ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಅನಂತವಿಜಯಂ ರಾಜಾ ಕುಂತೀಪುತ್ರೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ ।
ನಕುಲಃ ಸಹದೇವಶ್ಚ ಸುಘೋಷಮಣಿಪುಷ್ಪಕೌ ॥ 16 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥ 16 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
anantavijayaṃ rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
nakulaḥ sahadevaśca sughoṣamaṇipuṣpakau || 16 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಅನಂತವಿಜಯಮ್ (अनन्तविजयम्, anantavijayam) = ಅನಂತವಿಜಯ ಎಂಬ ಶಂಖವನ್ನು (the conch Anantavijaya)
- ರಾಜಾ (राजा, rājā) = ರಾಜ (the king)
- ಕುಂತೀಪುತ್ರಃ (कुन्तीपुत्रः, kuntīputraḥ) = ಕುಂತಿಯ ಮಗ (son of Kunti)
- ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ (युधिष्ठिरः, yudhiṣṭhiraḥ) = ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವವನು (Yudhishthira, the one steady in battle)
- ನಕುಲಃ (नकुलः, nakulaḥ) = ನಕುಲ (Nakula)
- ಸಹದೇವಃ (सहदेवः, sahadevaḥ) = ಸಹದೇವ (Sahadeva)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ಸುಘೋಷಮಣಿಪುಷ್ಪಕೌ (सुघोषमणिपुष्पकौ, sughoṣamaṇipuṣpakau) = ಸುಘೋಷ ಮತ್ತು ಮಣಿಪುಷ್ಪಕ ಎಂಬ ಶಂಖಗಳನ್ನು (the conches Sughosha and Manipushpaka)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಕುಂತಿಯ ಮಗನಾದ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಅನಂತವಿಜಯ ಎಂಬ ಶಂಖವನ್ನು ಊದಿದನು. ನಕುಲ ಮತ್ತು ಸಹದೇವರು ಸುಘೋಷ ಮತ್ತು ಮಣಿಪುಷ್ಪಕ ಎಂಬ ಶಂಖಗಳನ್ನು ಊದಿದರು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
King Yudhishthira, son of Kunti, blew the conch Anantavijaya. Nakula and Sahadeva blew Sughosha and Manipushpaka.
ಚಿಂತನ (Reflection)
ರಾಜನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಮಧುಸೂದನ ಸರಸ್ವತಿಗಳು ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಾಗಿ ಓದುತ್ತಾರೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರ: ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವವನು. ಕೊನೆಗೆ ಜಯ ಪಡೆದು ನಿಲ್ಲುವವನು ಇವನೇ, ಇವನ ಎದುರಾಳಿಗಳಲ್ಲ. ‘ಕುಂತೀಪುತ್ರ’ ಎಂಬ ಮಾತು, ಕುಂತಿ ದೊಡ್ಡ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಧರ್ಮನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಇವನನ್ನು ಪಡೆದಳು ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ‘ರಾಜಾ’ ಎಂಬುದು ಇವನು ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗ ಮಾಡಿದವನು ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆನಂದಗಿರಿಗಳು ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿನ ಮನೆತನದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಣ್ಣಂದಿರನ್ನು ತಮ್ಮಂದಿರು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
Madhusudana Saraswati reads the king’s name as a forecast. Yudhishthira means steady in battle, and he is the one who will stand at the end with the victory, not his opponents. ‘Son of Kunti’ recalls that she won him by long austerity, from Dharma himself. ‘King’ recalls that he has performed the Rajasuya. Anandagiri notices the family order in the verse: the younger brothers follow the elder.
ಶ್ರೀ ಮಧುಸೂದನ ಸರಸ್ವತಿಗಳ ಗೂಢಾರ್ಥದೀಪಿಕಾ; ಶ್ರೀ ಆನಂದಗಿರಿಗಳ ಭಾಷ್ಯಟೀಕೆ
Sri Madhusudana Saraswati, Gudhartha Dipika; Sri Anandagiri, Tika on the Bhashya
ಶ್ಲೋಕ 1.16ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 1.16
ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ‘ದಧ್ಮೌ’, ಅಂದರೆ ಊದಿದನು ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದ ಇಲ್ಲಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಶಂಖಗಳ ಹೆಸರುಗಳ ಅರ್ಥ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ‘ಅನಂತವಿಜಯ’ ಎಂದರೆ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ಗೆಲುವು. ‘ಸುಘೋಷ’ ಎಂದರೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮೊಳಗುವುದು. ‘ಮಣಿಪುಷ್ಪಕ’ ಎಂದರೆ ರತ್ನದ ಹೂವು. ನಕುಲ ಮತ್ತು ಸಹದೇವರಲ್ಲಿ ಯಾರದು ಯಾವ ಶಂಖ ಎಂಬುದನ್ನು ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ನಕುಲನದು ಸುಘೋಷ, ಸಹದೇವನದು ಮಣಿಪುಷ್ಪಕ.
The verb dadhmau, ‘blew’, carries over to this verse from the previous one. The names of the conches are lovely. Anantavijaya means ‘endless victory’, Sughosha ‘the one that sounds sweetly’, and Manipushpaka ‘jewel flower’. Sridhara Swami pairs them in order: Nakula’s is Sughosha, Sahadeva’s is Manipushpaka.
ಸಂಜಯ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ‘ರಾಜಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷ ರಾಜ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಅಲೆದವನು ಅವನು. ಎರಡನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಜಯ ಇದೇ ಪದವನ್ನು ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೂ ಬಳಸಿದ್ದನು. ನಿಜವಾದ ರಾಜ ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಜಯ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ನೆನಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ‘ಕುಂತೀಪುತ್ರ’ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣವಿದೆ. ನಕುಲ ಮತ್ತು ಸಹದೇವರು ಮಾದ್ರಿಯ ಮಕ್ಕಳು.
Sanjaya calls Yudhishthira raja, ‘king’. This is a man who wandered for thirteen years without a kingdom. In the second verse the same word was used for Duryodhana, and some read Sanjaya as subtly reminding Dhritarashtra who the true king is. Yudhishthira is also given the epithet kuntiputra, ‘son of Kunti’. Nakula and Sahadeva are the sons of Madri.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಪಾಂಡವರ ಕುಟುಂಬ ಇಬ್ಬರು ತಾಯಂದಿರ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ: ಕುಂತಿಯ ಮೂವರು, ಮಾದ್ರಿಯ ಇಬ್ಬರು. ಆದರೂ ಈ ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಐವರೂ ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ, ಒಂದರ ನಂತರ ಒಂದರಂತೆ ಶಂಖ ಊದುತ್ತಾರೆ.
The Pandava family is made of the sons of two mothers: three of Kunti, two of Madri. Yet on this battlefield all five, in one row, blow their conches one after another.
ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ತನ್ನ ತಮ್ಮನ ಮಕ್ಕಳನ್ನೇ ‘ಬೇರೆಯವರು’ ಎಂದು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ. ಇಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ತಾಯಂದಿರ ಮಕ್ಕಳು ‘ನಾವು’ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಕುಟುಂಬವನ್ನು ರಕ್ತ ಮಾತ್ರ ಕಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ‘ನಮ್ಮವರು’ ಎಂಬ ವೃತ್ತವನ್ನು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಬರೆಯುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದೂ ಅದನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತದೆ.
In the first verse Dhritarashtra set his own brother’s sons apart as ‘the others’. Here the sons of different mothers have become ‘we’. Blood alone does not build a family. How wide we draw the circle of our own people builds it too.