ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಅಮಾತ್ಯೈರ್ಬಲಿಭಿರ್ದುಷ್ಟೈರ್ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ದುರಾತ್ಮಭಿಃ ।
ಕೋಶೋ ಬಲಂ ಚಾಪಹೃತಂ ತತ್ರಾಪಿ ಸ್ವಪುರೇ ತತಃ ॥ 8 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
अमात्यैर्बलिभिर्दुष्टैर्दुर्बलस्य दुरात्मभिः ।
कोशो बलं चापहृतं तत्रापि स्वपुरे ततः ॥ 8 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
amātyairbalibhirduṣṭairdurbalasya durātmabhiḥ |
kośo balaṃ cāpahṛtaṃ tatrāpi svapure tataḥ || 8 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಅಮಾತ್ಯೈಃ (अमात्यैः, amātyaiḥ) = ಮಂತ್ರಿಗಳಿಂದ (by the ministers)
- ಬಲಿಭಿಃ (बलिभिः, balibhiḥ) = ಬಲಶಾಲಿಗಳಾದ (who were powerful)
- ದುಷ್ಟೈಃ (दुष्टैः, duṣṭaiḥ) = ದುಷ್ಟರಾದ (wicked)
- ದುರ್ಬಲಸ್ಯ (दुर्बलस्य, durbalasya) = ದುರ್ಬಲನಾಗಿದ್ದ ಅವನ (of him, now grown weak)
- ದುರಾತ್ಮಭಿಃ (दुरात्मभिः, durātmabhiḥ) = ಕೆಟ್ಟ ಮನಸ್ಸಿನವರಾದ (evil-minded)
- ಕೋಶಃ (कोशः, kośaḥ) = ಖಜಾನೆ, ಬೊಕ್ಕಸ (the treasury)
- ಬಲಂ (बलं, balaṃ) = ಸೈನ್ಯ (the army)
- ಚಾಪಹೃತಮ್ (चापहृतम्, cāpahṛtam) = ಮತ್ತು (ಇವೆರಡನ್ನೂ) ಕಸಿದುಕೊಂಡರು (ಚ + ಅಪಹೃತಮ್) (and (both) were seized (cha + apahrtam))
- ತತ್ರಾಪಿ (तत्रापि, tatrāpi) = ಅಲ್ಲಿಯೂ (even there)
- ಸ್ವಪುರೇ (स्वपुरे, svapure) = ತನ್ನದೇ ನಗರದಲ್ಲಿ (in his own city)
- ತತಃ (ततः, tataḥ) = ಬಳಿಕ (then)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಬಳಿಕ ಅಲ್ಲಿಯೂ, ಅವನದೇ ನಗರದಲ್ಲಿ, ದುರ್ಬಲನಾಗಿದ್ದ ಆ ರಾಜನ ಖಜಾನೆಯನ್ನೂ ಸೈನ್ಯವನ್ನೂ ಅವನ ಮಂತ್ರಿಗಳೇ ಕಸಿದುಕೊಂಡರು. ಆ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಬಲಶಾಲಿಗಳೂ ದುಷ್ಟರೂ ಕೆಟ್ಟ ಮನಸ್ಸಿನವರೂ ಆಗಿದ್ದರು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Then, even there in his own city, the treasury and the army of the now weakened king were seized by his ministers, who were powerful, wicked and evil-minded.
ಶ್ಲೋಕ 1.8ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 1.8
ಹೊರಗಿನ ಶತ್ರುಗಳ ಏಟಿನ ನಂತರ ಒಳಗಿನ ಏಟು. ‘ತತ್ರಾಪಿ ಸ್ವಪುರೇ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಅದರ ನೋವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುತ್ತದೆ: ತನ್ನದೇ ನಗರದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ. ರಾಜನು ಕೊನೆಯ ಆಸರೆ ಎಂದುಕೊಂಡ ಜಾಗವೇ ಅವನಿಗೆ ದ್ರೋಹ ಬಗೆಯಿತು.
After the blow from outside comes the blow from within. The phrase ‘tatrapi svapure’, even there in his own city, carries the hurt. The place the king thought of as his last refuge turned against him.
ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಮೂರು ವಿಶೇಷಣಗಳು ಬಂದಿವೆ: ‘ಬಲಿಭಿಃ’ ಅಂದರೆ ಬಲಶಾಲಿಗಳು, ‘ದುಷ್ಟೈಃ’ ಅಂದರೆ ದುಷ್ಟರು, ‘ದುರಾತ್ಮಭಿಃ’ ಅಂದರೆ ಕೆಟ್ಟ ಮನಸ್ಸಿನವರು. ಅದರ ಎದುರು ರಾಜನಿಗೆ ಒಂದೇ ಪದ: ‘ದುರ್ಬಲಸ್ಯ’, ದುರ್ಬಲನಾದವನ. ಬಲ ಹೇಗೆ ಕೈ ಬದಲಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಪದಗಳ ಜೋಡಣೆಯೇ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
The ministers receive three epithets: ‘balibhih’, powerful, ‘dushtaih’, wicked, and ‘duratmabhih’, evil-minded. Against them the king gets a single word, ‘durbalasya’, of the weak one. The placing of the words itself shows how strength has changed hands.
ರಾಜನೀತಿಯ ಗ್ರಂಥಗಳು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಏಳು ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಟ್ಟಿ ಹೀಗಿದೆ: ಸ್ವಾಮಿ (ಒಡೆಯ), ಅಮಾತ್ಯ (ಮಂತ್ರಿ), ಜನಪದ (ನಾಡು ಮತ್ತು ಜನ), ದುರ್ಗ (ಕೋಟೆ), ಕೋಶ (ಖಜಾನೆ), ದಂಡ (ಸೈನ್ಯ), ಮಿತ್ರ (ಮಿತ್ರರಾಜ). ಇಲ್ಲಿ ಅಮಾತ್ಯರೇ ತಿರುಗಿಬಿದ್ದು ಕೋಶವನ್ನೂ ಬಲವನ್ನೂ ಹೊತ್ತೊಯ್ದರು. ಒಂದೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಂಗಗಳು ರಾಜನ ಕೈ ಬಿಟ್ಟವು.
Texts on statecraft speak of seven limbs of a kingdom. Kautilya’s Arthashastra lists them as svamin (the ruler), amatya (the minister), janapada (the land and its people), durga (the fort), kosha (the treasury), danda (the army) and mitra (the ally). Here the ministers themselves turn and carry off the treasury and the army. In a single mantra three limbs slip from the king’s hands.
‘ಚಾಪಹೃತಮ್’ ಎಂಬುದು ‘ಚ’ (ಮತ್ತು) ಹಾಗೂ ‘ಅಪಹೃತಮ್’ (ಕಸಿಯಲಾಯಿತು) ಸೇರಿದ ಸಂಧಿರೂಪ. ಖಜಾನೆ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯ ಎರಡೂ ಕೈತಪ್ಪಿದವು. ಮುಂದಿನ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ‘ಸ್ವಾಮ್ಯ’, ಅಂದರೆ ಒಡೆತನವೂ, ಹೋಗುತ್ತದೆ.
‘Chapahrtam’ is the sandhi form of ‘cha’, and, with ‘apahrtam’, was carried off. Both the treasury and the army were lost. In the next mantra the remaining ‘svamya’, lordship itself, goes too.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ನಾವು ಬಲವಾಗಿದ್ದಾಗ ಸುತ್ತ ಇದ್ದವರೆಲ್ಲ ನಮ್ಮವರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸ್ಥಾನ ಸಡಿಲವಾದಾಗ ಕೆಲವು ಕಡತಗಳು ಬೇರೆ ಮೇಜಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಕರೆ ಬರುವುದು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಆ ನೋವು ನಿಜವಾದದ್ದು.
When we are strong, everyone around us seems to be on our side. When our standing at work loosens, some files move to another desk and invitations to some meetings stop coming. That hurt is real.
ಆದರೆ ಈ ಮಂತ್ರ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ಮೆಲ್ಲನೆ ಇಡುತ್ತದೆ. ಬೇರೆಯವರು ದುರ್ಬಲರಾದಾಗ ನಾವು ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ? ಬಲ ನಮ್ಮ ಕಡೆ ಇರುವಾಗಲೇ ನಿಷ್ಠೆಯ ನಿಜವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆ.
But the mantra quietly raises another question too. How do we behave when someone else grows weak? The real test of loyalty comes when the strength is on our side.