ಹಿರಿಯರೊಬ್ಬರು ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ ಜನ ಅವರು ಎಷ್ಟು ವರ್ಷ ಬದುಕಿದರು ಎಂದು ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೇಗೆ ಬದುಕಿದರು ಎಂದು ನೆನೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಯುಸ್ಸಿನ ಅಳತೆ ಬೇರೆ, ಬದುಕಿನ ಬೆಲೆ ಬೇರೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಭೇದವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಾಲಮಾನಗಳನ್ನು ಎದುರಿಗಿಟ್ಟು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಎರಡು ಸಾಲಿನ ನೀತಿವಾಕ್ಯ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಮುಹೂರ್ತಮಪಿ ಜೀವೇತ ನರಃ ಶುಕ್ಲೇನ ಕರ್ಮಣಾ
ನ ಕಲ್ಪಮಪಿ ಕೃಷ್ಣೇನ ಲೋಕದ್ವಯವಿರೋಧಿನಾ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
मुहूर्तमपि जीवेत नरः शुक्लेन कर्मणा
न कल्पमपि कृष्णेन लोकद्वयविरोधिना
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
muhūrtamapi jīveta naraḥ śuklena karmaṇā
na kalpamapi kṛṣṇena lokadvayavirodhinā
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಮುಹೂರ್ತಮಪಿ (मुहूर्तमपि, muhūrtamapi) = ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತ ಕಾಲವಾದರೂ (ಮುಹೂರ್ತಂ + ಅಪಿ) (even for a single muhurta)
- ಜೀವೇತ (जीवेत, jīveta) = ಬದುಕಲಿ (let him live)
- ನರಃ (नरः, naraḥ) = ಮನುಷ್ಯ (a man)
- ಶುಕ್ಲೇನ (शुक्लेन, śuklena) = ಬಿಳಿಯ, ಶುದ್ಧವಾದ (with a white, pure)
- ಕರ್ಮಣಾ (कर्मणा, karmaṇā) = ಕೆಲಸದಿಂದ (deed)
- ನ (न, na) = ಅಲ್ಲ, ಬೇಡ (not)
- ಕಲ್ಪಮಪಿ (कल्पमपि, kalpamapi) = ಒಂದು ಕಲ್ಪ ಕಾಲವಾದರೂ (ಕಲ್ಪಂ + ಅಪಿ) (even for a whole kalpa)
- ಕೃಷ್ಣೇನ (कृष्णेन, kṛṣṇena) = ಕಪ್ಪಾದ, ಪಾಪದ (with a black, sinful)
- ಲೋಕದ್ವಯವಿರೋಧಿನಾ (लोकद्वयविरोधिना, lokadvayavirodhinā) = ಎರಡು ಲೋಕಗಳಿಗೂ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಕೆಲಸದಿಂದ (ಲೋಕ + ದ್ವಯ + ವಿರೋಧಿನಾ) (that opposes both worlds)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಮನುಷ್ಯ ಶುದ್ಧವಾದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತ ಕಾಲ ಬದುಕಿದರೂ ಸಾಕು. ಆದರೆ ಎರಡೂ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧವಾದ ಕಪ್ಪು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಒಂದು ಕಲ್ಪ ಕಾಲ ಬದುಕುವುದು ಬೇಡ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Let a man live even for a single muhurta doing pure deeds. But let him not live even for a whole kalpa doing black deeds that go against both worlds.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಮುಹೂರ್ತ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತೆಂಟು ನಿಮಿಷದ ಅಲ್ಪ ಕಾಲ. ಕಲ್ಪ ಎಂದರೆ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೇ ಸಿಗದಷ್ಟು ದೀರ್ಘವಾದ ಯುಗಮಾನ. ಕವಿ ಎರಡು ತುದಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಗಿಟ್ಟು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾತಿನ ಒತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.
A muhurta is in tradition a short span of about forty eight minutes. A kalpa is an age too long to count. The poet sets the two extremes side by side and uses exaggeration to press the point.
ಶುಕ್ಲ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಎಂದರೆ ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು. ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಶುದ್ಧತೆಯ ಬಣ್ಣ, ಕಪ್ಪು ಪಾಪದ ಬಣ್ಣ. ಲೋಕದ್ವಯ ಎಂದರೆ ಈ ಲೋಕ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕ.
Shukla and krishna mean white and black. In the tradition white stands for purity and black for sin. Lokadvaya means this world and the next.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 159. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 159. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ವೈದ್ಯನಿಗೆ ಇದು ಪರಿಚಿತ ಮಾತು. ಯಾರಿಗೂ ಆಯುಸ್ಸಿನ ಅಳತೆ ಕೈಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಒಂದು ಗಂಟೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಳೆಯಬೇಕು ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ.
A doctor knows this well. The length of a life is in no one’s hands. How to spend today’s hour is in ours.
ಅದಲ್ಲದೆ ಶ್ಲೋಕ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದೆ. ದೀರ್ಘ ಆಯುಸ್ಸು ಕೆಟ್ಟದು ಎಂದಲ್ಲ, ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿದ ದೀರ್ಘ ಆಯುಸ್ಸಿಗೆ ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆ ಎಂದಷ್ಟೇ ಅದರ ಮಾತಿನ ಸಾರ.
The verse speaks in exaggeration. It does not call a long life bad. Its point is only that a long life built on bad work is worth little.

