ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ ಏಕೆ ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟಿದೆ? ಕಲ್ಲುಸಕ್ಕರೆ ಏಕೆ ಕಲ್ಲಿನಂತಿದೆ? ಅಮೃತ ಏಕೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ?
ಈ ಮೂರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಕವಿ ಒಂದೇ ತಮಾಷೆಯ ಉತ್ತರ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಮ್ಲಾನಮುಖೀ ಜಾತಾ ಶರ್ಕರಾ ಚಾಶ್ಮತಾಂ ಗತಾ ।
ಸುಭಾಷಿತರಸಸ್ಯಾಗ್ರೇ ಸುಧಾ ಭೀತಾ ದಿವಂ ಗತಾ ॥
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
द्राक्षा म्लानमुखी जाता शर्करा चाश्मतां गता ।
सुभाषितरसस्याग्रे सुधा भीता दिवं गता ॥
ಸುಭಾಷಿತ (English IAST)
drākṣā mlānamukhī jātā śarkarā cāśmatāṃ gatā |
subhāṣitarasasyāgre sudhā bhītā divaṃ gatā ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ದ್ರಾಕ್ಷಾ (द्राक्षा, drākṣā) = ದ್ರಾಕ್ಷಿ (the grape)
- ಮ್ಲಾನಮುಖೀ (म्लानमुखी, mlānamukhī) = ಬಾಡಿದ ಮುಖದವಳು (with a withered face)
- ಜಾತಾ (जाता, jātā) = ಆದಳು (became)
- ಶರ್ಕರಾ (शर्करा, śarkarā) = ಸಕ್ಕರೆ (sugar)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ಅಶ್ಮತಾಮ್ (अश्मताम्, aśmatām) = ಕಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು (the state of stone)
- ಗತಾ (गता, gatā) = ಹೊಂದಿತು (went to)
- ಸುಭಾಷಿತರಸಸ್ಯ (सुभाषितरसस्य, subhāṣitarasasya) = ಸುಭಾಷಿತದ ರಸದ (of the flavour of the fine saying)
- ಅಗ್ರೇ (अग्रे, agre) = ಎದುರಿನಲ್ಲಿ (in front of)
- ಸುಧಾ (सुधा, sudhā) = ಅಮೃತ (nectar)
- ಭೀತಾ (भीता, bhītā) = ಹೆದರಿದವಳಾಗಿ (in fear)
- ದಿವಮ್ (दिवम्, divam) = ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ (to heaven)
- ಗತಾ (गता, gatā) = ಹೋದಳು (went)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಸುಭಾಷಿತದ ರಸದ ಎದುರು ನಿಲ್ಲಲಾಗದೆ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮುಖ ಬಾಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಸಕ್ಕರೆ ಕಲ್ಲಾಗಿ ಹೋಯಿತು, ಅಮೃತ ಹೆದರಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಓಡಿಹೋಯಿತು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Unable to stand before the flavour of the fine saying, the grape’s face withered, sugar turned to stone, and nectar fled in fear to heaven.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದೊಂದು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ. ನಿಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸಂಗತಿಗೆ ಕವಿ ತನ್ನದೇ ಕಾರಣವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ ಹೇಳುವ ಅಲಂಕಾರ. ಒಣಗಿದ ದ್ರಾಕ್ಷಿಯ ಸುಕ್ಕು, ಹರಳುಗಟ್ಟಿದ ಸಕ್ಕರೆ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಅಮೃತ. ಮೂರಕ್ಕೂ ಕಾರಣ ಸುಭಾಷಿತದ ಎದುರು ಆದ ಸೋಲು.
This is utpreksha, the figure in which the poet imagines his own cause for something seen in nature. The wrinkles of the dried grape, crystallised sugar, nectar kept in heaven: all three are put down to defeat before the fine saying.
ಅಶ್ಮತಾ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ ಪಾಷಾಣತಾ, ಕಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ದ್ರಾಕ್ಷಾ, ಶರ್ಕರಾ, ಸುಧಾ ಮೂರೂ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಪದಗಳು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವು ನಾಚಿದ, ಹೆದರಿದ ಹೆಣ್ಣುಗಳಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
The footnote in the Subhashitaratnabhandagara glosses ashmata as pashanata, the state of stone. Draksha, sharkara and sudha are all feminine in Sanskrit, so all three appear as women, abashed or afraid.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 29. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 29. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಇಂಥ ತಮಾಷೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಲು ಒಳ್ಳೆಯ ಆರಂಭ. ಊಟದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ ತೋರಿಸಿ ಈ ಕಥೆ ಹೇಳಬಹುದು.
Playful verses like this are a good start for children to love Sanskrit. One can tell this story at mealtime with a raisin in hand.
ಮಾತಿನ ಸವಿಯನ್ನು ಹೊಗಳಲು ಕವಿ ನಾಲಿಗೆಯ ರುಚಿಯನ್ನೇ ಅಳತೆಗೋಲಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ. ರುಚಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಭಾಷೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಬೇಗ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
To praise the sweetness of words the poet uses the taste of the tongue as his measure. Taste is a language everyone understands, which is why this verse stays in memory so easily.