ಭಗವದ್ಗೀತೆ 6.34 ಅರ್ಥ: ಚಂಚಲಂ ಹಿ ಮನಃ ಕೃಷ್ಣ

ಅರ್ಜುನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ವಿಶೇಷಣಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಹಿಂದಿನದಕ್ಕಿಂತ ಬಲವಾಗಿ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಅವನ್ನು ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ: ಚಂಚಲ, ಅತಿಯಾಗಿ ಅಲುಗುವುದು. ಪ್ರಮಾಥಿ, ದೇಹ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಕಲಕಿ ಪರವಶಗೊಳಿಸುವುದು. ಬಲವತ್, ಯಾರಿಂದಲೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗದ್ದು. ದೃಢ, ತಂತುನಾಗದಂತೆ ಕತ್ತರಿಸಲಾಗದ್ದು.

Arjuna gives the mind four epithets, each stronger than the last. Shankara opens them: restless, moving excessively; turbulent, churning body and senses and overpowering them; strong, beyond anyone’s control; stubborn, as uncuttable as the tantunaga.

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ‘ಕೃಷ್ಣ’ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆಯನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ: ‘ಕೃಷ್’ ಎಂದರೆ ಕೆರೆಯುವುದು, ಸೆಳೆಯುವುದು. ಭಕ್ತರ ಪಾಪ ಮೊದಲಾದ ದೋಷಗಳನ್ನು ಸೆಳೆದು ತೆಗೆಯುವವನು ಕೃಷ್ಣ. ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆಯನ್ನೂ ಸೆಳೆಯಬಲ್ಲವನು ಅವನೇ ಎಂಬ ಸೂಚನೆ ಇದರಲ್ಲಿರಬಹುದು.

Shankara also opens the address ‘Krishna’ here: ‘krish’ means to scrape, to draw away. Krishna is the one who draws away the sins and faults of his devotees. There may be a hint here that he alone can draw away the mind’s restlessness too.

ಗಾಳಿಯ ಉಪಮೆಯನ್ನು ಆಚಾರ್ಯರು ಸುಂದರವಾಗಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಇದು ಎದುರು ಬೀಸುವ ಬಿರುಗಾಳಿಯನ್ನು ಬೀಸಣಿಗೆಯಿಂದ ತಡೆಯಲು ಹೋದಂತೆ. ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಗೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಕೊಡದಲ್ಲಿ ತುಂಬಲು ಹೋದಂತೆ. ‘ಮನೋನಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಉಪಾಯ ಹೇಳು’ ಎಂಬುದೇ ಅರ್ಜುನನ ನಿಜವಾದ ಕೋರಿಕೆ ಎಂದು ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ‘ವ್ಯಾಸಯೋಗ’ದ ಒಂದು ವಚನ ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ: ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸ ಅಥವಾ ವೈರಾಗ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಯೋಗದ ಸ್ಥಿರತೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

The acharyas develop the image of the wind beautifully. For Ramanuja it is like trying to stop a great head-wind with a hand-fan. For Sridhara Swami it is like trying to shut up the wind of the sky in a pot. Ramanuja notes that Arjuna’s real request is ‘tell me the means of restraining the mind’. Madhva quotes a line from the Vyasayoga: since the mind is restless, the steadiness of yoga is not possible without practice or dispassion.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

‘ಪ್ರಮಾಥಿ’ ಎಂಬ ಪದ ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಬಹಳ ಪರಿಚಿತ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿಂತೆ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ, ಎದೆಯಲ್ಲಿ, ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸು ದೇಹವನ್ನು ಕಲಕುವುದು ನಿಜ.

The word ‘pramathi’, churning, names an experience very familiar to doctors. Worry does not stay in the head alone; it comes down into the stomach, the chest, and sleep. It is true that the mind churns the body.

ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆ ದಿನನಿತ್ಯದ ಕೆಲಸ, ನಿದ್ರೆ, ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನೇ ಕಷ್ಟವಾಗಿಸುವಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಆತಂಕದ ಕಾಯಿಲೆಯ ಲಕ್ಷಣವೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಅದಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿವೆ, ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ಮನೋಬಲದ ಕೊರತೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕಿಲ್ಲ.

If the mind’s restlessness is severe enough to make daily work, sleep and relationships difficult, it may also be a sign of an anxiety disorder. There are effective treatments for it, and it need not be seen as a mere lack of willpower.