ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಸೋತಾಗ ಮೊದಲು ಕೇಳಬೇಕಾದದ್ದು ಏನನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು. ಆ ಉತ್ತರ ಸೋಲಿನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಆ ಮಾತನ್ನು ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಆನೆಯ ಮುರಿದ ದಂತದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಮಹತಾಂ ಪ್ರಾರ್ಥನೇನೈವ ವಿಪತ್ತಿರಪಿ ಶೋಭತೇ ।
ದನ್ತಭಙ್ಗೋ ಹಿ ನಾಗಾನಾಂ ಶ್ಲಾಘ್ಯೋ ಗಿರಿವಿದಾರಣೇ ॥
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
महतां प्रार्थनेनैव विपत्तिरपि शोभते ।
दन्तभङ्गो हि नागानां श्लाघ्यो गिरिविदारणे ॥
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
mahatāṃ prārthanenaiva vipattirapi śobhate |
dantabhaṅgo hi nāgānāṃ ślāghyo girividāraṇe ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಮಹತಾಮ್ (महताम्, mahatām) = ದೊಡ್ಡವರಿಗೆ (of the great)
- ಪ್ರಾರ್ಥನೇನ (प्रार्थनेन, prārthanena) = ಕೈಗೊಂಡ ಗುರಿಯಿಂದಲೇ (by the very thing they sought)
- ಏವ (एव, eva) = ಅದರಿಂದಲೇ (by that alone)
- ವಿಪತ್ತಿಃ (विपत्तिः, vipattiḥ) = ಆಪತ್ತು (disaster)
- ಅಪಿ (अपि, api) = ಕೂಡ (even)
- ಶೋಭತೇ (शोभते, śobhate) = ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ (looks becoming)
- ದನ್ತಭಙ್ಗಃ (दन्तभङ्गः, dantabhaṅgaḥ) = ದಂತ ಮುರಿಯುವುದು (the breaking of a tusk)
- ಹಿ (हि, hi) = ಏಕೆಂದರೆ (for indeed)
- ನಾಗಾನಾಮ್ (नागानाम्, nāgānām) = ಆನೆಗಳಿಗೆ (of elephants)
- ಶ್ಲಾಘ್ಯಃ (श्लाघ्यः, ślāghyaḥ) = ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ಯೋಗ್ಯ (worthy of praise)
- ಗಿರಿವಿದಾರಣೇ (गिरिविदारणे, girividāraṇe) = ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಸೀಳುವಲ್ಲಿ (in the splitting of a mountain)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ದೊಡ್ಡವರಿಗೆ, ಅವರು ಕೈಗೊಂಡ ಗುರಿಯ ದೊಡ್ಡತನದಿಂದಲೇ, ಆಪತ್ತೂ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಸೀಳುವಲ್ಲಿ ಆನೆಯ ದಂತ ಮುರಿದರೆ ಅದು ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸಂಗತಿ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
For the great, by reason of the very thing they set out for, even disaster looks well on them. A tusk broken in the splitting of a mountain is a thing to praise in an elephant.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಪ್ರಾರ್ಥನ ಎಂಬ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಬಯಸಿ ಕೈಗೊಂಡ ಗುರಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಗುರಿಯ ಅಳತೆಯೇ ಸೋಲಿನ ಅಳತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಶ್ಲೋಕದ ತಿರುವು.
Prarthana here is not a request in the ordinary sense. It is the aim taken up out of desire. The turn of the verse is that the measure of the aim settles the measure of the failure.
ದಂತ ಆನೆಗೆ ಅಲಂಕಾರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದರ ಆಯುಧ. ಅದು ಮುರಿಯುವುದು ಸಣ್ಣ ನಷ್ಟವಲ್ಲ. ಆದರೂ ಶ್ಲೋಕ ಅದನ್ನು ಶ್ಲಾಘ್ಯ ಎನ್ನುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಎದುರಿಗಿದ್ದದ್ದು ಬೆಟ್ಟ.
A tusk is not mere ornament to an elephant; it is its weapon. Breaking it is no small loss. The verse still calls it praiseworthy, because what stood in front was a mountain.
ವಿಪತ್ತಿ ಎಂಬ ಪದದ ಜೊತೆ ಶೋಭತೇ ಎಂಬ ಪದ ಬಂದಿರುವುದೇ ಒಂದು ವಿರೋಧ. ಆ ವಿರೋಧವನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ವಾದದಿಂದ ಸರಿಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಎರಡನೆಯ ಸಾಲಿನ ಚಿತ್ರದಿಂದ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.
Putting shobhate, looks becoming, next to vipatti, disaster, is itself a contradiction. The verse does not resolve it by argument but settles it with the picture in the second line.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 45. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 45. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೈಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಸಂಶೋಧನೆ ಫಲ ಕೊಡದೆ ಮುಗಿಯಬಹುದು. ಆ ಸೋಲಿನ ವರದಿಯೂ ಮುಂದಿನವರಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಲಭ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಗೆಲುವಿಗಿಂತ ಅದು ಹೆಚ್ಚು.
A study that takes up a large question may end without a result. Even the report of that failure shows the way to those who come next. It is worth more than a win on an easy question.
ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಚ್ಚರ ಇದೆ. ಬೆಟ್ಟ ಸೀಳುವಾಗ ಮುರಿದ ದಂತಕ್ಕೆ ಶೋಭೆ, ಸುಮ್ಮನೆ ನೆಲ ಕೆದಕುವಾಗ ಮುರಿದದ್ದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ. ಗುರಿ ದೊಡ್ಡದಿತ್ತೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಾವೇ ನಮಗೆ ಕೇಳಬೇಕು.
There is a caution in this. The tusk broken in splitting a mountain is the one that looks well, not one broken while idly scratching the ground. Whether the aim was large is a question we must put to ourselves.