ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯವರ ಕಾಲು ಜಾರಿದರೆ ಜೋರಾಗಿ ನಗುವವರಿರುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಜನ ತಮ್ಮ ಬೆರಳಿಗೆ ಮುಳ್ಳು ಚುಚ್ಚಿದರೆ ಊರನ್ನೇ ಕೂಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಆ ಎರಡೂ ಮುಖಗಳನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದೇ ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಟುವಾದ ಮಾತು ಕೇಳಿದರೂ ಅವನು ಹೊಡೆಯಲು ಬರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಕೊನೆಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಹಸತಿ ಲಸತಿ ಹರ್ಷಾತ್ತೀವ್ರದುಃಖೇ ಪರೇಷಾಂ ಸ್ಖಲತಿ ಗಲತಿ ಮೋಹಾದಾತ್ಮನಃ ಕ್ಲೇಶಲೇಶೇ
ನದತಿ ವದತಿ ನಿಂದ್ಯಂ ಮಾನಿನಾಂ ಕಿಂ ಚ ನೀಚಃ ಪರುಷವಚನಮಲ್ಪಂ ಶ್ರಾವಿತೋ ಹಂತುಮೇತಿ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
हसति लसति हर्षात्तीव्रदुःखे परेषां स्खलति गलति मोहादात्मनः क्लेशलेशे
नदति वदति निन्द्यं मानिनां किं च नीचः परुषवचनमल्पं श्रावितो हन्तुमेति
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
hasati lasati harṣāttīvraduḥkhe pareṣāṃ skhalati galati mohādātmanaḥ kleśaleśe
nadati vadati nindyaṃ mānināṃ kiṃ ca nīcaḥ paruṣavacanamalpaṃ śrāvito hantumeti
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಹಸತಿ ಲಸತಿ (हसति लसति, hasati lasati) = ನಗುತ್ತಾನೆ, ಹೊಳೆಯುತ್ತಾನೆ (he laughs, he gleams)
- ಹರ್ಷಾತ್ತೀವ್ರದುಃಖೇ (हर्षात्तीव्रदुःखे, harṣāttīvraduḥkhe) = ಸಂತೋಷದಿಂದ, ತೀವ್ರ ದುಃಖವಿದ್ದಾಗ (out of delight, when there is sharp grief)
- ಪರೇಷಾಂ (परेषां, pareṣāṃ) = ಬೇರೆಯವರ (of others)
- ಸ್ಖಲತಿ ಗಲತಿ (स्खलति गलति, skhalati galati) = ಎಡವುತ್ತಾನೆ, ಕರಗುತ್ತಾನೆ (he stumbles, he melts)
- ಮೋಹಾದಾತ್ಮನಃ (मोहादात्मनः, mohādātmanaḥ) = ಮೋಹದಿಂದ, ತನ್ನ (from delusion, his own)
- ಕ್ಲೇಶಲೇಶೇ (क्लेशलेशे, kleśaleśe) = ಕಷ್ಟದ ಒಂದು ಕಣ ಇದ್ದರೂ (when there is a mere particle of trouble)
- ನದತಿ ವದತಿ (नदति वदति, nadati vadati) = ಕೂಗುತ್ತಾನೆ, ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ (he bawls, he talks)
- ನಿಂದ್ಯಂ (निन्द्यं, nindyaṃ) = ನಿಂದ್ಯವಾದುದನ್ನು (what is blameworthy)
- ಮಾನಿನಾಂ (मानिनां, mānināṃ) = ಮಾನವಂತರ ಬಗ್ಗೆ (about the self-respecting)
- ಕಿಂ ಚ (किं च, kiṃ ca) = ಮತ್ತೂ (and further)
- ನೀಚಃ (नीचः, nīcaḥ) = ನೀಚನು (the base man)
- ಪರುಷವಚನಮಲ್ಪಂ (परुषवचनमल्पं, paruṣavacanamalpaṃ) = ಸ್ವಲ್ಪ ಕಠೋರ ಮಾತನ್ನು (a little harsh speech)
- ಶ್ರಾವಿತೋ (श्रावितो, śrāvito) = ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡವನು (having been made to hear)
- ಹಂತುಮೇತಿ (हन्तुमेति, hantumeti) = ಹೊಡೆಯಲು ಬರುತ್ತಾನೆ (comes to strike)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ನೀಚನು ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ತೀವ್ರ ದುಃಖ ಬಂದಾಗ ಸಂತೋಷದಿಂದ ನಗುತ್ತಾನೆ, ಹೊಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ತನಗೆ ಒಂದು ಕಣದಷ್ಟು ಕಷ್ಟ ಬಂದರೂ ಮೋಹದಿಂದ ಎಡವಿ ಕರಗುತ್ತಾನೆ. ಮಾನವಂತರ ಬಗ್ಗೆ ಕೂಗುತ್ತಾ ನಿಂದ್ಯವಾದ ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಠೋರವಾದ ಮಾತು ತನಗೆ ಕೇಳಿಸಿದರೆ ಹೊಡೆಯಲು ಬರುತ್ತಾನೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The base man laughs and gleams with delight when others are in sharp grief. When he has a mere particle of trouble himself, he stumbles and melts in his delusion. He bawls out blameworthy things about the self-respecting. And if even a little harsh speech is made to reach his ears, he comes to strike.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಲಸತಿ ಎಂದರೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾನೆ, ಮಿಂಚುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನೊಬ್ಬನ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಇವನ ಮುಖ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಇದೆ.
Lasati means he gleams or shines. The verse’s irony lies in the picture of a face lighting up at another man’s sorrow.
ಹಸತಿ ಲಸತಿ, ಸ್ಖಲತಿ ಗಲತಿ, ನದತಿ ವದತಿ ಎಂದು ಪ್ರಾಸದ ಜೋಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಕೇಳಲು ಸೊಗಸಾದ ಈ ಲಯವೇ ನೀಚನ ಚಡಪಡಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಂದ್ಯಂ ಮಾನಿನಾಂ ಎಂಬ ಭಾಗವನ್ನು ಮಾನವಂತರ ಬಗ್ಗೆ ಆಡಿದ ನಿಂದ್ಯ ಮಾತು ಎಂದು ನಾವು ಓದಿದ್ದೇವೆ.
The verbs come in rhyming pairs, hasati lasati, skhalati galati, nadati vadati. That pleasing rhythm itself shows the man’s restlessness. We have read the words about the self-respecting as blameworthy talk about them.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 60. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 60. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕಲಿಸುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯ ತಪ್ಪಿಗೆ ಒಳಗೊಳಗೇ ಖುಷಿಪಡುವವರು, ತಮ್ಮದೇ ಸಣ್ಣ ತಪ್ಪನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಹೇಳಿದರೆ ಕೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಗುಣ ನಮ್ಮೊಳಗೂ ಇಣುಕುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂದು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
One can see this in any place of teaching. Those who quietly enjoy a colleague’s error flare up when someone points out their own small one. It is good to check whether that trait peeps out in us too.
ಇದು ಒಂದು ಕ್ಷಣದ ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನಲ್ಲ, ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ನಕ್ಕವರೆಲ್ಲ ನೀಚರಲ್ಲ. ಹಾಗೆ ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ನಗುವುದು ಸ್ವಭಾವವಾದರೆ ಮಾತ್ರ ಈ ಹೆಸರು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.
The verse speaks of a settled nature, not of a moment’s weakness. Not everyone who laughs once is base. The word fits only when laughing like this every time has become the nature.