ಹೊಸ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಲಾಭ ಎಂದರೇನು ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲರೂ ದುಡ್ಡಿನ ಲೆಕ್ಕ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೇ ಪದಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಅರ್ಥ ಕೊಡುವ ಉತ್ತರಗಳು ಬಂದಾಗ ಯೋಚನೆ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಒಂಬತ್ತು ಸರಳ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಒಂದೊಂದಕ್ಕೂ ಒಂದೇ ಸಾಲಿನ ಉತ್ತರ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಉದ್ದದ ಪದ್ಯ, ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಒಂದರ ಹಿಂದೊಂದು ಬರುತ್ತವೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಕೋ ಲಾಭೋ ಗುಣಿಸಂಗಮಃ ಕಿಮಸುಖಂ ಪ್ರಾಜ್ಞೇತರೈಃ ಸಂಗತಿಃ ಕಾ ಹಾನಿಃ ಸಮಯಚ್ಯುತಿರ್ನಿಪುಣತಾ ಕಾ ಧರ್ಮತತ್ತ್ವೇ ರತಿಃ
ಕಃ ಶೂರೋ ವಿಜಿತೇಂದ್ರಿಯಃ ಪ್ರಿಯತಮಾ ಕಾನುವ್ರತಾ ಕಿಂ ಧನಂ ವಿದ್ಯಾ ಕಿಂ ಸುಖಮಪ್ರವಾಸಗಮನಂ ರಾಜ್ಯಂ ಕಿಮಾಜ್ಞಾಫಲಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
को लाभो गुणिसङ्गमः किमसुखं प्राज्ञेतरैः सङ्गतिः का हानिः समयच्युतिर्निपुणता का धर्मतत्त्वे रतिः
कः शूरो विजितेन्द्रियः प्रियतमा कानुव्रता किं धनं विद्या किं सुखमप्रवासगमनं राज्यं किमाज्ञाफलम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
ko lābho guṇisaṅgamaḥ kimasukhaṃ prājñetaraiḥ saṅgatiḥ kā hāniḥ samayacyutirnipuṇatā kā dharmatattve ratiḥ
kaḥ śūro vijitendriyaḥ priyatamā kānuvratā kiṃ dhanaṃ vidyā kiṃ sukhamapravāsagamanaṃ rājyaṃ kimājñāphalam
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಕೋ ಲಾಭೋ (को लाभो, ko lābho) = ಲಾಭ ಯಾವುದು (what is gain)
- ಗುಣಿಸಂಗಮಃ (गुणिसङ्गमः, guṇisaṅgamaḥ) = ಗುಣವಂತರ ಸಂಗ (the company of the virtuous)
- ಕಿಮಸುಖಂ (किमसुखं, kimasukhaṃ) = ದುಃಖ ಯಾವುದು (ಕಿಮ್ ಅಸುಖಮ್) (what is unhappiness)
- ಪ್ರಾಜ್ಞೇತರೈಃ ಸಂಗತಿಃ (प्राज्ञेतरैः सङ्गतिः, prājñetaraiḥ saṅgatiḥ) = ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲದವರ ಸಹವಾಸ (keeping company with the unwise)
- ಕಾ ಹಾನಿಃ (का हानिः, kā hāniḥ) = ನಷ್ಟ ಯಾವುದು (what is loss)
- ಸಮಯಚ್ಯುತಿರ್ನಿಪುಣತಾ ಕಾ (समयच्युतिर्निपुणता का, samayacyutirnipuṇatā kā) = ಸಮಯ ಜಾರಿಹೋಗುವುದು, ಚತುರತೆ ಯಾವುದು (ಸಮಯಚ್ಯುತಿಃ ನಿಪುಣತಾ ಕಾ) (the lapse of time, what is skill)
- ಧರ್ಮತತ್ತ್ವೇ ರತಿಃ (धर्मतत्त्वे रतिः, dharmatattve ratiḥ) = ಧರ್ಮದ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ (delight in the essence of dharma)
- ಕಃ ಶೂರೋ ವಿಜಿತೇಂದ್ರಿಯಃ (कः शूरो विजितेन्द्रियः, kaḥ śūro vijitendriyaḥ) = ಶೂರ ಯಾರು? ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವನು (who is brave? one who has conquered the senses)
- ಪ್ರಿಯತಮಾ ಕಾನುವ್ರತಾ (प्रियतमा कानुव्रता, priyatamā kānuvratā) = ಅತಿ ಪ್ರಿಯಳು ಯಾರು? ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಅನುಸರಿಸುವವಳು (ಕಾ ಅನುವ್ರತಾ) (who is dearest? the one who follows with devotion)
- ಕಿಂ ಧನಂ ವಿದ್ಯಾ (किं धनं विद्या, kiṃ dhanaṃ vidyā) = ಸಂಪತ್ತು ಯಾವುದು? ವಿದ್ಯೆ (what is wealth? learning)
- ಕಿಂ ಸುಖಮಪ್ರವಾಸಗಮನಂ (किं सुखमप्रवासगमनं, kiṃ sukhamapravāsagamanaṃ) = ಸುಖ ಯಾವುದು? ಪರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗದಿರುವುದು (ಕಿಮ್ ಸುಖಮ್ ಅಪ್ರವಾಸಗಮನಮ್) (what is happiness? not having to go abroad)
- ರಾಜ್ಯಂ ಕಿಮಾಜ್ಞಾಫಲಮ್ (राज्यं किमाज्ञाफलम्, rājyaṃ kimājñāphalam) = ರಾಜ್ಯ ಎಂದರೇನು? ಆಜ್ಞೆ ಫಲ ಕೊಡುವುದು (ಕಿಮ್ ಆಜ್ಞಾಫಲಮ್) (what is a kingdom? orders that bear fruit)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಲಾಭ ಯಾವುದು? ಗುಣವಂತರ ಸಂಗ. ದುಃಖ ಯಾವುದು? ತಿಳಿದವರಲ್ಲದವರ ಸಹವಾಸ. ನಷ್ಟ ಯಾವುದು? ಸಮಯ ಜಾರಿಹೋಗುವುದು. ಚತುರತೆ ಯಾವುದು? ಧರ್ಮದ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ. ಶೂರ ಯಾರು? ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವನು. ಅತಿ ಪ್ರಿಯಳು ಯಾರು? ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಅನುಸರಿಸುವವಳು. ಸಂಪತ್ತು ಯಾವುದು? ವಿದ್ಯೆ. ಸುಖ ಯಾವುದು? ಪರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗದಿರುವುದು. ರಾಜ್ಯ ಯಾವುದು? ಆಜ್ಞೆಗೆ ಫಲ ಸಿಗುವುದು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
What is gain? The company of the virtuous. What is unhappiness? The company of the unwise. What is loss? The lapse of time. What is skill? Delight in the essence of dharma. Who is brave? One who has conquered the senses. Who is dearest? The one who follows with devotion. What is wealth? Learning. What is happiness? Not having to go abroad. What is a kingdom? Orders that bear fruit.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದು ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ರೂಪದ ಪದ್ಯ. ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ಉತ್ತರ ಎರಡು ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒತ್ತಾಗಿ ಕೂತಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಉತ್ತರವೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಲಾಭ ಎಂದರೆ ದುಡ್ಡಲ್ಲ, ಸಂಗ. ಸಂಪತ್ತು ಎಂದರೆ ನಾಣ್ಯವಲ್ಲ, ವಿದ್ಯೆ.
This is a verse in question and answer form. Nine questions and nine answers sit tightly packed in two lines. Each answer turns the usual meaning around: gain is not money but company, and wealth is not coin but learning.
ಅಪ್ರವಾಸಗಮನ ಎಂದರೆ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗದಿರುವುದು. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಎಂದರೆ ಊರು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಾಗುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಸ್ವಂತ ಊರಿನಲ್ಲಿರುವುದೇ ಸುಖ ಎಂಬುದು ಆಗಿನ ಕಾಲದ ನೋಟ.
Apravasagamana means not going away on a journey. Pravasa here seems to mean having to live in a foreign land away from home. That staying in one’s own place is happiness is the view of that age.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 180. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 180. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ವಾರ್ಡ್ನ ಸುತ್ತು ಹೊರಟಾಗ ಓದಿದ ನೂರು ಪುಟಕ್ಕಿಂತ ಹಿರಿಯ ವೈದ್ಯರ ಒಂದು ಮಾತು ಹೆಚ್ಚು ಕಲಿಸುವುದುಂಟು. ಗುಣವಂತರ ಸಂಗ ಲಾಭ ಎನ್ನುವುದು ನಮ್ಮ ತರಗತಿಯ ದಿನನಿತ್ಯದ ಅನುಭವ.
On ward rounds, a single remark from a senior physician sometimes teaches more than a hundred pages read. That the company of the virtuous is gain is a daily experience in our teaching.
ಸಮಯ ಜಾರಿಹೋಗುವುದೇ ನಷ್ಟ ಎಂಬ ಉತ್ತರ ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ಯೋಚಿಸುವಂಥದ್ದು. ದುಡ್ಡಿನ ನಷ್ಟವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡುವ ನಾವು ಸಮಯದ ನಷ್ಟವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡುವುದು ಕಡಿಮೆ.
The answer that lapsing time is the real loss is worth pausing over. We keep careful count of lost money, and far less often of lost time.

