ಹಣ್ಣು ಬಿಟ್ಟ ಮರದ ಬಳಿ ಯಾವ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಬರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಮರಕ್ಕಿಂತ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸ್ವಭಾವವೇ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಜನರನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ನೀಚಂ ಸಮೃದ್ಧಮಪಿ ಸೇವತಿ ನೀಚ ಏವ ತಂ ದೂರತಃ ಪರಿಹರಂತಿ ಪುನರ್ಮಹಾಂತಃ
ಶಾಖೋಟಕಂ ಮಧುರಪಕ್ವಫಲೈರುಪೇತಂ ಸೇವಂತಿ ವಾಯಸಗಣಾ ನ ತು ರಾಜಹಂಸಾಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
नीचं समृद्धमपि सेवति नीच एव तं दूरतः परिहरन्ति पुनर्महान्तः
शाखोटकं मधुरपक्वफलैरुपेतं सेवन्ति वायसगणा न तु राजहंसाः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
nīcaṃ samṛddhamapi sevati nīca eva taṃ dūrataḥ pariharanti punarmahāntaḥ
śākhoṭakaṃ madhurapakvaphalairupetaṃ sevanti vāyasagaṇā na tu rājahaṃsāḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ನೀಚಂ (नीचं, nīcaṃ) = ಕೀಳು ಸ್ವಭಾವದವನನ್ನು (the base-natured)
- ಸಮೃದ್ಧಮಪಿ (समृद्धमपि, samṛddhamapi) = ಸಿರಿವಂತನಾದರೂ (ಸಮೃದ್ಧಂ, ಅಪಿ) (even if prosperous)
- ಸೇವತಿ (सेवति, sevati) = ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೆ (serves)
- ನೀಚ (नीच, nīca) = ಕೀಳು ಸ್ವಭಾವದವನೇ (a base-natured person)
- ಏವ (एव, eva) = ಮಾತ್ರ (only)
- ತಂ (तं, taṃ) = ಅವನನ್ನು (him)
- ದೂರತಃ (दूरतः, dūrataḥ) = ದೂರದಿಂದ (from afar)
- ಪರಿಹರಂತಿ (परिहरन्ति, pariharanti) = ತೊರೆಯುತ್ತಾರೆ (avoid)
- ಪುನರ್ಮಹಾಂತಃ (पुनर्महान्तः, punarmahāntaḥ) = ಆದರೆ ಮಹಾತ್ಮರು (ಪುನಃ, ಮಹಾನ್ತಃ) (but the great)
- ಶಾಖೋಟಕಂ (शाखोटकं, śākhoṭakaṃ) = ಶಾಖೋಟಕ ಮರವನ್ನು (the shakhotaka tree)
- ಮಧುರಪಕ್ವಫಲೈರುಪೇತಂ (मधुरपक्वफलैरुपेतं, madhurapakvaphalairupetaṃ) = ಸಿಹಿಯಾದ ಮಾಗಿದ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ (ಮಧುರ, ಪಕ್ವ, ಫಲೈಃ, ಉಪೇತಂ) (laden with sweet ripe fruits)
- ಸೇವಂತಿ (सेवन्ति, sevanti) = ಸೇರುತ್ತವೆ (resort to)
- ವಾಯಸಗಣಾ (वायसगणा, vāyasagaṇā) = ಕಾಗೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳು (flocks of crows)
- ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
- ತು (तु, tu) = ಆದರೆ (but)
- ರಾಜಹಂಸಾಃ (राजहंसाः, rājahaṃsāḥ) = ರಾಜಹಂಸಗಳು (the royal swans)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಕೀಳು ಸ್ವಭಾವದವನು ಎಷ್ಟೇ ಸಿರಿವಂತನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನ ಸೇವೆಗೆ ಹೋಗುವವರು ಅಂಥವರೇ. ಮಹಾತ್ಮರು ಅವನನ್ನು ದೂರದಿಂದಲೇ ತೊರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಿಹಿಯಾದ ಮಾಗಿದ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಶಾಖೋಟಕ ಮರದ ಬಳಿ ಕಾಗೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ, ರಾಜಹಂಸಗಳು ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
However rich a base-natured man may be, only people like him go to serve him. The great keep away from him at a distance. Flocks of crows gather at a shakhotaka tree laden with sweet ripe fruit, but royal swans do not.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇಲ್ಲಿ ನೀಚ ಎಂದರೆ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಕೀಳಾದವನು, ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ನಾವು ಓದುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಅನೇಕ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮಾತು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವನ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದಲ್ಲ, ಗುಣದಿಂದ ಅಳೆಯಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇದರ ಒತ್ತು.
Here neecha, base, we read as low in nature and not by birth. It is a theme in many verses, and the stress is that a person should be measured by character and not by wealth.
ಶಾಖೋಟಕ ಒಂದು ಮರದ ಹೆಸರು. ಅದರ ನಿಖರ ಗುರುತು ನಮಗೆ ಖಚಿತವಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಇರುವುದು ಹಣ್ಣಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮರ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಮುತ್ತುವ ಕಾಗೆಗಳ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ. ರಾಜಹಂಸ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅಭಿರುಚಿಯ ಸಂಕೇತ.
Shakhotaka is the name of a tree, and we are not certain of its exact identity. What matters here is the picture of a tree full of fruit swarmed by crows. The royal swan is a sign of refined taste in Sanskrit poetry.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 176. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 176. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಒಬ್ಬನ ಸುತ್ತ ಸೇರಿದ ಜನರನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಅವನ ಸ್ವಭಾವದ ಒಂದು ಸುಳಿವು ಸಿಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದು ಸುಳಿವು ಮಾತ್ರ, ತೀರ್ಮಾನವಲ್ಲ.
The people gathered around someone may give a hint of his nature. But it is only a hint, not a verdict.
ಇದನ್ನು ನಮ್ಮ ಮೇಲೂ ತಿರುಗಿಸಿ ನೋಡಬಹುದು. ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಯಾವ ಬಗೆಯ ಜನ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
One can turn it on oneself too. It is worth asking what the kind of people who gather around us says about us.

