Mandala Kalam is the pilgrimage season of Sabarimala, the forest shrine of Ayyappa in the hills of Pathanamthitta in Kerala. It begins on the first day of the Malayalam month of Vrischikam, when the sun enters Vrischika, and runs for forty-one days to the Mandala Puja. It is also the period in which pilgrims from Kerala, Tamil Nadu, Andhra Pradesh and Karnataka keep the Ayyappa vratam, and in the weeks before it the black clothes and the mala begin to appear in every town in the South, Udupi included.
When it falls
The season is counted from a sankranti, not a tithi, so it falls on nearly the same Gregorian date every year: the 16th or 17th of November. A mandala is a period of forty-one days, and the Mandala Puja is held on the forty-first, in the last week of December, usually on the 26th or 27th.
Kerala’s solar calendar has its own rule for which day a month begins when the sankranti falls late in the day, and the Travancore Devaswom Board announces the opening and the Mandala Puja date each year. Anudina begins the season on the day it shows Vrischika Sankranti, which in most years is the same day. Where the two differ, the temple’s notice is the one pilgrims follow.
The vratam
A pilgrim, called a swami or, on a first pilgrimage, a kanni swami, begins the vratam by putting on a mala of tulasi or rudraksha beads, usually from the hands of a guru swami who has made the pilgrimage many times. The traditional length is forty-one days, one mandala, and many begin on the first day of the season; others time it to end on the day they climb. For as long as the mala is worn the rules are:
- black, dark blue or saffron clothes;
- celibacy, and a vegetarian diet without alcohol or tobacco;
- a bath and prayer morning and evening, often a cold bath;
- no cutting of hair or shaving, and in many groups walking barefoot and sleeping on the floor;
- every other person addressed as swami, and every other pilgrim treated as Ayyappa.
Before setting out the pilgrim ties the irumudi, the two-part bundle carried on the head, one part holding the offering of a coconut filled with ghee and the other the provisions for the journey. Only those carrying it climb the eighteen steps, the Pathinettam Padi, to the sanctum.
Mandala Puja and Makaravilakku
The Mandala Puja on the forty-first day closes the first part of the season, and the temple shuts for a few days. It opens again at the end of December for the Makaravilakku season, which reaches its height on Makara Sankranti in January, when the Makarajyoti is seen across the valley on Ponnambalamedu and the pilgrims fill the hillside to watch for it. The temple closes a few days later. Between them the two seasons cover the whole of Dhanurmasa, from its beginning to its end.
The mala is removed after the pilgrim returns, with a puja at home or at the temple where it was put on. The vratam is sometimes described as the hardest part of the pilgrimage and the climb as the easier, and the tradition regards the forty-one days as the pilgrimage itself, with the journey as its close.
ಮಂಡಲ ಕಾಲ ಶಬರಿಮಲೆಯ ಯಾತ್ರಾ ಋತು; ಕೇರಳದ ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಕಾಡಿನ ಕ್ಷೇತ್ರ ಅದು. ಸೂರ್ಯ ವೃಶ್ಚಿಕ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ, ಮಲಯಾಳಂ ವೃಶ್ಚಿಕಂ ಮಾಸದ ಮೊದಲ ದಿನ ಇದು ಆರಂಭವಾಗಿ ನಲವತ್ತೊಂದು ದಿನ ನಡೆದು ಮಂಡಲ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಕೇರಳ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಆಂಧ್ರ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಯಾತ್ರಿಕರು ಅಯ್ಯಪ್ಪ ವ್ರತ ಆಚರಿಸುವ ಕಾಲವೂ ಇದೇ; ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಮಾಲೆ ಉಡುಪಿಯೂ ಸೇರಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಎಲ್ಲ ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣತೊಡಗುತ್ತವೆ.
ಯಾವ ದಿನ
ಈ ಋತುವನ್ನು ತಿಥಿಯಿಂದಲ್ಲ, ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಬಹುತೇಕ ಒಂದೇ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ದಿನಾಂಕಕ್ಕೆ, ನವೆಂಬರ್ 16 ಅಥವಾ 17ಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಮಂಡಲ ಎಂದರೆ ನಲವತ್ತೊಂದು ದಿನಗಳ ಅವಧಿ; ಮಂಡಲ ಪೂಜೆ ನಲವತ್ತೊಂದನೆಯ ದಿನ, ಡಿಸೆಂಬರ್ ಕೊನೆಯ ವಾರದಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 26 ಅಥವಾ 27ರಂದು.
ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ದಿನದ ತಡವಾದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದರೆ ಮಾಸ ಯಾವ ದಿನ ಆರಂಭ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕೇರಳದ ಸೌರ ಪಂಚಾಂಗಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ನಿಯಮವಿದೆ; ತಿರುವಿತಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ದೇವಾಲಯ ತೆರೆಯುವ ದಿನ ಮತ್ತು ಮಂಡಲ ಪೂಜೆಯ ದಿನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಅನುದಿನ ವೃಶ್ಚಿಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ದಿನದಿಂದ ಋತುವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ; ಬಹುತೇಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ದಿನ. ಎರಡೂ ಬೇರೆಯಾದಾಗ ಯಾತ್ರಿಕರು ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವ್ರತ
ಯಾತ್ರಿಕನನ್ನು ಸ್ವಾಮಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಹೋಗುವವನು ಕನ್ನಿ ಸ್ವಾಮಿ. ತುಳಸಿ ಅಥವಾ ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮಾಲೆ ಧರಿಸುವುದರಿಂದ ವ್ರತ ಆರಂಭ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿದ ಗುರುಸ್ವಾಮಿಯ ಕೈಯಿಂದ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅವಧಿ ನಲವತ್ತೊಂದು ದಿನ, ಒಂದು ಮಂಡಲ; ಅನೇಕರು ಋತುವಿನ ಮೊದಲ ದಿನವೇ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಬೆಟ್ಟ ಹತ್ತುವ ದಿನಕ್ಕೆ ಮುಗಿಯುವಂತೆ ಹೊಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾಲೆ ಧರಿಸಿರುವಷ್ಟು ಕಾಲ ನಿಯಮಗಳು ಹೀಗಿವೆ:
- ಕಪ್ಪು, ಕಡು ನೀಲಿ ಅಥವಾ ಕಾವಿ ಬಟ್ಟೆ;
- ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಮದ್ಯ ತಂಬಾಕು ಇಲ್ಲದ ಸಸ್ಯಾಹಾರ;
- ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸಂಜೆ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಹಲವು ಬಾರಿ ತಣ್ಣೀರ ಸ್ನಾನ;
- ಕ್ಷೌರ ಇಲ್ಲ; ಅನೇಕ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಬರಿಗಾಲಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದು, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗುವುದು;
- ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನೂ ಸ್ವಾಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು, ಪ್ರತಿ ಯಾತ್ರಿಕನನ್ನೂ ಅಯ್ಯಪ್ಪನೆಂದೇ ಕಾಣುವುದು.
ಹೊರಡುವ ಮುಂಚೆ ಯಾತ್ರಿಕ ಇರುಮುಡಿ ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ: ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊರುವ ಎರಡು ಭಾಗದ ಗಂಟು, ಒಂದರಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ ತುಂಬಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯ ಅರ್ಪಣೆ, ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಾಮಗ್ರಿ. ಇರುಮುಡಿ ಹೊತ್ತವರು ಮಾತ್ರ ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ಹೋಗುವ ಹದಿನೆಂಟು ಮೆಟ್ಟಿಲು, ಪದಿನೆಟ್ಟಾಂ ಪಡಿ, ಹತ್ತುತ್ತಾರೆ.
ಮಂಡಲ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಮಕರವಿಳಕ್ಕು
ನಲವತ್ತೊಂದನೆಯ ದಿನದ ಮಂಡಲ ಪೂಜೆ ಋತುವಿನ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತದೆ; ದೇವಾಲಯ ಕೆಲವು ದಿನ ಮುಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಕರವಿಳಕ್ಕು ಋತುವಿಗೆ ಮತ್ತೆ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ; ಜನವರಿಯ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಂದು ಅದು ಉತ್ತುಂಗ ತಲುಪುತ್ತದೆ, ಕಣಿವೆಯಾಚೆ ಪೊನ್ನಂಬಲಮೇಡಿನಲ್ಲಿ ಮಕರಜ್ಯೋತಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಯಾತ್ರಿಕರು ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲೆಲ್ಲ ಕಾದು ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ದೇವಾಲಯ ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಋತುಗಳು ಸೇರಿ ಇಡೀ ಧನುರ್ಮಾಸವನ್ನು, ಅದರ ಆರಂಭದಿಂದ ಸಮಾಪ್ತಿಯವರೆಗೆ, ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ಮರಳಿದ ನಂತರ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮಾಲೆ ಧರಿಸಿದ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಮಾಲೆ ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ವ್ರತವೇ ಯಾತ್ರೆಯ ಕಷ್ಟದ ಭಾಗ, ಬೆಟ್ಟ ಹತ್ತುವುದು ಸುಲಭದ ಭಾಗ ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ; ಸಂಪ್ರದಾಯ ನಲವತ್ತೊಂದು ದಿನಗಳನ್ನೇ ಯಾತ್ರೆ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಪ್ರಯಾಣ ಅದರ ಸಮಾರೋಪ ಮಾತ್ರ.