Bhagavad Gita, Chapter 6: Ātma Saṃyama Yoga
Forty-seven verses. The practical method of meditation, the restraint of the mind, and the destiny of the seeker who slips halfway are here.
Tap any verse card to open its page with the word-by-word meaning. Pages are ready for every verse of this chapter.
anāśritaḥ karmaphalaṃ kāryaṃ karma karoti yaḥ|
sa saṃnyāsī ca yogī ca na niragnirna cākriyaḥ || 1 ||Meaning of verse 6.1 →2yaṃ saṃnyāsamiti prāhuryogaṃ taṃ viddhi pāṇḍava|
na hyasaṃnyastasaṅkalpo yogī bhavati kaścana || 2 ||Meaning of verse 6.2 →3ārurukṣormuneryogaṃ karma kāraṇamucyate|
yogārūḍhasya tasyaiva śamaḥ kāraṇamucyate || 3 ||Meaning of verse 6.3 →4yadā hi nendriyārtheṣu na karmasvanuṣajjate|
sarvasaṅkalpasaṃnyāsī yogārūḍhastadocyate || 4 ||Meaning of verse 6.4 →5uddharedātmanātmānaṃ nātmānamavasādayet|
ātmaiva hyātmano bandhurātmaiva ripurātmanaḥ || 5 ||Meaning of verse 6.5 →6bandhurātmātmanastasya yenātmaivātmanā jitaḥ|
anātmanastu śatrutve vartetātmaiva śatruvat || 6 ||Meaning of verse 6.6 →7jitātmanaḥ praśāntasya paramātmā samāhitaḥ|
śītoṣṇasukhaduḥkheṣu tathā mānāpamānayoḥ || 7 ||Meaning of verse 6.7 →8jñānavijñānatṛptātmā kūṭastho vijitendriyaḥ|
yukta ityucyate yogī samaloṣṭāśmakāñcanaḥ || 8 ||Meaning of verse 6.8 →9suhṛnmitrāryudāsīnamadhyasthadveṣyabandhuṣu|
sādhuṣvapi ca pāpeṣu samabuddhirviśiṣyate || 9 ||Meaning of verse 6.9 →10yogī yuñjīta satatamātmānaṃ rahasi sthitaḥ|
ekākī yatacittātmā nirāśīraparigrahaḥ || 10 ||Meaning of verse 6.10 →11śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiramāsanamātmanaḥ|
nātyucchritaṃ nātinīcaṃ cailājinakuśottaram || 11 ||Meaning of verse 6.11 →12tatraikāgraṃ manaḥ kṛtvā yatacittendriyakriyaḥ|
upaviśyāsane yuñjyādyogamātmaviśuddhaye || 12 ||Meaning of verse 6.12 →13samaṃ kāyaśirogrīvaṃ dhārayannacalaṃ sthiraḥ|
samprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan || 13 ||Meaning of verse 6.13 →14praśāntātmā vigatabhīrbrahmacārivrate sthitaḥ|
manaḥ saṃyamya maccitto yukta āsīta matparaḥ || 14 ||Meaning of verse 6.14 →15yuñjannevaṃ sadātmānaṃ yogī niyatamānasaḥ|
śāntiṃ nirvāṇaparamāṃ matsaṃsthāmadhigacchati || 15 ||Meaning of verse 6.15 →16nātyaśnatastu yogo’sti na caikāntamanaśnataḥ|
na cātisvapnaśīlasya jāgrato naiva cārjuna || 16 ||Meaning of verse 6.16 →17yuktāhāravihārasya yuktaceṣṭasya karmasu|
yuktasvapnāvabodhasya yogo bhavati duḥkhahā || 17 ||Meaning of verse 6.17 →18yadā viniyataṃ cittamātmanyevāvatiṣṭhate|
niḥspṛhaḥ sarvakāmebhyo yukta ityucyate tadā || 18 ||Meaning of verse 6.18 →19yathā dīpo nivātastho neṅgate sopamā smṛtā|
yogino yatacittasya yuñjato yogamātmanaḥ || 19 ||Meaning of verse 6.19 →20yatroparamate cittaṃ niruddhaṃ yogasevayā|
yatra caivātmanātmānaṃ paśyannātmani tuṣyati || 20 ||Meaning of verse 6.20 →21sukhamātyantikaṃ yattadbuddhigrāhyamatīndriyam|
vetti yatra na caivāyaṃ sthitaścalati tattvataḥ || 21 ||Meaning of verse 6.21 →22yaṃ labdhvā cāparaṃ lābhaṃ manyate nādhikaṃ tataḥ|
yasminsthito na duḥkhena guruṇāpi vicālyate || 22 ||Meaning of verse 6.22 →23taṃ vidyādduḥkhasaṃyogaviyogaṃ yogasañjñitam|
sa niścayena yoktavyo yogo’nirviṇṇacetasā || 23 ||Meaning of verse 6.23 →24saṅkalpaprabhavānkāmāṃstyaktvā sarvānaśeṣataḥ|
manasaivendriyagrāmaṃ viniyamya samantataḥ || 24 ||Meaning of verse 6.24 →25śanaiḥ śanairuparamedbuddhyā dhṛtigṛhītayā|
ātmasaṃsthaṃ manaḥ kṛtvā na kiñcidapi cintayet || 25 ||Meaning of verse 6.25 →26yato yato niścarati manaścañcalamasthiram|
tatastato niyamyaitadātmanyeva vaśaṃ nayet || 26 ||Meaning of verse 6.26 →27praśāntamanasaṃ hyenaṃ yoginaṃ sukhamuttamam|
upaiti śāntarajasaṃ brahmabhūtamakalmaṣam || 27 ||Meaning of verse 6.27 →28yuñjannevaṃ sadātmānaṃ yogī vigatakalmaṣaḥ|
sukhena brahmasaṃsparśamatyantaṃ sukhamaśnute || 28 ||Meaning of verse 6.28 →29sarvabhūtasthamātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani|
īkṣate yogayuktātmā sarvatra samadarśanaḥ || 29 ||Meaning of verse 6.29 →30yo māṃ paśyati sarvatra sarvaṃ ca mayi paśyati|
tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati || 30 ||Meaning of verse 6.30 →31sarvabhūtasthitaṃ yo māṃ bhajatyekatvamāsthitaḥ|
sarvathā vartamāno’pi sa yogī mayi vartate || 31 ||Meaning of verse 6.31 →32ātmaupamyena sarvatra samaṃ paśyati yo’rjuna|
sukhaṃ vā yadi vā duḥkhaṃ sa yogī paramo mataḥ || 32 ||Meaning of verse 6.32 →33arjuna uvāca
yo’yaṃ yogastvayā proktaḥ sāmyena madhusūdana|
etasyāhaṃ na paśyāmi cañcalatvātsthitiṃ sthirām || 33 ||Meaning of verse 6.33 →34cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa pramāthi balavaddṛḍham|
tasyāhaṃ nigrahaṃ manye vāyoriva suduṣkaram || 34 ||Meaning of verse 6.34 →35śrībhagavānuvāca
asaṃśayaṃ mahābāho mano durnigrahaṃ calam|
abhyāsena tu kaunteya vairāgyeṇa ca gṛhyate || 35 ||Meaning of verse 6.35 →36asaṃyatātmanā yogo duṣprāpa iti me matiḥ|
vaśyātmanā tu yatatā śakyo’vāptumupāyataḥ || 36 ||Meaning of verse 6.36 →37arjuna uvāca
ayatiḥ śraddhayopeto yogāccalitamānasaḥ|
aprāpya yogasaṃsiddhiṃ kāṃ gatiṃ kṛṣṇa gacchati || 37 ||Meaning of verse 6.37 →38kaccinnobhayavibhraṣṭaśchinnābhramiva naśyati|
apratiṣṭho mahābāho vimūḍho brahmaṇaḥ pathi || 38 ||Meaning of verse 6.38 →39etanme saṃśayaṃ kṛṣṇa chettumarhasyaśeṣataḥ|
tvadanyaḥ saṃśayasyāsya chettā na hyupapadyate || 39 ||Meaning of verse 6.39 →40śrībhagavānuvāca
pārtha naiveha nāmutra vināśastasya vidyate|
na hi kalyāṇakṛtkaściddurgatiṃ tāta gacchati || 40 ||Meaning of verse 6.40 →41prāpya puṇyakṛtāṃ lokānuṣitvā śāśvatīḥ samāḥ|
śucīnāṃ śrīmatāṃ gehe yogabhraṣṭo’bhijāyate || 41 ||Meaning of verse 6.41 →42athavā yogināmeva kule bhavati dhīmatām|
etaddhi durlabhataraṃ loke janma yadīdṛśam || 42 ||Meaning of verse 6.42 →43tatra taṃ buddhisaṃyogaṃ labhate paurvadehikam|
yatate ca tato bhūyaḥ saṃsiddhau kurunandana || 43 ||Meaning of verse 6.43 →44pūrvābhyāsena tenaiva hriyate hyavaśo’pi saḥ|
jijñāsurapi yogasya śabdabrahmātivartate || 44 ||Meaning of verse 6.44 →45prayatnādyatamānastu yogī saṃśuddhakilbiṣaḥ|
anekajanmasaṃsiddhastato yāti parāṃ gatim || 45 ||Meaning of verse 6.45 →46tapasvibhyo’dhiko yogī jñānibhyo’pi mato’dhikaḥ|
karmibhyaścādhiko yogī tasmādyogī bhavārjuna || 46 ||Meaning of verse 6.46 →47yogināmapi sarveṣāṃ madgatenāntarātmanā|
śraddhāvānbhajate yo māṃ sa me yuktatamo mataḥ || 47 ||Meaning of verse 6.47 →
oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde ātmasaṃyamayogo nāma ṣaṣṭho’dhyāyaḥ ||
About Atma Samyama Yoga
The sixth chapter expands the yoga of meditation outlined in the last two verses of the fifth. Many editions also call it Dhyana Yoga. The first six-chapter section of the Gita ends here.
The chapter moves step by step from the outer preparations for meditation to inner steadiness: place, seat, posture, moderation in food and sleep, and a mind as still as a lamp in a windless place. But it does not end in a cave. It ends in seeing the joys and sorrows of others as one’s own, and in devotion with faith.
How the chapter moves
- Verses 1 to 4: The one who does his duty without depending on its fruit is both renunciate and yogi. For one who wishes to climb to yoga, action is the means; for one who has climbed, calm.
- Verses 5 to 9: Lifting oneself by oneself, the self as its own friend and enemy, the evenness of a conquered mind, and an even mind towards every kind of person.
- Verses 10 to 17: Practical instructions for meditation: solitude, seat, upright posture, a calm and fearless mind, and moderation in food, sleep and work.
- Verses 18 to 28: The state of accomplished yoga: the lamp in a windless place, yoga as release from union with sorrow, and bringing the wandering mind back, slowly, again and again.
- Verses 29 to 32: The vision of the self in all beings and all beings in the self, and the highest yogi, who sees the joys and sorrows of others as his own.
- Verses 33 to 36: Arjuna’s honest objection that the mind is like the wind, and the answer of practice and dispassion.
- Verses 37 to 45: The destiny of the seeker who slips halfway. No one who does good comes to a bad end; effort is not lost.
- Verses 46 and 47: The call ‘be a yogi’, and the last word, that the one who worships the Lord with faith is the most steadfast.
The self in all: three readings
The acharyas read the vision of verse twenty-nine, ‘the self in all beings’, in different ways. For Shankara it is the vision of oneness: one’s own self is the one Brahman in all. For Ramanuja it is the vision of sameness: selves freed from prakriti are all alike in being knowledge. For Madhva the self here is the Supreme Lord, and seeing him in all and all in him is the meditation.
These pages do not decide between the readings. Wherever the acharyas part, each position is recorded in its own terms.
Meditation and health
On the verse pages, the chapter’s instructions on seat, posture, fasting and sleep are read alongside present-day medical understanding. Those with knee or back problems, diabetes, pregnancy, severe anxiety or depression would do well to take their doctor’s advice before starting a new practice.
Sources: several.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.





ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ