ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)
ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಊರ್ಧ್ವಮೂಲಮಧಃಶಾಖಮಶ್ವತ್ಥಂ ಪ್ರಾಹುರವ್ಯಯಮ್।
ಛಂದಾಂಸಿ ಯಸ್ಯ ಪರ್ಣಾನಿ ಯಸ್ತಂ ವೇದ ಸ ವೇದವಿತ್ ॥ 1 ॥
ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)
श्रीभगवानुवाच
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययम्।
छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित् ॥ 1 ॥
ಶ್ಲೋಕ (English IAST)
śrībhagavānuvāca
ūrdhvamūlamadhaḥśākhamaśvatthaṃ prāhuravyayam|
chandāṃsi yasya parṇāni yastaṃ veda sa vedavit || 1 ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಉವಾಚ (श्रीभगवान् उवाच, śrībhagavān uvāca) = ಶ್ರೀಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದನು (the Blessed Lord said)
- ಊರ್ಧ್ವಮೂಲಮ್ ಅಧಃಶಾಖಮ್ (ऊर्ध्वमूलम् अधःशाखम्, ūrdhvamūlam adhaḥśākham) = ಮೇಲೆ ಬೇರು, ಕೆಳಗೆ ಕೊಂಬೆಗಳುಳ್ಳ (with roots above and branches below)
- ಅವ್ಯಯಮ್ ಅಶ್ವತ್ಥಂ ಪ್ರಾಹುಃ (अव्ययम् अश्वत्थं प्राहुः, avyayam aśvatthaṃ prāhuḥ) = ಅವ್ಯಯವಾದ ಅಶ್ವತ್ಥ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ (they speak of an imperishable ashvattha tree)
- ಛಂದಾಂಸಿ ಯಸ್ಯ ಪರ್ಣಾನಿ (छन्दांसि यस्य पर्णानि, chandāṃsi yasya parṇāni) = ವೇದಮಂತ್ರಗಳು ಅದರ ಎಲೆಗಳು (whose leaves are the Vedic hymns)
- ಯಃ ತಂ ವೇದ ಸಃ ವೇದವಿತ್ (यः तं वेद सः वेदवित्, yaḥ taṃ veda saḥ vedavit) = ಅದನ್ನು ಅರಿತವನು ವೇದವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು (one who knows it knows the Veda)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಶ್ರೀಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದನು: ಮೇಲೆ ಬೇರು, ಕೆಳಗೆ ಕೊಂಬೆಗಳುಳ್ಳ ಒಂದು ಅವ್ಯಯವಾದ ಅಶ್ವತ್ಥ ವೃಕ್ಷದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವೇದಮಂತ್ರಗಳು ಅದರ ಎಲೆಗಳು. ಅದನ್ನು ಅರಿತವನೇ ವೇದವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The Blessed Lord said: They speak of an imperishable ashvattha tree with its roots above and branches below, whose leaves are the Vedic hymns. One who knows it knows the Veda.
ಶ್ಲೋಕ 15.1ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 15.1
ಹದಿನೈದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಸಂಸಾರವನ್ನು ತಲೆಕೆಳಗಾದ ಒಂದು ಅರಳಿಮರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರ ಕಠೋಪನಿಷತ್ತಿನ ‘ಊರ್ಧ್ವಮೂಲೋಽವಾಕ್ಶಾಖ ಏಷೋಽಶ್ವತ್ಥಃ ಸನಾತನಃ’ ಮಾತಿನಿಂದ ಬಂದದ್ದು. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ‘ಅಶ್ವತ್ಥ’ ಪದವನ್ನು ‘ನ ಶ್ವಃ ಸ್ಥಾತಾ’, ನಾಳೆಯವರೆಗೂ ಉಳಿಯದ್ದು, ಎಂದು ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ ಅದು ‘ಅವ್ಯಯ’, ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಸಾರದ ಹರಿವು ಅನಾದಿ. ಅದರ ಮೇಲಿನ ಬೇರು ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಅವ್ಯಕ್ತ ಬ್ರಹ್ಮ. ವೇದಗಳು ಎಲೆಗಳು, ಎಲೆಗಳು ಮರವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಂತೆ ಧರ್ಮ ಅಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಫಲಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ವೇದಗಳು ಸಂಸಾರವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತವೆ.
The fifteenth chapter pictures worldly existence as an upside-down peepal tree. The image comes from the Katha Upanishad’s ‘urdhvamulo ‘vakshakha esho ‘shvatthah sanatanah’. Shankara derives ‘ashvattha’ from ‘na shvah sthata’, that which does not last till tomorrow. Yet it is ‘imperishable’, for the stream of samsara is beginningless. Its root above is the unmanifest Brahman endowed with the power of maya. The Vedas are the leaves: as leaves protect a tree, the Vedas sustain samsara by teaching dharma and adharma and their fruits.
ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ‘ಮೇಲಿನ ಬೇರು’ ಏಳು ಲೋಕಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮ, ಅಲ್ಲಿಂದ ವಂಶಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಮನುಷ್ಯರವರೆಗೆ ಕೊಂಬೆಗಳು. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಅರ್ಥ ಬೇರೆ: ‘ಊರ್ಧ್ವ’ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮನಾದ ವಿಷ್ಣು, ತೈತ್ತಿರೀಯದ ‘ಊರ್ಧ್ವಪವಿತ್ರಃ’ ಮಾತಿನಂತೆ. ಕೊಂಬೆಗಳು ಜೀವಿಗಳು. ನಾಳೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇರದಿರುವುದರಿಂದ ಅಶ್ವತ್ಥ, ಆದರೂ ಹರಿವು ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಅಧ್ಯಾಯದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ವೈರಾಗ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಈ ಅಧ್ಯಾಯ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತದೆ.
For Ramanuja the ‘root above’ is the four-faced Brahma who dwells above the seven worlds, and from there the branches descend, generation by generation, down to humans. Madhva’s sense is different: ‘urdhva’ means Vishnu, highest of all, as in the Taittiriya’s ‘urdhvapavitrah’. The branches are beings. It is ‘ashvattha’ because it does not stay the same way tomorrow, yet its flow does not perish. Sridhara Swami states the purpose of the chapter: without dispassion there is no knowledge, so this chapter teaches knowledge joined with dispassion.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಅರಳಿಮರ ನಮ್ಮ ಊರುಗಳ ಕಟ್ಟೆಗಳ ಪರಿಚಿತ ಮರ. ಅದನ್ನು ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಗೀತೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ: ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಬೇರು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ನೆಲದಲ್ಲಲ್ಲ, ಮೇಲೆ.
The peepal is a familiar tree on the platforms of our villages. The Gita asks us to imagine it upside down: the root of our life is not in the ground we see but above.
‘ಯಸ್ತಂ ವೇದ ಸ ವೇದವಿತ್’. ಕಲಿಕೆಯ ಗುರಿ ಪುಟಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲ, ಬದುಕಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ಅರಿಯುವುದು. ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಊಟಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಈ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಪಠಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಇದೆ.
‘Yas tam veda sa vedavit.’ The aim of learning is not the number of pages but understanding the structure of life. In many homes there is also the custom of reciting this chapter before meals.