ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನಿಗೆ ವರ್ಷದ ಮುಖ್ಯ ಹಬ್ಬ ಇದೇ. ಮಾರ್ಗಶಿರ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಷಷ್ಠಿ ತಿಥಿ, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಷಷ್ಠಿ ಮಹೋತ್ಸವದ ದಿನ. ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಸೇರುವುದು ಇದೇ ದಿನ.
ಯಾವ ದಿನ, ಮತ್ತು ಏಕೆ
ತಿಥಿ ಮಾರ್ಗಶಿರ ಶುಕ್ಲ ಷಷ್ಠಿ. ಸೂರ್ಯೋದಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ದಿನ ಷಷ್ಠಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆ ದಿನವೇ ಹಬ್ಬ.
ಪಂಚಾಂಗಗಳು ಒಂದು ದಿನ ಬೇರೆ ತೋರಿಸಿದರೆ ತಿಥಿ ಆರಂಭವಾಗುವ ಹೊತ್ತನ್ನು ನೋಡಿ. ಷಷ್ಠಿ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ನಂತರ ಆರಂಭವಾದರೆ ಆ ದಿನ ಪಂಚಮಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಹಬ್ಬ ಮರುದಿನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹಲವು ದಿನಗಳ ಉತ್ಸವ ನಡೆಸುವ ದೇವಾಲಯಗಳು ಈ ದಿನದಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಎಣಿಸುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇಡೀ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸರಿಯುತ್ತದೆ.
ಕುಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಪ
ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಸರ್ಪಗಳ ಒಡೆಯನೆಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸುಕಿ ಜೊತೆಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದು ನಂಬಿಕೆ. ಉತ್ಸವ ರಥೋತ್ಸವದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಕುಮಾರಧಾರೆಗೆ ದೇವರನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ, ಮರುದಿನ ಲಕ್ಷ ದೀಪೋತ್ಸವ. ಸರ್ಪ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಆಶ್ಲೇಷಾ ಬಲಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವೇ ಆಧಾರ, ಮತ್ತು ಆ ಸೇವೆಗಳು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು.
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಇದೇ ತಿಥಿ ಚಂಪಾ ಷಷ್ಠಿ. ಅಲ್ಲಿ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜೇಜುರಿಯ ಖಂಡೋಬನ ದಿನ. ಆ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಖಂಡೋಬನನ್ನು ಸ್ಕಂದ ಮತ್ತು ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಪದೆಯಿಂದ ಷಷ್ಠಿಯವರೆಗೆ ಆರು ದಿನದ ಆಚರಣೆ, ಈ ದಿನ ಉಪವಾಸ ಬಿಡುವುದು, ಮತ್ತು ಅರ್ಪಣೆ ಭಂಡಾರ, ಅಂದರೆ ಕೈತುಂಬ ಎರಚುವ ಅರಿಶಿನದ ಪುಡಿ. ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸಂಪಿಗೆ ಹೂವಿನಿಂದ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ
ಇದು ಸ್ಕಂದ ಷಷ್ಠಿ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಒಂದು ಚಾಂದ್ರಮಾಸ ಹಿಂದೆ, ಕಾರ್ತಿಕ ಶುಕ್ಲ ಷಷ್ಠಿಯಂದು ಬರುತ್ತದೆ. ಸೂರಪದ್ಮನ ಸಂಹಾರದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುವ ಆರು ದಿನದ ಆಚರಣೆ ಅದು, ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ.
ಎರಡೂ ದಿನಗಳು ಒಂದೇ ದೇವರಿಗೆ, ಸತತ ಮಾಸಗಳ ಒಂದೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ. ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇಷ್ಟೇ. ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಸುಲಭ ದಾರಿ: ಕಾರ್ತಿಕ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಿನ ಮತ್ತು ಸೂರಪದ್ಮನ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧ, ಮಾರ್ಗಶಿರ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ದಿನ, ಕುಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಜೇಜುರಿ. ಒಂದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೊಡುವ ಪಂಚಾಂಗ ತಪ್ಪಲ್ಲ, ಅದು ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಅಷ್ಟೇ.
ಮೂರನೆಯ ಹೆಸರೂ ಗೊಂದಲ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾಸಿಕ ವ್ರತ ಹಿಡಿಯುವವರಿಗೆ ಯಾವ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಷಷ್ಠಿಯೂ ಸ್ಕಂದ ಷಷ್ಠಿ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮನೆಯ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರಿನಲ್ಲಿ ಆ ಹೆಸರು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹನ್ನೆರಡು ಬಾರಿ ಕಾಣಬಹುದು. ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ಸವ ಬೆನ್ನಿಗಿರುವುದು ಈ ಎರಡಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ.
ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ
ವ್ರತ ಹಿಡಿಯುವವರು ಹಗಲೆಲ್ಲ ಉಪವಾಸವಿದ್ದು ಸಂಜೆಯ ಪೂಜೆಯ ನಂತರ ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಲು, ಎಳನೀರು ಮತ್ತು ಅರಿಶಿನದ ನೀರಿನ ಅಭಿಷೇಕ ರೂಢಿ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ನಾಗನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ತೋಟದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ನಾಗನ ಕಲ್ಲು ಇರುವವರು ಅದನ್ನು ತೊಳೆದು ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ ಹಾಲೆರೆಯುತ್ತಾರೆ. ದಿನದ ಬಣ್ಣ ಕೆಂಪು, ಹೂವೂ ಕೆಂಪು.
Subrahmanya Shashti is the principal festival of the year for Subrahmanya in Karnataka. It is the sixth tithi of the bright fortnight of Margashira, and it is the day of the Shashti mahotsava at Kukke Subrahmanya in Dakshina Kannada, which draws the largest crowd that temple sees.
When it falls and why
The tithi is Shashthi of Margashira shukla paksha, and the day that carries it is the day on which Shashthi is running at sunrise.
Where an almanac differs by a day, look at the hour the tithi begins. If Shashthi begins after sunrise, that day belongs to Panchami, and the festival goes to the next day. Temples with a multi day utsava count backwards from this day, so the whole programme shifts with it.
Kukke, and the serpent
At Kukke Subrahmanya the deity is worshipped as lord of serpents, and Vasuki is held to be present with him in the sanctum. The festival ends with the rathotsava and with the carrying of the deity to the Kumaradhara, and the day after is the Laksha Deepotsava. The temple is the reference point in Karnataka for Sarpa Samskara and Ashlesha Bali, rites performed against sarpa dosha, and those bookings cluster around this season.
Champa Shashti is the same tithi in Maharashtra, kept above all at Jejuri for Khandoba, who is identified with Skanda and with Shiva in that tradition. There the observance runs six days from the first tithi to the sixth, the fast is broken on this day, and the offering is bhandara, turmeric powder, thrown in handfuls. The name comes from the champa flower used in the worship.
The confusion worth clearing
This is not Skanda Shashti. That falls a lunar month earlier, on the sixth of bright Kartika, and is the six day observance ending in the Surasamhara, the killing of Surapadma, kept most strongly in Tamil Nadu.
Both days honour the same deity on the same tithi number of consecutive months, which is exactly why they are mixed up. The short way to keep them apart: Kartika is the Tamil Nadu day and the war against Surapadma; Margashira is the Karnataka and Maharashtra day, Kukke and Jejuri. An almanac that lists only one of the two is not wrong, it has simply chosen a region.
A third name adds to the tangle. The Shashthi of any bright fortnight is called Skanda Shashthi by those who keep the monthly vrata, so a household calendar may print Skanda Shashthi twelve times a year. The two festivals are the two that carry a temple utsava behind them.
What is done
Those who keep the vrata fast on the day and eat after the evening puja. Abhisheka with milk, tender coconut and turmeric water is usual, and the offering of a silver or clay serpent figure is common at Subrahmanya temples in Karnataka. Households with a family sarpa kallu in the field or the garden clean it, light lamps and offer milk. The colour of the day is red, and the flowers are red.