ಕೈಯ ಗಾಯಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ಕಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಅದೇ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಬಾಗಿಲಿನ ತುದಿ ತಾಗಿದ ಅನುಭವ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇರುತ್ತದೆ. ನೋವು ಇರುವ ಜಾಗಕ್ಕೇ ಪೆಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬೀಳುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.
ಈ ಪದ್ಯ ಅದನ್ನು ಬದುಕಿನ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಉದಾಹರಣೆಗಳು, ಎರಡನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯದು ಮತ್ತು ಸಾರಾಂಶ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಕ್ಷತೇ ಪ್ರಹಾರಾ ನಿಪತಂತ್ಯಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಧನಕ್ಷಯೇ ವರ್ಧತಿ ಜಾಠರಾಗ್ನಿಃ
ಆಪತ್ಸು ವೈರಾಣಿ ಸಮುದ್ಭವಂತಿ ಛಿದ್ರೇಷ್ವನರ್ಥಾ ಬಹುಲೀಭವಂತಿ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
क्षते प्रहारा निपतन्त्यभीक्ष्णं धनक्षये वर्धति जाठराग्निः
आपत्सु वैराणि समुद्भवन्ति छिद्रेष्वनर्था बहुलीभवन्ति
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
kṣate prahārā nipatantyabhīkṣṇaṃ dhanakṣaye vardhati jāṭharāgniḥ
āpatsu vairāṇi samudbhavanti chidreṣvanarthā bahulībhavanti
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಕ್ಷತೇ (क्षते, kṣate) = ಗಾಯದ ಮೇಲೆ (on a wound)
- ಪ್ರಹಾರಾ (प्रहारा, prahārā) = ಪೆಟ್ಟುಗಳು (blows)
- ನಿಪತಂತ್ಯಭೀಕ್ಷ್ಣಂ (निपतन्त्यभीक्ष्णं, nipatantyabhīkṣṇaṃ) = ಪದೇ ಪದೇ ಬೀಳುತ್ತವೆ (ನಿಪತಂತಿ ಅಭೀಕ್ಷ್ಣಮ್) (fall again and again)
- ಧನಕ್ಷಯೇ (धनक्षये, dhanakṣaye) = ಹಣ ನಷ್ಟವಾದಾಗ (when wealth is lost)
- ವರ್ಧತಿ (वर्धति, vardhati) = ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ (increases)
- ಜಾಠರಾಗ್ನಿಃ (जाठराग्निः, jāṭharāgniḥ) = ಹೊಟ್ಟೆಯ ಹಸಿವಿನ ಉರಿ (the digestive fire, hunger)
- ಆಪತ್ಸು (आपत्सु, āpatsu) = ಆಪತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ (in calamities)
- ವೈರಾಣಿ (वैराणि, vairāṇi) = ವೈರಗಳು (enmities)
- ಸಮುದ್ಭವಂತಿ (समुद्भवन्ति, samudbhavanti) = ಏಳುತ್ತವೆ (arise)
- ಛಿದ್ರೇಷ್ವನರ್ಥಾ (छिद्रेष्वनर्था, chidreṣvanarthā) = ಬಿರುಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅನರ್ಥಗಳು (ಛಿದ್ರೇಷು ಅನರ್ಥಾಃ) (misfortunes in the gaps)
- ಬಹುಲೀಭವಂತಿ (बहुलीभवन्ति, bahulībhavanti) = ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ (multiply)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಗಾಯದ ಮೇಲೆಯೇ ಪೆಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಹಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಹಸಿವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವೈರಗಳು ಏಳುತ್ತವೆ. ಬಿರುಕು ಕಂಡಲ್ಲಿ ಅನರ್ಥಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Blows fall again and again upon a wound. When wealth is lost, hunger grows. In calamity, enmities arise. Where there is a gap, misfortunes multiply.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಜಾಠರಾಗ್ನಿ ಎಂದರೆ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಜೀರ್ಣದ ಬೆಂಕಿ ಎಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಣ ಹೋದಾಗ ಹಸಿವು ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಎಂದರೆ ಇದ್ದಾಗ ಹಸಿವು ಮರೆತಿದ್ದದ್ದು ಈಗ ನೆನಪಾಗುವುದು ಎಂಬ ಧ್ವನಿ ಎಂದು ನಾವು ಓದುತ್ತೇವೆ.
Jatharagni is traditionally the digestive fire in the belly. Here we read hunger growing when wealth is lost as hinting that a hunger once forgotten is felt again.
ಈ ಪದ್ಯದ ಕೊನೆಯ ಸಾಲು ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿತ್ರ, ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಉದಾಹರಣೆ. ಇದು ಅದೇ ಮಾತಿನ ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.
The closing line is the same as in the previous verse. There it comes with one image, here with three examples. It looks like another form of the same saying.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 172. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 172. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಇರುವ ಜಾಗವನ್ನು ಮೊದಲೇ ಗುರುತಿಸಿ ಕಾಪಾಡುವುದು ಜಾಣತನ. ರೋಗಿಯ ಹಳೆಯ ಗಾಯ, ಮನೆಯ ಹಣಕಾಸಿನ ಬಿರುಕು, ತಂಡದ ಮನಸ್ತಾಪ ಇವನ್ನು ಬೇಗನೆ ಗಮನಿಸಬೇಕು.
It is wise to spot and guard a weak place early. A patient’s old wound, a crack in a family’s finances, a quarrel in a team all deserve early attention.
ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ವೈರ ಏಳುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ವೈರಿಗಳು ಎಂದಲ್ಲ. ಕಷ್ಟದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಮಿತ್ರರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇದರ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿ.
That old enmities rise in a crisis does not mean everyone is an enemy. The other side is that supportive friends must be nurtured in ordinary days.

