ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಮಾನಾಪಮಾನಯೋಸ್ತುಲ್ಯಸ್ತುಲ್ಯೋ ಮಿತ್ರಾರಿಪಕ್ಷಯೋಃ।
ಸರ್ವಾರಂಭಪರಿತ್ಯಾಗೀ ಗುಣಾತೀತಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ॥ 25 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
मानापमानयोस्तुल्यस्तुल्यो मित्रारिपक्षयोः।
सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते ॥ 25 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
mānāpamānayostulyastulyo mitrāripakṣayoḥ|
sarvārambhaparityāgī guṇātītaḥ sa ucyate || 25 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಮಾನಾಪಮಾನಯೋಃ ತುಲ್ಯಃ (मानापमानयोः तुल्यः, mānāpamānayoḥ tulyaḥ) = ಮಾನ ಅಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನು (alike in honour and dishonour)
- ಮಿತ್ರಾರಿಪಕ್ಷಯೋಃ ತುಲ್ಯಃ (मित्रारिपक्षयोः तुल्यः, mitrāripakṣayoḥ tulyaḥ) = ಮಿತ್ರ ಶತ್ರು ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನು (alike towards the sides of friend and foe)
- ಸರ್ವಾರಂಭಪರಿತ್ಯಾಗೀ (सर्वारम्भपरित्यागी, sarvārambhaparityāgī) = ಎಲ್ಲ ಸ್ವಾರ್ಥದ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟವನು (one who has given up all self-seeking undertakings)
- ಸಃ ಗುಣಾತೀತಃ ಉಚ್ಯತೇ (सः गुणातीतः उच्यते, saḥ guṇātītaḥ ucyate) = ಅವನನ್ನು ಗುಣಾತೀತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ (he is said to have gone beyond the gunas)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಮಾನ ಅಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನಾದ, ಮಿತ್ರ ಶತ್ರು ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನಾದ, ಎಲ್ಲ ಸ್ವಾರ್ಥದ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟವನನ್ನು ಗುಣಾತೀತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Alike in honour and dishonour, alike towards the sides of friend and foe, having given up all self-seeking undertakings: such a one is said to have gone beyond the gunas.
ಶ್ಲೋಕ 14.25ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 14.25
ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ‘ಮಿತ್ರ ಅರಿ ಪಕ್ಷ’ ಮಾತಿಗೆ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿವರಣೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ: ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಉದಾಸೀನರಾದವರೂ ಇತರರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರದೋ ಮಿತ್ರರೋ ಶತ್ರುಗಳೋ ಆಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ, ಅದಕ್ಕೇ ‘ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಮ’ ಎಂಬ ಮಾತು. ‘ಸರ್ವಾರಂಭಪರಿತ್ಯಾಗೀ’ ಅವರಿಗೆ ಕಾಣುವ ಮತ್ತು ಕಾಣದ ಫಲಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಬಿಡುವವನು, ದೇಹ ಉಳಿಯಲು ಬೇಕಾದಷ್ಟನ್ನು ಬಿಟ್ಟು.
Shankara gives a fine explanation of ‘the sides of friend and foe’: even those who are neutral in their own view appear to others as someone’s friend or foe, hence the words ‘alike towards both sides’. ‘Sarvarambhaparityagi’ for him is one who gives up all undertakings for seen and unseen fruits, except what is needed to keep the body going.
ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಅರ್ಜುನನ ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಉತ್ತರ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ: ಇಂಥ ನಡವಳಿಕೆಯುಳ್ಳವನೇ ಗುಣಾತೀತ. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಇದನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ಜೊತೆಗೇ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಭಕ್ತನ ಲಕ್ಷಣಗಳು (12.18, 12.19) ಇಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಅದೇ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಮರಳುತ್ತವೆ.
Sridhara Swami says the answer to Arjuna’s second question ends here: one of such conduct is beyond the gunas. Ramanuja explains this together with the previous verse. The marks of the devotee in the twelfth chapter (12.18, 12.19) return here in almost the same words.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಮಿತ್ರ ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮತೆ ನಾಯಕತ್ವದ ಮುಖ್ಯ ಗುಣ. ತಂಡದಲ್ಲಿ ತನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದವರಿಗೂ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದವರಿಗೂ ಒಂದೇ ನಿಯಮ.
Evenness towards friend and foe is a key quality of leadership. One rule in a team, for those we like and those we do not.
ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟ: ನಮ್ಮನ್ನು ಬೈದ ರೋಗಿಗೂ ಹೊಗಳಿದ ರೋಗಿಗೂ ಒಂದೇ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ.
In a hospital it is clearer still: the same quality of treatment for the patient who abused us and the patient who praised us.