ಭಗವದ್ಗೀತೆ 8.13 ಅರ್ಥ: ಓಮಿತ್ಯೇಕಾಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ

ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ವಾಕ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಓಂಕಾರವನ್ನು ‘ಏಕಾಕ್ಷರ ಬ್ರಹ್ಮ’ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಹಳೆಯ ಪರಂಪರೆ. ಹದಿನೊಂದನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ಕಠೋಪನಿಷತ್ತಿನ ಸಂಬಂಧ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

The sentence of the twelfth verse is completed here. Calling Om ‘the one-syllabled Brahman’ is an old tradition of the Upanishads. The link with the Katha Upanishad noted at the eleventh verse becomes clear here.

ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಓಂಕಾರ ಬ್ರಹ್ಮದ ಹೆಸರು: ಅದನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತ ಅದರ ಅರ್ಥವಾದ ಈಶ್ವರನನ್ನು ನೆನೆಯಬೇಕು. ‘ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು’ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಅವರು ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ: ಹೊರಡುವುದು ದೇಹವನ್ನು ಬಿಡುವುದರಿಂದ, ಆತ್ಮದ ಸ್ವರೂಪ ನಾಶವಾಗುವುದರಿಂದಲ್ಲ.

For Shankara Om is the name of Brahman: uttering it, one should remember the Lord whom it signifies. On ‘leaving the body’ he adds a fine note: departure happens by leaving the body, not by any destruction of the self’s own nature.

ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ‘ಪರಮ ಗತಿ’ ಕೈವಲ್ಯ ಬಯಸುವವರದು: ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ, ಭಗವಂತನಿಗೆ ಸಮಾನ ಆಕಾರದ, ಮರಳಿ ಬಾರದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ. ಭಗವಂತನನ್ನೇ ಬಯಸುವ ಜ್ಞಾನಿಯ ದಾರಿಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಿಂಗಡಣೆ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಹನ್ನೆರಡು ಮತ್ತು ಹದಿಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಿವರಣೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ಅದರ ಸಾರ ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ಪುಟದಲ್ಲಿದೆ.

For Ramanuja the ‘supreme goal’ here is that of the seeker of kaivalya: the self freed from prakriti, similar in form to the Lord, from which there is no return. The path of the wise one who seeks the Lord himself, in his division, is given separately in the next verse. Madhva comments on verses twelve and thirteen together, and the gist is on the previous verse’s page.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿರುವವರ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ‘ಓಂ’ ಅಥವಾ ಭಗವಂತನ ನಾಮವನ್ನು ಹೇಳುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ. ಅದರ ಹಿಂದೆ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ನೆನಪು ಇದೆ ಎನ್ನಬಹುದು.

In many homes there is a custom of saying ‘Om’ or the Lord’s name into the ear of someone in their last moments. One could say the memory of this verse lies behind it.

ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲೂ ಇಂಥ ಕೋರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಜಾಗ ಕೊಡಬಹುದು. ಕುಟುಂಬದವರು ಬಯಸಿದರೆ ಕೊನೆಯ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗಿಯ ಹತ್ತಿರ ಕುಳಿತು ಮೆಲುದನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಹೇಳಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು ಒಳ್ಳೆಯ ಆರೈಕೆಯ ಭಾಗ. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಕೇಳುವ ಶಕ್ತಿ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಉಳಿದಿರಬಹುದು ಎಂದು ಪ್ಯಾಲಿಯೇಟಿವ್ ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹಾಸಿಗೆಯ ಪಕ್ಕದ ಮಾತುಗಳು ಮೃದುವಾಗಿರಲಿ.

Hospitals too can make room for such wishes. If the family wishes it, letting them sit near the patient in the last hours and say a prayer softly is part of good care. Those who work in palliative care say that some people may keep their hearing until the end, even when they no longer respond. So let the words spoken at the bedside be gentle.