ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಓದಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ತೋರಿಸಿದವರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಗದೆ, ಓದದವರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದಾಗ ಬರುವ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪರಿಚಿತ. ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೆಸರು ಕೊಡುವುದು ಕಷ್ಟ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ನಿಟ್ಟುಸಿರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಯದ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲೂ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಹರಿಭಾಮಿನಿ ಸಿಂಧುಸಂಭವೇ ಕಮಲೇ ಕಿಂ ಕಥಯಾಮಿ ತೇ ಗುಣಾನ್
ಅನುರಜ್ಯಸಿ ಹಾ ಜಡೇ ಜನೇ ಗುಣಗೌರೇ ಪುರುಷೇ ವಿರಜ್ಯಸಿ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
हरिभामिनि सिन्धुसंभवे कमले किं कथयामि ते गुणान्
अनुरज्यसि हा जडे जने गुणगौरे पुरुषे विरज्यसि
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
haribhāmini sindhusaṃbhave kamale kiṃ kathayāmi te guṇān
anurajyasi hā jaḍe jane guṇagaure puruṣe virajyasi
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಹರಿಭಾಮಿನಿ (हरिभामिनि, haribhāmini) = ಹರಿಯ ಪತ್ನಿಯೇ (O beloved of Hari)
- ಸಿಂಧುಸಂಭವೇ (सिन्धुसंभवे, sindhusaṃbhave) = ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವಳೇ (O born of the ocean)
- ಕಮಲೇ (कमले, kamale) = ಕಮಲೆಯೇ (O Kamala)
- ಕಿಂ (किं, kiṃ) = ಏನು (what)
- ಕಥಯಾಮಿ (कथयामि, kathayāmi) = ಹೇಳಲಿ (shall I say)
- ತೇ (ते, te) = ನಿನ್ನ (your)
- ಗುಣಾನ್ (गुणान्, guṇān) = ಗುಣಗಳನ್ನು (qualities)
- ಅನುರಜ್ಯಸಿ (अनुरज्यसि, anurajyasi) = ಪ್ರೀತಿ ತೋರುತ್ತೀಯೆ (you grow fond)
- ಹಾ (हा, hā) = ಅಯ್ಯೋ (alas)
- ಜಡೇ (जडे, jaḍe) = ಜಡನಾದ (of the dull)
- ಜನೇ (जने, jane) = ಮನುಷ್ಯನ ಮೇಲೆ (in a person)
- ಗುಣಗೌರೇ (गुणगौरे, guṇagaure) = ಗುಣದಿಂದ ಗೌರವಯುತನಾದ (weighty with merit)
- ಪುರುಷೇ (पुरुषे, puruṣe) = ಪುರುಷನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ (in a man)
- ವಿರಜ್ಯಸಿ (विरज्यसि, virajyasi) = ವಿಮುಖಳಾಗುತ್ತೀಯೆ (you turn cold)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಹರಿಯ ಪತ್ನಿಯೇ, ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಮಲೆಯೇ, ನಿನ್ನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಏನೆಂದು ಹೇಳಲಿ. ಅಯ್ಯೋ, ನೀನು ಜಡನಾದ ಮನುಷ್ಯನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ತೋರುತ್ತೀಯೆ ಮತ್ತು ಗುಣದಿಂದ ಗೌರವಯುತನಾದ ಪುರುಷನಿಂದ ವಿಮುಖಳಾಗುತ್ತೀಯೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
O beloved of Hari, O Kamala born of the ocean, what shall I say of your qualities? Alas, you grow fond of the dull person and turn cold towards the man weighty with merit.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಶ್ಲೋಕ ಹೊಗಳಿಕೆಯಂತೆ ಶುರುವಾಗಿ ನಿಂದೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಏನೆಂದು ಹೇಳಲಿ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯೂ ಆಗಬಹುದು, ಅಸಮಾಧಾನವೂ ಆಗಬಹುದು. ಅನುರಜ್ಯಸಿ ಮತ್ತು ವಿರಜ್ಯಸಿ ಎಂಬ ಜೋಡಿ ಪದಗಳು ಒಲಿಯುವುದು ಮತ್ತು ದೂರಾಗುವುದನ್ನು ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಎದುರೆದುರು ಇಡುತ್ತವೆ.
The verse opens like praise and ends as rebuke. The question of what to say may be admiration or discontent. The paired words anurajyasi and virajyasi set fondness and turning away against each other in a single line.
ಜಡ ಎಂದರೆ ಮಂದಬುದ್ಧಿ, ಮತ್ತು ನೀರು ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಅದಕ್ಕೆ ಇದೆ. ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವಳು ಜಡರಿಗೆ ಒಲಿಯುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕವಿ ಈ ಎರಡನೇ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ನಮಗೆ ಅದು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ. ಗೌರ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ನಾವು ಗೌರವಯುತ ಅಥವಾ ತೂಕದ ಎಂದು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ.
Jada means dull-witted and also cold or watery. The poet may be hinting at the second sense in saying one born of the sea favours the jada, but we are not sure. We have taken gaura to mean weighty or honoured.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 62. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 62. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಶ್ಲೋಕದ ದೂರು ಇಂದಿಗೂ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯಾರಿಗೆ ಏನು ಸಿಗಬೇಕಿತ್ತು ಎಂಬ ನಮ್ಮ ತೀರ್ಮಾನ ಯಾವಾಗಲೂ ಸರಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಸಲ ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ಯೋಚಿಸಿ ದೂರು ಹೇಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
The verse’s complaint is heard even today. Yet our own judgement of who should have got what is not always right. It is wise to think patiently once before complaining.
ಅದಲ್ಲದೆ ಗುಣ ಇರುವವನಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಒಲಿಯದಿದ್ದರೂ ಗುಣ ಕಡಿಮೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹೇಳುವಾಗ ನಾವು ಇದನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತೇವೆ: ಕಲಿತದ್ದು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ, ಪ್ರತಿಫಲ ಕೊಂಚ ತಡವಾಗಬಹುದು.
Besides, merit is not lessened when Lakshmi does not favour its owner. This is what we tell students: what you have learned stays, though the reward may be a little late.