ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಯಜ್ಞಶಿಷ್ಟಾಮೃತಭುಜೋ ಯಾಂತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಸನಾತನಮ್।
ನಾಯಂ ಲೋಕೋಽಸ್ತ್ಯಯಜ್ಞಸ್ಯ ಕುತೋಽನ್ಯಃ ಕುರುಸತ್ತಮ ॥ 31 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम्।
नायं लोकोऽस्त्ययज्ञस्य कुतोऽन्यः कुरुसत्तम ॥ 31 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
yajñaśiṣṭāmṛtabhujo yānti brahma sanātanam|
nāyaṃ loko’styayajñasya kuto’nyaḥ kurusattama || 31 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಯಜ್ಞಶಿಷ್ಟಾಮೃತಭುಜಃ (यज्ञशिष्टामृतभुजः, yajñaśiṣṭāmṛtabhujaḥ) = ಯಜ್ಞದ ಶೇಷವೆಂಬ ಅಮೃತವನ್ನು ಉಣ್ಣುವವರು (those who eat the nectar left from sacrifice)
- ಯಾಂತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಸನಾತನಮ್ (यान्ति ब्रह्म सनातनम्, yānti brahma sanātanam) = ಸನಾತನ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ (reach the eternal Brahman)
- ನ ಅಯಮ್ ಲೋಕಃ ಅಸ್ತಿ ಅಯಜ್ಞಸ್ಯ (न अयम् लोकः अस्ति अयज्ञस्य, na ayam lokaḥ asti ayajñasya) = ಯಜ್ಞ ಮಾಡದವನಿಗೆ ಈ ಲೋಕವೂ ಇಲ್ಲ (this world is not for one who does not sacrifice)
- ಕುತಃ ಅನ್ಯಃ (कुतः अन्यः, kutaḥ anyaḥ) = ಇನ್ನು ಬೇರೆ ಲೋಕ ಎಲ್ಲಿಂದ (how then the other)
- ಕುರುಸತ್ತಮ (कुरुसत्तम, kurusattama) = ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠನೇ (best of the Kurus)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಯಜ್ಞದ ಶೇಷವೆಂಬ ಅಮೃತವನ್ನು ಉಣ್ಣುವವರು ಸನಾತನ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಯಜ್ಞ ಮಾಡದವನಿಗೆ ಈ ಲೋಕವೇ ಇಲ್ಲ, ಇನ್ನು ಬೇರೆ ಲೋಕ ಎಲ್ಲಿಂದ?
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Those who eat the nectar left over from sacrifice reach the eternal Brahman. This world is not for one who does not sacrifice, best of the Kurus; how then the other?
ಶ್ಲೋಕ 4.31ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 4.31
‘ಯಜ್ಞಶಿಷ್ಟ’ ಎಂಬ ಮಾತು 3.13ರ ‘ಯಜ್ಞಶಿಷ್ಟಾಶಿನಃ ಸಂತಃ’ಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಪಾಪದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಮುಂದೆ, ಸನಾತನ ಬ್ರಹ್ಮದ ಪ್ರಾಪ್ತಿ.
‘What is left from sacrifice’ recalls 3.13, ‘the good who eat what is left from sacrifice’. There it meant release from sin; here it goes further, to reaching the eternal Brahman.
ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ‘ಯಜ್ಞಶಿಷ್ಟ’ವನ್ನು ಕಾಲಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತಾರೆ: ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಉಳಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪ್ರಕಾರ ಉಣ್ಣುವ ಅನ್ನವೇ ಅಮೃತ. ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಸೇರುವುದು ಮುಮುಕ್ಷುಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ. ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಯಾವ ಒಂದು ಯಜ್ಞವೂ ಇಲ್ಲದವನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಈ ಲೋಕವೂ ಇಲ್ಲ.
Shankara applies ‘what is left’ to time as well: the food eaten according to rule in the time left after performing the sacrifices is the nectar. They reach Brahman, if they are seekers of liberation, in due course. For one who has not even one of the sacrifices named here, even this world, common to all beings, is not his.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ‘ಈ ಲೋಕ’ ಮತ್ತು ‘ಬೇರೆ ಲೋಕ’ಕ್ಕೆ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳ ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ‘ಈ ಲೋಕ’ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮಗಳೆಂಬ ಪ್ರಾಕೃತ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳು, ‘ಬೇರೆ’ ಎಂದರೆ ಮೋಕ್ಷ. ನಿತ್ಯ ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಕರ್ಮಗಳಿಲ್ಲದವನಿಗೆ ಮೊದಲನೆಯವೇ ಸಿದ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಇನ್ನು ಮೋಕ್ಷ ಎಲ್ಲಿ?
Ramanuja gives ‘this world’ and ‘the other’ the sense of the aims of life. ‘This world’ means the worldly aims of dharma, wealth and pleasure; ‘the other’ means liberation. For one without the daily and occasional duties, even the first are not achieved; how then liberation?
ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಇದನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಸ್ವಲ್ಪ ಸುಖವಿರುವ ಈ ಮನುಷ್ಯಲೋಕವೂ ಯಜ್ಞಶೂನ್ಯನಿಗಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದೊಂದಿಗೇ ಸೇರಿದೆ.
Sridhara Swami puts it simply: even this human world, with its little happiness, is not for one devoid of sacrifice, so sacrifices must be performed in every way. Madhva’s note is combined with that of the previous verse.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕೊಡುವುದರ ನಂತರ ಉಳಿದದ್ದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಳವಾದ ಸತ್ಯವಿದೆ. ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಉಣ್ಣುವ ಊಟ ‘ಅಮೃತ’ವಾಗುವುದು ಅದರ ರುಚಿಯಿಂದಲ್ಲ, ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ.
There is a deep truth in the order of giving first and then receiving what is left. A meal eaten after sharing becomes ‘nectar’ not because of its taste but because of the mind behind it.
‘ಯಜ್ಞ ಮಾಡದವನಿಗೆ ಈ ಲೋಕವೂ ಇಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಕಠಿಣವೆನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಯಾರಿಗೂ ಏನನ್ನೂ ಕೊಡದೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತನಗೇ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಬದುಕು ಒಳಗಿನಿಂದ ಬಡವಾಗುವುದನ್ನು ನಾವು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ನೋಡಬಹುದು.
‘This world is not for one who does not sacrifice’ may sound harsh. But we can see around us how a life that gives nothing to anyone and keeps everything for itself grows poor from within.