು ಆಹುತಿಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟವನು, ಪರ್ವತರಾಜನ ಮಗಳಾದ ಪಾರ್ವತಿಯ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಅಲಂಕಾರದ ಎಲೆಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಕಲಾವಿದನು ಆದ ಮುಕ್ಕಣ್ಣನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿ ಇರಲಿ.
In the fire that blazes dhagad dhagad on his fearsome forehead he offered up mighty Manmatha as an oblation. He is the one artist skilled in drawing ornamental leaf patterns on the bosom of the Mountain King’s daughter. May my love be for him, the three eyed one. - 8 ಹೊಸ ಮಳೆಮೋಡಗಳ ರಾಶಿ ಮುಚ್ಚಿದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ನಡುರಾತ್ರಿಯ ದಟ್ಟ ಕತ್ತಲಿನಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ ಕೊರಳುಳ್ಳವನು, ದೇವನದಿ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು, ಆನೆಯ ಚರ್ಮವನ್ನು ಹೊದ್ದವನು, ಚಂದ್ರನಿಂದ ಸುಂದರನಾದವನು, ಜಗತ್ತಿನ ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತವನು ಆದ ಶಿವನು ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಹರಡಲಿ.
His throat is dark as the thick gloom of a new moon midnight shut in by masses of fresh rain clouds. He bears the heavenly river, wears the elephant’s hide, is lovely with the moon and carries the burden of the world. May he spread prosperity. - 9 ಅರಳಿದ ನೀಲಕಮಲಗಳ ಕಪ್ಪುಕಾಂತಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಕಂಠದಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ ಕೊರಳುಳ್ಳವನನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವನು ಮನ್ಮಥನನ್ನು, ತ್ರಿಪುರಗಳೆಂಬ ಮೂರು ಅಸುರನಗರಗಳನ್ನು, ಸಂಸಾರಬಂಧನವನ್ನು, ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವನ್ನು, ಗಜಾಸುರನನ್ನು, ಅಂಧಕಾಸುರನನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದವನು. ಅದಲ್ಲದೆ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನಿಗಾಗಿ ಯಮನನ್ನೂ ಕತ್ತರಿಸಿದವನು.
I worship him whose neck is beautiful with a throat glowing dark like a spread of blossoming blue lotuses. He cut down Manmatha, the three demon cities of Tripura, the bondage of worldly existence, Daksha’s sacrifice, the elephant demon Gajasura and the demon Andhaka. He even cut down Yama, the god of death, for the sake of Markandeya. - 10 ಸರ್ವಮಂಗಳೆಯಾದ ಪಾರ್ವತಿಯ ಕಲೆಗಳೆಂಬ ಕದಂಬ ಹೂಗೊಂಚಲಿನಿಂದ ಹರಿಯುವ ರಸಪ್ರವಾಹದ ಸಿಹಿಯನ್ನು ಸವಿಯುವ ದುಂಬಿಯಂತಿರುವ ಶಿವನನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವನು ಮನ್ಮಥ, ತ್ರಿಪುರ, ಸಂಸಾರ, ದಕ್ಷಯಜ್ಞ, ಗಜಾಸುರ, ಅಂಧಕ ಇವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಅಂತ್ಯ ತಂದವನು, ಅಂತಕನಾದ ಯಮನಿಗೂ ಅಂತ್ಯ ತಂದವನು.
I worship Shiva, the bee who savours the sweetness of the flowing nectar of that abundant cluster of kadamba blossoms, the graces of Sarvamangala, Parvati. He is the ender of Manmatha, of Tripura, of worldly existence, of Daksha’s sacrifice, of Gajasura and of Andhaka, and the ender even of Yama, the ender of all. - 11 ಉಗ್ರವಾಗಿ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ಹಾವುಗಳ ಉಸಿರು ಹೊರಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಭಯಂಕರವಾದ ಹಣೆಯ ಬೆಂಕಿ ಉರಿದೇಳುತ್ತದೆ. ಧಿಮಿದ್ ಧಿಮಿದ್ ಎಂದು ಮೊಳಗುವ ಮೃದಂಗದ ಗಂಭೀರವಾದ ಮಂಗಳ ನಾದದ ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪ್ರಚಂಡ ತಾಂಡವವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಆ ಶಿವನಿಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ.
As the breath of the wildly whirling snakes rushes out, the fire on his fearsome forehead flares up in turn. To the rhythm of the deep, auspicious sound of the mridanga beating dhimid dhimid, he sets the fierce tandava in motion. Victory to that Shiva. - 12 ಕಲ್ಲಿನ ಹಾಸಿಗೆ ಮತ್ತು ವೈಭವದ ಮಂಚ, ಹಾವು ಮತ್ತು ಮುತ್ತಿನ ಹಾರ, ಬೆಲೆಬಾಳುವ ರತ್ನ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಹೆಂಟೆ, ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ಶತ್ರು, ಹುಲ್ಲುಕಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಕಮಲದಂತಹ ಕಣ್ಣಿನ ಸುಂದರಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಜೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ, ಇವರೆಲ್ಲರ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಭಾವ ಹೊಂದಿ ನಾನು ಸದಾಶಿವನನ್ನು ಎಂದು ಭಜಿಸುವೆನೋ?
A bed of stone and a splendid couch, a snake and a string of pearls, a precious gem and a clod of earth, friend and foe, a blade of grass and a lotus eyed beauty, a common subject and the emperor of the earth: when shall I look on all of these alike and worship Sadashiva? - 13 ಗಂಗಾನದಿಯ ದಡದ ಪೊದೆಗಳ ನಡುವಿನ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತ, ಕೆಟ್ಟ ಯೋಚನೆಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿ, ಸದಾ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೈಮುಗಿದು, ಚಂಚಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ, ಸುಂದರ ಹಣೆಯ ಶಿವನಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸಿಟ್ಟು, ಶಿವ ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತ ನಾನು ಎಂದು ಸುಖಿಯಾಗುವೆನೋ? ಲಲಾಮಫಾಲಲಗ್ನಕಃ ಎಂಬುದನ್ನು ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ತಿಲಕವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಎಂದೂ ಓದುತ್ತಾರೆ.
Dwelling in a hollow among the thickets on the bank of the Ganga, freed from evil thoughts, always holding my joined palms above my head, my restless eyes turned on him, my mind fixed on the one with the beautiful brow, chanting the mantra Shiva: when shall I be happy? The phrase lalāmaphālalagnakaḥ is also read as wearing the sacred mark on my forehead. - 14 ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಈ ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಓದುವ, ಸ್ಮರಿಸುವ, ಹೇಳುವ ಮನುಷ್ಯನು ಸದಾ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಗುರುವಾದ ಹರನಲ್ಲಿ ಅವನು ಬೇಗನೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಬೇರೆ ಗತಿಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಶಂಕರನ ಚಿಂತನೆಯೇ ಮೋಹವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತದೆ.
Whoever reads, remembers and recites every day this supreme hymn, as it has been told here, is always made pure. He soon gains true devotion to Hara, the guru, and goes to no other end. For embodied beings, thinking on Shankara is what dispels delusion. - 15 ಪೂಜೆ ಮುಗಿಯುವ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಪ್ರದೋಷ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಹತ್ತು ತಲೆಯ ರಾವಣನು ಹಾಡಿದ, ಶಿವಪೂಜೆಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಯಾರು ಓದುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ಶಂಭುವು ರಥ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಸದಾ ಅನುಕೂಲವಾದ, ಸ್ಥಿರವಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.
Whoever, at the close of worship in the pradosha hour, reads this song of the ten headed one, devoted to the worship of Shambhu, to him Shambhu gives lasting prosperity, with chariots, fine elephants and horses, ever smiling on him.
ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಬಗ್ಗೆAbout this hymn
ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಲಂಕೆಯ ರಾವಣನು ರಚಿಸಿದನು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. 15ನೇ ಶ್ಲೋಕವೇ ಇದನ್ನು ದಶವಕ್ತ್ರಗೀತ, ಅಂದರೆ ಹತ್ತು ತಲೆಯವನು ಹಾಡಿದ್ದು, ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಕೈಲಾಸವನ್ನು ಎತ್ತಲು ಹೋದ ರಾವಣನನ್ನು ಶಿವನು ಕಾಲ್ಬೆರಳಿನಿಂದ ಒತ್ತಿದಾಗ ಅವನು ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು ಎಂಬ ಕಥೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಸ್ತೋತ್ರದ ನಿಜವಾದ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಕರ್ತೃ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.
Tradition holds that Ravana of Lanka composed this hymn, and verse 15 itself calls it daśavaktragīta, the song of the ten headed one. A popular story tells that when Ravana tried to lift Mount Kailasa, Shiva pressed it down with his toe, and Ravana sang Shiva’s praise. The actual date and author of the hymn are not known for certain.
1 ರಿಂದ 14ರವರೆಗಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಪಂಚಚಾಮರ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು ಅಕ್ಷರಗಳು, ಲಘು ಗುರು ಲಘು ಗುರು ಎಂದು ಒಂದಾದ ಮೇಲೊಂದು ಬರುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಸ್ತೋತ್ರಕ್ಕೆ ಡಮರುವಿನ ಬಡಿತದಂತಹ ಲಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ 15ನೇ ಶ್ಲೋಕ ವಸಂತತಿಲಕ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿದೆ. 14 ಮತ್ತು 15ನೇ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಫಲಶ್ರುತಿ.
Verses 1 to 14 are in the pañcacāmara metre: sixteen syllables to a line, short and long alternating throughout. This is what gives the hymn its drum beat rhythm. The last verse, 15, is in vasantatilaka. Verses 14 and 15 form the phalashruti.
ಕವಿ ಶಬ್ದಗಳಿಂದಲೇ ನಾದದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. 1ನೇ ಶ್ಲೋಕದ ಡಮಡ್ಡಮಡ್ ಎಂಬುದು ಶಿವನ ಕೈಯ ಡಮರುವಿನ ಸದ್ದು. 2 ಮತ್ತು 7ನೇ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಧಗದ್ಧಗದ್ ಎಂಬುದು ಹಣೆಗಣ್ಣಿನ ಬೆಂಕಿ ಉರಿದೇಳುವ ಸದ್ದು. 11ನೇ ಶ್ಲೋಕದ ಧಿಮಿದ್ಧಿಮಿದ್ ಎಂಬುದು ಮೃದಂಗದ ಬಡಿತ. ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ಬಿಡಿಸದೆ, ಅವು ಸೂಚಿಸುವ ಸದ್ದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇವೆ.
The poet builds pictures out of sound. The ḍamaḍ ḍamaḍ of verse 1 is the sound of the small drum in Shiva’s hand. The dhagad dhagad of verses 2 and 7 is the roar of the fire leaping from his forehead eye. The dhimid dhimid of verse 11 is the beat of the mridanga. In the meanings we have not tried to translate these, only to say what sound they stand for.
ಪಾಠದ ಬಗ್ಗೆ: ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆಯೇ ಉದ್ದವಾದ ಸಮಾಸಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಬರೆದಿದ್ದೇವೆ. ಹಲವು ಮುದ್ರಣಗಳು ಓದಲು ಸುಲಭವಾಗಲೆಂದು ಅವುಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಮುದ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಕೆಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆರಡು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶ್ಲೋಕಗಳೂ, ಕೆಲವು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಠಭೇದಗಳೂ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತವಾದ ಹದಿನೈದು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಪಾಠವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
On the text: we write the long compounds joined, as they stand in Sanskrit, where many printings split them to make reading easier. Some versions also carry one or two extra verses and differ in a few words. We give the more widely current text of fifteen verses.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ. · Sources: several. Where readings differ, the difference is noted here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
12ನೇ ಶ್ಲೋಕ ಕಲ್ಲಿನ ಹಾಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೃದು ಮಂಚ, ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ಶತ್ರು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಜೆ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿ, ಇವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಸಮವಾಗಿ ಕಾಣುವ ದಿನಕ್ಕಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ವಾರ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಭಾವ ತಾನಾಗಿಯೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಗೌನು ಧರಿಸಿ ಮಲಗಿರುವವರಲ್ಲಿ ಯಾರು ದೊಡ್ಡವರು, ಯಾರು ಸಣ್ಣವರು ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟ.
Verse 12 longs for the day when a bed of stone and a soft couch, a friend and a foe, a common subject and an emperor will all look alike. In a hospital ward this evenness comes about of its own accord. Among people lying in the same plain gowns, it is hard to say who is great and who is small.
ಆದರೆ ಕವಿ ಅದನ್ನು ಬೇಡುವುದು ಕಷ್ಟ ಬಂದಾಗ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಪ್ರತಿದಿನದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ. ಎದುರು ನಿಂತವರ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೋಡದೆ ಒಂದೇ ಗೌರವದಿಂದ ಮಾತನಾಡಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯದ ಅಭ್ಯಾಸವಾದರೆ, ಆ ಶ್ಲೋಕದ ಒಂದು ಅಂಶವಾದರೂ ನಮ್ಮದಾಗುತ್ತದೆ.
But the poet asks for it in everyday life, not only when trouble comes. If we make it a daily habit to speak to whoever stands before us with the same respect, whatever their standing, some part of that verse becomes our own.