ಯಾರದೋ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಜೊತೆ ನಿಂತವರು ಪ್ರತಿ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ನಾವು ಎಷ್ಟೋ ಸಲ ಗಮನಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ.
ಅಂಥವರನ್ನು ಕೈಬಿಡಬಾರದು ಎಂದು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ರಾಮನ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಭಕ್ತಂ ರಕ್ತಂ ಸದಾಸಕ್ತಂ ನಿರ್ದೋಷಂ ನ ಪರಿತ್ಯಜೇತ್
ರಾಮಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸತೀಂ ಸೀತಾಂ ಶೋಕಶಲ್ಯಾಕುಲೋಽಭವತ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
भक्तं रक्तं सदासक्तं निर्दोषं न परित्यजेत्
रामस्त्यक्त्वा सतीं सीतां शोकशल्याकुलोऽभवत्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
bhaktaṃ raktaṃ sadāsaktaṃ nirdoṣaṃ na parityajet
rāmastyaktvā satīṃ sītāṃ śokaśalyākulo’bhavat
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಭಕ್ತಂ (भक्तं, bhaktaṃ) = ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವವನನ್ನು (one who is devoted)
- ರಕ್ತಂ (रक्तं, raktaṃ) = ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳವನನ್ನು (one who is loving)
- ಸದಾಸಕ್ತಂ (सदासक्तं, sadāsaktaṃ) = ಯಾವಾಗಲೂ ಹತ್ತಿರವಿರುವವನನ್ನು (one who is ever attached)
- ನಿರ್ದೋಷಂ (निर्दोषं, nirdoṣaṃ) = ದೋಷವಿಲ್ಲದವನನ್ನು (one who is faultless)
- ನ (न, na) = ಬೇಡ, ಇಲ್ಲ (not)
- ಪರಿತ್ಯಜೇತ್ (परित्यजेत्, parityajet) = ಕೈಬಿಡಬಾರದು (should abandon)
- ರಾಮಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ (रामस्त्यक्त्वा, rāmastyaktvā) = ರಾಮನು ಬಿಟ್ಟು (ರಾಮಃ + ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ) (Rama, having left (ramah + tyaktva))
- ಸತೀಂ (सतीं, satīṃ) = ಸಾಧ್ವಿಯಾದ (the virtuous)
- ಸೀತಾಂ (सीतां, sītāṃ) = ಸೀತೆಯನ್ನು (Sita)
- ಶೋಕಶಲ್ಯಾಕುಲೋಽಭವತ್ (शोकशल्याकुलोऽभवत्, śokaśalyākulo’bhavat) = ಶೋಕದ ಮುಳ್ಳಿನಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿದನು (ಶೋಕಶಲ್ಯಾಕುಲಃ + ಅಭವತ್) (became distraught with the dart of grief (sokasalyakulah + abhavat))
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ, ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳ, ಸದಾ ಹತ್ತಿರವಿರುವ, ದೋಷವಿಲ್ಲದವರನ್ನು ಕೈಬಿಡಬಾರದು. ಸಾಧ್ವಿಯಾದ ಸೀತೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ರಾಮನು ಶೋಕದ ಮುಳ್ಳಿನಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿದನು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
One should not abandon a person who is devoted, loving, ever close and without fault. Rama, having left the virtuous Sita, became distraught with the dart of grief.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಮೂರನೇ ಪದ ಸದಾಸಕ್ತಂ ಎಂದಿದೆ. ನಮ್ಮ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಸದಾಭಕ್ತಂ ಎಂಬುದನ್ನು ಅದರಂತೆ ತಿದ್ದಿದ್ದೇವೆ.
The printed book reads sadasaktam as the third word of the first line. We corrected the digital text, which had sadabhaktam, to follow the print.
ಭಕ್ತ, ರಕ್ತ, ಸದಾಸಕ್ತ ಎಂಬ ಮೂರು ವಿಶೇಷಣಗಳು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಶ್ರದ್ಧೆ, ಪ್ರೀತಿ, ಯಾವಾಗಲೂ ಹತ್ತಿರವಿರುವುದು. ನಾಲ್ಕನೆಯದಾದ ನಿರ್ದೋಷ ಎಂಬುದು ಆ ಮೂರಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯದ ಒತ್ತು ಕೊಡುತ್ತದೆ.
The three adjectives bhakta, rakta and sadasakta deepen the picture of loyalty one on another: devotion, affection, constant nearness. The fourth, nirdosa, gives them the weight of justice.
ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಸತೀ ಎಂದು ಕರೆದು ತ್ಯಾಗದ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾಮಾಯಣದ ಉತ್ತರಕಾಂಡದ ಕಥೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
By calling Sita sati in the example, the verse hints at the injustice of the desertion. This is generally known as a tale from the Uttarakanda of the Ramayana.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 154. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 154. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ವೃದ್ಧ ತಂದೆ ತಾಯಿಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡವರನ್ನು, ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಜೊತೆಗಿದ್ದ ಗೆಳೆಯನನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಒಮ್ಮೆ ಯೋಚಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಮಾತಿದು.
This is a word to think once before pushing away one who cared for ageing parents, or a friend who stood by us in hard times.
ಕೈಬಿಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಬರುವ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಮೊದಲೇ ಯೋಚಿಸಿದರೆ ತಪ್ಪಬಹುದು ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದೋಷವಿದ್ದರೆ ಸಂಬಂಧ ಮುರಿಯುವುದು ಬೇರೆ ವಿಷಯ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾತು ನಿರ್ದೋಷರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ.
The verse suggests that the remorse that follows an abandonment may be spared by thinking first. Where there is fault, ending a relationship is a different matter. Here the word concerns the faultless only.

