ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಇಚ್ಛಾ ದ್ವೇಷಃ ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ಸಂಘಾತಶ್ಚೇತನಾ ಧೃತಿಃ।
ಏತತ್ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಸಮಾಸೇನ ಸವಿಕಾರಮುದಾಹೃತಮ್ ॥ 6 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं सङ्घातश्चेतना धृतिः।
एतत्क्षेत्रं समासेन सविकारमुदाहृतम् ॥ 6 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
icchā dveṣaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ saṅghātaścetanā dhṛtiḥ|
etatkṣetraṃ samāsena savikāramudāhṛtam || 6 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಇಚ್ಛಾ ದ್ವೇಷಃ ಸುಖಂ ದುಃಖಮ್ (इच्छा द्वेषः सुखं दुःखम्, icchā dveṣaḥ sukhaṃ duḥkham) = ಬಯಕೆ, ದ್ವೇಷ, ಸುಖ, ದುಃಖ (desire, aversion, pleasure, pain)
- ಸಂಘಾತಃ ಚೇತನಾ ಧೃತಿಃ (सङ्घातः चेतना धृतिः, saṅghātaḥ cetanā dhṛtiḥ) = ದೇಹದ ಸಂಘಾತ, ಚೇತನೆ, ಧೃತಿ (the aggregate of the body, awareness, fortitude)
- ಏತತ್ ಸವಿಕಾರಂ ಕ್ಷೇತ್ರಮ್ (एतत् सविकारं क्षेत्रम्, etat savikāraṃ kṣetram) = ಇದು ವಿಕಾರಗಳೊಡನೆ ಕೂಡಿದ ಕ್ಷೇತ್ರ (this is the field with its modifications)
- ಸಮಾಸೇನ ಉದಾಹೃತಮ್ (समासेन उदाहृतम्, samāsena udāhṛtam) = ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ (has been described in brief)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಬಯಕೆ, ದ್ವೇಷ, ಸುಖ, ದುಃಖ, ದೇಹವೆಂಬ ಸಂಘಾತ, ಚೇತನೆ, ಧೃತಿ, ಇವುಗಳೊಡನೆ ವಿಕಾರಸಹಿತವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Desire, aversion, pleasure, pain, the aggregate of the body, awareness and fortitude: thus the field with its modifications has been described in brief.
ಶ್ಲೋಕ 13.6ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 13.6
ಬಯಕೆ, ದ್ವೇಷ, ಸುಖ, ದುಃಖಗಳೂ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೇ ಸೇರಿವೆ ಎಂಬುದು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಅಚ್ಚರಿ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಕಾರಣ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ: ಇವು ಅಂತಃಕರಣದ ಧರ್ಮಗಳು, ಅರಿಯಲಾಗುವುದರಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಹಿಂದೆ ಸುಖ ಕೊಟ್ಟ ವಸ್ತುವಿನಂಥದ್ದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಂಡಾಗ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಹಂಬಲವೇ ಇಚ್ಛೆ ಎಂದು ಅವರು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ಚೇತನಾ’ ಅವರಿಗೆ ಆತ್ಮಚೈತನ್ಯದ ಬೆಳಕು ತುಂಬಿದ ಮನಸ್ಸಿನ ವೃತ್ತಿ, ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕಾದ ಕಬ್ಬಿಣದಂತೆ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ‘ಕಾಮ, ಸಂಕಲ್ಪ, ಸಂಶಯ ಎಲ್ಲವೂ ಮನಸ್ಸೇ’ ಎಂಬ ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕದ ಮಾತನ್ನು ನೆನಪಿಸಿ ಇವು ಆತ್ಮದ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸಿನವು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
The surprise of this verse is that desire, aversion, pleasure and pain are also part of the field. Shankara gives the reason: they are properties of the inner organ, and because they can be known they are the field. He defines desire as the longing to obtain something again on seeing a thing like one that gave pleasure before. ‘Chetana’ for him is a state of the mind lit up by the consciousness of the Self, like iron heated in fire. Sridhara Swami recalls the Brihadaranyaka’s words, ‘desire, resolve, doubt, all this is mind alone’, and says these are properties of the mind, not of the Self.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಎರಡು ಬೇರೆ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಬಯಕೆ, ದ್ವೇಷ, ಸುಖ, ದುಃಖಗಳು ನಿಜವಾಗಿ ಆತ್ಮದ ಧರ್ಮಗಳೇ, ಆದರೆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವುದರಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಕಾರಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಪಾಠವನ್ನೂ ಅವರು ಬೇರೆಯಾಗಿ ಓದುತ್ತಾರೆ: ‘ಚೇತನಾಧೃತಿ’ ಒಂದೇ ಪದ, ಚೇತನನಿಗೆ ಆಧಾರವಾದ ಸಂಘಾತ. ಗೀತಾ ಪ್ರೆಸ್ ಪಾಠ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ‘ಚೇತನಾ ಧೃತಿಃ’ ಎಂದು ಬಿಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಇವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ‘ವಿಕಾರಗಳು’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
Ramanuja takes two different positions. For him desire, aversion, pleasure and pain are in truth properties of the self, but since they arise from its connection with the field they are called modifications of the field. He also reads the text differently: ‘chetanadhritih’ is one word, the aggregate that is the support of the conscious one. The Gita Press text follows Shankara and splits it as ‘chetana dhritih’. Madhva briefly calls these ‘modifications’.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕೋಪ, ಭಯ, ಹಂಬಲಗಳು ಬಂದು ಹೋಗುವ ಅನುಭವಗಳು, ಅವೇ ‘ನಾನು’ ಅಲ್ಲ. ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಬಳಸುವ ಕೆಲವು ಮನೋಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನಗಳು ಇದೇ ಕೌಶಲವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತವೆ: ಯೋಚನೆ ಮತ್ತು ಭಾವಗಳನ್ನು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಿಂದೆ ನಿಂತು ಗಮನಿಸುವುದು.
Anger, fear and longing are experiences that come and go, they are not ‘I’. Some forms of psychotherapy used for anxiety and depression teach this very skill: to step back a pace and observe thoughts and feelings.
‘ಧೃತಿ’, ಧೈರ್ಯ, ಕೂಡ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಧೈರ್ಯವೂ ಬೆಳೆಸಬಹುದಾದ, ದಣಿವಾದಾಗ ಕುಗ್ಗುವ ಒಂದು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ಅದಕ್ಕೂ ವಿಶ್ರಾಂತಿ, ನಿದ್ರೆ, ಆಪ್ತರ ಬೆಂಬಲ ಬೇಕು.
‘Dhriti’, fortitude, is also in the list. Fortitude too is a capacity that can be built up and that shrinks when we are exhausted. It too needs rest, sleep and the support of those close to us.