ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ತತೋ ಮೃಗಯಾವ್ಯಾಜೇನ ಹೃತಸ್ವಾಮ್ಯಃ ಸ ಭೂಪತಿಃ ।
ಏಕಾಕೀ ಹಯಮಾರುಹ್ಯ ಜಗಾಮ ಗಹನಂ ವನಮ್ ॥ 9 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
ततो मृगयाव्याजेन हृतस्वाम्यः स भूपतिः ।
एकाकी हयमारुह्य जगाम गहनं वनम् ॥ 9 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
tato mṛgayāvyājena hṛtasvāmyaḥ sa bhūpatiḥ |
ekākī hayamāruhya jagāma gahanaṃ vanam || 9 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ತತಃ (ततः, tataḥ) = ಆಗ, ಅದರಿಂದಾಗಿ (then, as a result)
- ಮೃಗಯಾವ್ಯಾಜೇನ (मृगयाव्याजेन, mṛgayāvyājena) = ಬೇಟೆಯ ನೆಪದಿಂದ (on the pretext of hunting)
- ಹೃತಸ್ವಾಮ್ಯಃ (हृतस्वाम्यः, hṛtasvāmyaḥ) = ಒಡೆತನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ (robbed of his sovereignty)
- ಸ (स, sa) = ಆ (that)
- ಭೂಪತಿಃ (भूपतिः, bhūpatiḥ) = ರಾಜನು (king)
- ಏಕಾಕೀ (एकाकी, ekākī) = ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ (alone)
- ಹಯಮಾರುಹ್ಯ (हयमारुह्य, hayamāruhya) = ಕುದುರೆಯನ್ನು ಏರಿ (ಹಯಮ್ + ಆರುಹ್ಯ) (having mounted a horse (hayam + aruhya))
- ಜಗಾಮ (जगाम, jagāma) = ಹೋದನು (went)
- ಗಹನಮ್ (गहनम्, gahanam) = ದಟ್ಟವಾದ (dense)
- ವನಮ್ (वनम्, vanam) = ಕಾಡಿಗೆ (to the forest)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಆಗ ಒಡೆತನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಆ ರಾಜನು ಬೇಟೆಯ ನೆಪ ಹೇಳಿ, ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಕುದುರೆಯನ್ನೇರಿ ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋದನು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Then that king, robbed of his sovereignty, mounted a horse and rode alone into a dense forest on the pretext of hunting.
ಶ್ಲೋಕ 1.9ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 1.9
‘ಹೃತಸ್ವಾಮ್ಯಃ’ ಎಂದರೆ ಸ್ವಾಮ್ಯ, ಅಂದರೆ ಒಡೆತನ, ಕಸಿಯಲಾದವನು. ಹಿಂದಿನ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಖಜಾನೆ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯ ಹೋದವು. ಈಗ ರಾಜ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನವೂ ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯಿತು.
‘Hrtasvamyah’ means one whose svamya, lordship, has been taken away. In the previous mantra the treasury and the army were lost. Now even his standing as king remained in name only.
‘ಮೃಗಯಾವ್ಯಾಜೇನ’ ಎಂದರೆ ಬೇಟೆಯ ನೆಪದಿಂದ. ರಾಜ ಕುದುರೆಯೇರಿ ಬೇಟೆಗೆ ಹೊರಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿ, ಅದನ್ನು ಯಾರೂ ಸಂಶಯದಿಂದ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಲ್ಲದೆ ಸೋತ ರಾಜ ಓಡಿಹೋದ ಎಂಬ ಅವಮಾನವೂ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. ನೆಪದ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಾಣಭಯವೂ ಇದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂದು ಹಲವರು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ.
‘Mrgayavyajena’ means on the pretext of hunting. A king riding out to hunt is an everyday sight that no one would question. It also spares him the shame of being seen to flee. Many read fear for his life behind the pretext as well.
‘ಏಕಾಕೀ’, ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ, ಎಂಬ ಪದ ಗಮನಾರ್ಹ. ಬೇಟೆಗೆ ಹೊರಡುವ ರಾಜನ ಜೊತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿವಾರ ಇರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅವನ ಜೊತೆ ಇರುವುದು ಒಂದು ಕುದುರೆ ಮಾತ್ರ. ಸಪ್ತಶತಿಯ ಕಥೆ ನಿಜವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗುವುದು ಈ ಏಕಾಂತದಿಂದ.
The word ‘ekaki’, alone, deserves notice. A king going hunting usually rides with a retinue. Here his only companion is a horse. The real story of the Saptashati begins from this solitude.
‘ಗಹನಂ ವನಮ್’, ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡು. ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡವರು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಪರಿಚಿತ ಚಿತ್ರ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಅವನನ್ನು ಮುಂದಿನ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಋಷಿಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ.
‘Gahanam vanam’, a dense forest. In the Puranas, people who have lost a kingdom going into the forest is a familiar picture. Here, though, the forest leads him in the next mantra to the hermitage of a sage.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎಲ್ಲರಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಹೋಗಬೇಕೆನಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ ನಾವೂ ಒಂದು ನೆಪ ಹುಡುಕುತ್ತೇವೆ: ಅಂಗಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬರುತ್ತೇನೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ನಡೆದು ಬರುತ್ತೇನೆ.
Sometimes we need to get a little distance from everyone, but cannot say so plainly. So we too find a pretext: a trip to the shop, a short walk.
ಅಂಥ ಒಬ್ಬಂಟಿ ನಡಿಗೆ ದೌರ್ಬಲ್ಯದ ಗುರುತಲ್ಲ. ದಣಿದ ಮನಸ್ಸು ಉಸಿರಾಡಲು ಜಾಗ ಹುಡುಕುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಸುರಥನ ಒಂಟಿ ಸವಾರಿ ಕೂಡ ಅವನನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಜಾಗಕ್ಕೇ ಕರೆದೊಯ್ದಿತು.
Such a solitary walk is no mark of weakness. A tired mind is looking for room to breathe. Suratha’s lonely ride, too, took him to the very place he needed.