ಭಗವದ್ಗೀತೆ 4.25 ಅರ್ಥ: ದೈವಮೇವಾಪರೇ ಯಜ್ಞಂ

ಇಲ್ಲಿಂದ ಮೂವತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕದವರೆಗೆ ಹನ್ನೆರಡು ಬಗೆಯ ಯಜ್ಞಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಉದ್ದೇಶ ಅವುಗಳ ಎಲ್ಲದರ ಮೇಲೆ ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞವನ್ನು ಹೊಗಳುವುದು ಎಂದು ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳೂ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರೂ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ತೀರ್ಮಾನ 4.33ರಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.

From here to verse 30 comes a list of twelve kinds of sacrifice. Sridhara Swami and Shankara both note that the purpose is to praise the sacrifice of knowledge above all of them. The conclusion comes in 4.33.

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ ಮೊದಲ ಸಾಲು ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಿಗಳದ್ದು. ಎರಡನೆಯ ಸಾಲು ಬ್ರಹ್ಮವಿದರದ್ದು. ಇಲ್ಲಿ ‘ಯಜ್ಞ’ ಎಂದರೆ ಆತ್ಮ, ಏಕೆಂದರೆ ಆತ್ಮದ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ ಎಂಬುದೂ ಸೇರಿದೆ. ಬುದ್ಧಿ ಮೊದಲಾದ ಉಪಾಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಣುವ ಆತ್ಮವನ್ನು ಉಪಾಧಿಯಿಲ್ಲದ ಪರಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿಯೇ ಕಾಣುವುದೇ ಆ ಹೋಮ.

For Shankara the first line is about ritualists who sacrifice to Indra and the other gods. The second line is about the knowers of Brahman. Here ‘yajna’ means the Self, since yajna is among the names of the Self. Seeing the Self, which appears with the limiting adjuncts of intellect and the rest, as the unconditioned Supreme Brahman itself, is that offering.

ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಎರಡೂ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಕರ್ಮಯೋಗಿಗಳ ಬಗೆಗಳಾಗಿ ಓದುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ದೇವತಾರ್ಚನೆಯಲ್ಲೇ ನಿಷ್ಠೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ‘ಬ್ರಹ್ಮಾರ್ಪಣ’ದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮಕವಾದ ತುಪ್ಪ ಮೊದಲಾದ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಸ್ರುಕ್ ಮೊದಲಾದ ಸಾಧನದಿಂದ ಹೋಮಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ.

Ramanuja reads both lines as kinds of karma yogis. Some devote themselves to the worship of the gods. Others, in the manner of ‘brahmarpanam’ in the previous verse, devote themselves to offering ghee and other materials, which have Brahman as their self, with the ladle and other instruments.

ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ‘ದೈವಂ’ ಎಂದರೆ ಭಗವಂತನೇ. ಕೆಲವು ಯತಿಗಳಿಗೆ ಭಗವಂತನ ಉಪಾಸನೆಯೇ ಯಜ್ಞ, ಅವರಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಜ್ಞವಿಲ್ಲ. ಎರಡನೆಯ ಸಾಲಿನ ‘ಯಜ್ಞಂ’ ಕೂಡ ಭಗವಂತನೇ, ‘ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುಃ’ ಎಂಬ ಶ್ರುತಿಯಂತೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ತನ್ನ ಮಾನಸಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನೇ ಆರಾಧಿಸಿದನು ಎಂಬ ವಚನವನ್ನೂ ಅವರು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.

For Madhva, ‘daivam’ means the Lord himself. For some renunciates, worship of the Lord alone is their sacrifice; they have no other. The ‘yajnam’ of the second line is also the Lord, as in the Shruti ‘yajno vai vishnuh’, sacrifice is Vishnu. He also quotes a verse that Brahma worshipped Vishnu himself in a sacrifice of the mind.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಗೀತೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ದಾರಿಯನ್ನು ಹೇರುವುದಿಲ್ಲ. ದೇವರ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆಳವಾದ ಧ್ಯಾನದವರೆಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ವಭಾವದವರಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ.

The Gita does not impose a single road here. From worship of a deity to deep meditation, it opens different doors for people of different natures.

ನಮ್ಮದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಬಗೆಯ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅದನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ನೋಡುವ ಮೊದಲು ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗೀತೆ ‘ಯಜ್ಞ’ ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತದೆ.

When we see a practice different from our own, before looking down on it we might remember this list. The Gita calls all of them ‘sacrifice’.