ಭಗವದ್ಗೀತೆ 13.5 ಅರ್ಥ: ಮಹಾಭೂತಾನ್ಯಹಂಕಾರೋ

ಇದು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಟ್ಟಿ, ಸಾಂಖ್ಯದ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ತತ್ತ್ವಗಳು. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಕ್ರಮವನ್ನು ಕಾರಣದ ಕಡೆಗೆ ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ: ಇಲ್ಲಿನ ‘ಮಹಾಭೂತ’ಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭೂತಗಳು, ಅವುಗಳ ಕಾರಣ ‘ನಾನು’ ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರ, ಅದರ ಕಾರಣ ನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡುವ ಬುದ್ಧಿ, ಅದರ ಕಾರಣ ಅವ್ಯಕ್ತ. ಆ ಅವ್ಯಕ್ತ ಅವರಿಗೆ ಈಶ್ವರನ ಶಕ್ತಿ, ‘ಮಮ ಮಾಯಾ ದುರತ್ಯಯಾ’ (7.14) ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಮಾಯೆ. ಏಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಎಂಟು ಬಗೆಯ ಪ್ರಕೃತಿ (7.4) ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತದೆ.

This is the list of the field, the twenty-four principles of Sankhya. Shankara unfolds the order towards the cause: the ‘great elements’ here are the subtle elements, their cause is the ego, the sense of ‘I’, its cause the intellect that decides, and its cause the unmanifest. That unmanifest is for him the power of the Lord, the maya spoken of in ‘mama maya duratyaya’ (7.14). The eightfold prakriti of the seventh chapter (7.4) appears here again.

ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತಾರೆ: ಕಿವಿ, ಚರ್ಮ, ಕಣ್ಣು, ನಾಲಿಗೆ, ಮೂಗು ಎಂಬ ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಮಾತು, ಕೈ, ಕಾಲು, ವಿಸರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ಜನನೇಂದ್ರಿಯಗಳೆಂಬ ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು. ‘ಏಕಂ’, ಆ ಒಂದು, ಮನಸ್ಸು. ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳು ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ, ಗಂಧ. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ ಮೊದಲ ಭಾಗದ ತತ್ತ್ವಗಳು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ದ್ರವ್ಯಗಳು, ಉಳಿದವು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವ ತತ್ತ್ವಗಳು. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ.

Ramanuja and Sridhara Swami name the senses: the five organs of knowing, ear, skin, eye, tongue and nose, and the five organs of action, speech, hands, feet, and the organs of excretion and generation. ‘Ekam’, the one, is the mind. The objects of the senses are sound, touch, form, taste and smell. According to Ramanuja the principles in the first half are the substances that build the field, and the rest are principles that rest upon it. Madhva’s comment on this verse is not in our source text.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಪ್ರಾಚೀನರ ಈ ಪಟ್ಟಿ ದೇಹರಚನಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪುಸ್ತಕವಲ್ಲ, ಆತ್ಮಚಿಂತನೆಗೆ ಕೊಟ್ಟ ನಕ್ಷೆ. ಇಂದಿನ ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತದೆ: ದೇಹದ ಸಮತೋಲನ, ಕೈಕಾಲುಗಳ ಸ್ಥಾನದ ಅರಿವು, ಒಳಗಿನ ಹಸಿವು ಬಾಯಾರಿಕೆಗಳ ಅರಿವು.

This list of the ancients is not a textbook of anatomy but a map for reflection on the self. Physiology today counts still more senses: balance, the sense of where our limbs are, and the inner sense of hunger and thirst.

ಆದರೆ ಪಟ್ಟಿಯ ತಿರುಳು ಇಂದಿಗೂ ನಿಜ: ನಾವು ‘ನಾನು’ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬಹುದಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು. ಅವುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವವನು ಯಾರು ಎಂಬುದೇ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಪ್ರಶ್ನೆ.

Yet the core of the list is true even today: much of what we call ‘I’ is in fact a set of processes that can be observed. Who it is that observes them is the question of this chapter.