ಬೇಡಿಕೆ ಬಂದಾಗ ಯಾರು ಕೈ ಬಿಚ್ಚುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಒಂದು ಊರಿನ ಲೆಕ್ಕ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕೊಡುವವರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಇರುವವರೇ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಈ ಉಪಜಾತಿ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಸಾಲನ್ನು ಮಾಡಿ, ಕೊನೆಗೆ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಹೊರಗೆ ಉಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ನಟೋಽಪಿ ದದ್ಯಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽಪಿ ದದ್ಯಾತ್
ಸಂಪ್ರಾರ್ಥಿತಃ ಪಾಶುಪತೋಽಪಿ ದದ್ಯಾತ್ ।
ವೈದ್ಯಃ ಕಥಂ ದಾಸ್ಯತಿ ಯಾಚಮಾನೋ
ಯೋ ಮರ್ತುಕಾಮಾದಪಿ ಹರ್ತುಕಾಮಃ ॥
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
नटोऽपि दद्याद्ब्राह्मणोऽपि दद्यात्
संप्रार्थितः पाशुपतोऽपि दद्यात् ।
वैद्यः कथं दास्यति याचमानो
यो मर्तुकामादपि हर्तुकामः ॥
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
naṭo’pi dadyādbrāhmaṇo’pi dadyāt
saṃprārthitaḥ pāśupato’pi dadyāt |
vaidyaḥ kathaṃ dāsyati yācamāno
yo martukāmādapi hartukāmaḥ ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ನಟಃ ಅಪಿ (नटः अपि, naṭaḥ api) = ನಟನೂ (even an actor)
- ದದ್ಯಾತ್ (दद्यात्, dadyāt) = ಕೊಡುತ್ತಾನೆ (would give)
- ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಅಪಿ (ब्राह्मणः अपि, brāhmaṇaḥ api) = ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೂ (even a brahmin)
- ದದ್ಯಾತ್ (दद्यात्, dadyāt) = ಕೊಡುತ್ತಾನೆ (would give)
- ಸಂಪ್ರಾರ್ಥಿತಃ (संप्रार्थितः, saṃprārthitaḥ) = ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಂಡರೆ (if he is properly entreated)
- ಪಾಶುಪತಃ ಅಪಿ (पाशुपतः अपि, pāśupataḥ api) = ಪಾಶುಪತ ಸನ್ಯಾಸಿಯೂ (even a Pashupata ascetic)
- ದದ್ಯಾತ್ (दद्यात्, dadyāt) = ಕೊಡುತ್ತಾನೆ (would give)
- ವೈದ್ಯಃ (वैद्यः, vaidyaḥ) = ವೈದ್ಯನು (the physician)
- ಕಥಮ್ (कथम्, katham) = ಹೇಗೆ (how)
- ದಾಸ್ಯತಿ (दास्यति, dāsyati) = ಕೊಡುವನು (will he give)
- ಯಾಚಮಾನಃ (याचमानः, yācamānaḥ) = ತಾನೇ ಕೇಳುತ್ತಾ ನಿಂತವನು (he who is himself the one asking)
- ಯಃ (यः, yaḥ) = ಯಾವನು (who)
- ಮರ್ತುಕಾಮಾತ್ ಅಪಿ (मर्तुकामात् अपि, martukāmāt api) = ಸಾಯಲಿರುವವನಿಂದಲೂ (even from a man on the point of death)
- ಹರ್ತುಕಾಮಃ (हर्तुकामः, hartukāmaḥ) = ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳಬಯಸುವವನು (is bent on taking)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ನಟನೂ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೂ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಂಡರೆ ಪಾಶುಪತನೂ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ತಾನೇ ಕೇಳುತ್ತಾ ನಿಂತ ವೈದ್ಯ ಕೊಡುವುದು ಹೇಗೆ? ಸಾಯಲಿರುವವನಿಂದಲೂ ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವವನು ಅವನು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
An actor will give, a brahmin will give, and a Pashupata ascetic too will give if he is properly entreated. But the physician, who is himself the one always asking, how will he give? He is the man who is bent on taking even from one on the point of death.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಹೆಸರಿಸಿದ ಮೂರು ಜನರೂ ಬೇರೆಯವರು ಕೊಟ್ಟದ್ದರ ಮೇಲೆ ಬದುಕುವವರು. ನಟ ಆಶ್ರಯದಾತನ ಮೇಲೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಕ್ಷಿಣೆಯ ಮೇಲೆ, ಪಾಶುಪತ ಭಿಕ್ಷೆಯ ಮೇಲೆ. ಬರಿಗೈಯವರೇ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಪಟ್ಟಿಯ ತಿರುಳು.
All three named live on what others hand them: the actor on a patron, the brahmin on dakshina, the Pashupata on alms. The point of the list is that it is the empty-handed who give.
ಮರ್ತುಕಾಮಾತ್ ಮತ್ತು ಹರ್ತುಕಾಮಃ ಎಂಬ ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಅಕ್ಷರದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ. ಸಾಯಬಯಸುವವನು, ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳಬಯಸುವವನು. ಶ್ಲೋಕದ ಇಡೀ ತೀರ್ಪು ಆ ಒಂದು ಅಕ್ಷರದಲ್ಲಿದೆ.
Between martukamat and hartukamah there is a difference of one letter: the one who is about to die, the one who is bent on taking. The whole verdict of the verse sits in that one letter.
ಯಾಚಮಾನಃ ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಅದು ವೈದ್ಯನನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ: ತಾನೇ ಕೇಳುವವನು. ಬೇಡಿಕೊಂಡರೂ ಎಂದು ಓದುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇದೆ. ಹಿಂದಿನ ಪಾದದ ಸಂಪ್ರಾರ್ಥಿತಃ ಎಂಬ ಕರ್ಮಣಿ ರೂಪದ ಎದುರು ಈ ಕರ್ತರಿ ರೂಪವನ್ನು ಇಟ್ಟದ್ದು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.
Yacamanah is in the nominative, so it describes the physician himself: the one who is asking. Some read it instead as though he were the one being asked. Set against samprarthitah, a passive form, in the line before, this active form looks deliberate.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 44. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 44. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಶ್ಲೋಕ ಶುಲ್ಕ ಪಡೆಯುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಅಲ್ಲ. ಕೇಳಿ ಬಂದವನಿಗೆ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದೇ ರೂಢಿಯಾದರೆ ವೃತ್ತಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಹಣವನ್ನಲ್ಲ, ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು.
The verse is not against taking a fee. But where saying no to the one who asks becomes the habit, what the profession loses is not money, it is trust.
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಎದುರು ನಿಲ್ಲುವ ಸಂಗತಿಯೂ ಇದೆ. ಉಚಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿ, ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳದೆ ನಡೆಸುವ ವೈದ್ಯರ ಪರಂಪರೆ ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಇತ್ತು. ನಿಂದಾಪದ್ಯಗಳ ಒಂದು ವಿಭಾಗವೇ ಇರುವುದು ಆ ಪರಂಪರೆ ಇರುವುದರಿಂದಲೇ.
There is something that stands against this verse too. In every age there has been a line of physicians who treat the poor free of charge, quietly and without announcing it. A whole section of verses of abuse exists only because that line exists.