ಮಳೆಗಾಲದ ಹಳ್ಳಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗೆ ಹೊರಟ ಮಕ್ಕಳು ಕೆಸರಿನ ಗುಂಡಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಕಾಲಿಟ್ಟು ತೊಳೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ದಾರಿ ಬದಲಿಸುವುದು ಸುಲಭ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತು.
ಅದೇ ಜಾಣತನವನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಹಣದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಶ್ಲೋಕ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಧರ್ಮಾರ್ಥಂ ಯಸ್ಯ ವಿತ್ತೇಹಾ ವರಂ ತಸ್ಯ ನಿರೀಹತಾ
ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾದ್ಧಿ ಪಂಕಸ್ಯ ದೂರಾದಸ್ಪರ್ಶನಂ ವರಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
धर्मार्थं यस्य वित्तेहा वरं तस्य निरीहता
प्रक्षालनाद्धि पङ्कस्य दूरादस्पर्शनं वरम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
dharmārthaṃ yasya vittehā varaṃ tasya nirīhatā
prakṣālanāddhi paṅkasya dūrādasparśanaṃ varam
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಧರ್ಮಾರ್ಥಂ (धर्मार्थं, dharmārthaṃ) = ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ (for the sake of dharma)
- ಯಸ್ಯ (यस्य, yasya) = ಯಾರಿಗೆ (whose)
- ವಿತ್ತೇಹಾ (वित्तेहा, vittehā) = ಹಣದ ಬಯಕೆ (ವಿತ್ತ ಈಹಾ) (the wish for wealth)
- ವರಂ (वरं, varaṃ) = ಲೇಸು (is better)
- ತಸ್ಯ (तस्य, tasya) = ಅವನಿಗೆ (for him)
- ನಿರೀಹತಾ (निरीहता, nirīhatā) = ಬಯಕೆಯಿಲ್ಲದಿರುವುದು (being free of wishes)
- ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾದ್ಧಿ (प्रक्षालनाद्धि, prakṣālanāddhi) = ತೊಳೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ (ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾತ್ ಹಿ) (than washing off, indeed)
- ಪಂಕಸ್ಯ (पङ्कस्य, paṅkasya) = ಕೆಸರಿನ (of mud)
- ದೂರಾದಸ್ಪರ್ಶನಂ (दूरादस्पर्शनं, dūrādasparśanaṃ) = ದೂರದಿಂದಲೇ ಮುಟ್ಟದಿರುವುದು (ದೂರಾತ್ ಅಸ್ಪರ್ಶನಂ) (not touching it from afar)
- ವರಮ್ (वरम्, varam) = ಲೇಸು (is better)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಧರ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಎಂದು ಯಾರಿಗೆ ಹಣದ ಬಯಕೆ ಇದೆಯೋ, ಅವನಿಗೆ ಬಯಕೆಯೇ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಲೇಸು. ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಸರನ್ನು ಮೆತ್ತಿಕೊಂಡು ತೊಳೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ದೂರದಿಂದಲೇ ಮುಟ್ಟದಿರುವುದು ಲೇಸು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
For one who wishes for wealth for the sake of dharma, having no wish at all is better. For it is better not to touch mud, even from afar, than to wash it off after smearing oneself.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇಲ್ಲಿನ ಚುರುಕು ಧರ್ಮಾರ್ಥ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿದೆ. ಹಣ ಗಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಗಳಿಸುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಲೆ ಅಂಟಬಹುದು ಎಂದು ಕವಿ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ದಾನವನ್ನೇ ಅಥವಾ ದುಡಿಮೆಯನ್ನೇ ಶ್ಲೋಕ ಖಂಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
The sting is in the word dharmartha. The poet warns that even when the purpose of earning is good, stain can cling on the way. The verse does not condemn giving or honest earning as such.
ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನ ಕೆಸರಿನ ಚಿತ್ರ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನ್ಯಾಯ ಎಂದು ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ನಾವು ಯಾವ ಕೃತಿಯದು ಎಂದು ಹೇಳಲು ಹೋಗಿಲ್ಲ.
The mud image in the last line is heard as a well known maxim. We have not tried to name the work it comes from.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 163. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 163. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ತಪ್ಪು ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಸರಿಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭ. ಇದನ್ನು ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಕಲಿಸುವಾಗ ಒಂದು ಸರಳ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು.
It is easier to take care at the start than to mend things after a wrong step. A teacher may use this as a simple illustration for students.
ಒಳ್ಳೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಇದೆ ಎಂದು ನಮಗೆ ನಾವೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡರೆ ಸಾಲದು. ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿ ಹೇಗಿದೆ ಎಂದೂ ಒಮ್ಮೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
It is not enough to tell ourselves our purpose is good. We should also ask how clean the road to that purpose is.

