ಋಗ್ವೇದದ ಹತ್ತನೆಯ ಮಂಡಲದ ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಸೂಕ್ತ. ಸಹಸ್ರಶೀರ್ಷಾ ಪುರುಷಃ ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂಜೆ, ಅಭಿಷೇಕ ಮತ್ತು ಹೋಮಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೇಳದ ಕಡೆ ಕಡಿಮೆ.
ಸಾವಿರ ತಲೆ, ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣು, ಸಾವಿರ ಕಾಲು. ಇಡೀ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಒಂದೇ ದೇಹವಾಗಿ ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಒಂದು ಬೆರಳಿಗೆ ಗಾಯವಾದರೆ ಇಡೀ ದೇಹ ಅದನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವೂ ತನ್ನದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವರಸಹಿತ ಪಾಠ, ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು English IAST ಲಿಪ್ಯಂತರ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಮಂತ್ರದ ಅರ್ಥ ಇವೆ.
ಸ್ವರಸಹಿತ ಪಾಠ
ಆರಂಭದ ಶಾಂತಿ ಮಂತ್ರ
ಓಂ ತಚ್ಛಂ॒-ಯೋಁರಾವೃ॑ಣೀಮಹೇ ।
ಗಾ॒ತುಂ-ಯಁ॒ಜ್ಞಾಯ॑ । ಗಾ॒ತುಂ-ಯಁ॒ಜ್ಞಪ॑ತಯೇ ।
ದೈವೀ᳚ ಸ್ವ॒ಸ್ತಿರ॑ಸ್ತು ನಃ । ಸ್ವ॒ಸ್ತಿರ್ಮಾನು॑ಷೇಭ್ಯಃ ।
ಊ॒ರ್ಧ್ವಂ ಜಿ॑ಗಾತು ಭೇಷ॒ಜಮ್ ।
ಶಂ ನೋ॑ ಅಸ್ತು ದ್ವಿ॒ಪದೇ᳚ । ಶಂ ಚತು॑ಷ್ಪದೇ ।
ಓಂ ಶಾಂತಿಃ॒ ಶಾಂತಿಃ॒ ಶಾಂತಿಃ॑ ॥
ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತ: ಹದಿನಾರು ಮಂತ್ರಗಳು
ಸ॒ಹಸ್ರ॑ಶೀರ್ಷಾ ಪುರು॑ಷಃ । ಸ॒ಹ॒ಸ್ರಾ॒ಕ್ಷಃ ಸ॒ಹಸ್ರ॑ಪಾತ್ ।
ಸ ಭೂಮಿಂ॑-ವಿಁ॒ಶ್ವತೋ॑ ವೃ॒ತ್ವಾ । ಅತ್ಯ॑ತಿಷ್ಠದ್ದಶಾಂಗು॒ಲಮ್ ॥ 1 ॥
ಪುರು॑ಷ ಏ॒ವೇದಗ್ಂ ಸರ್ವಂ᳚ । ಯದ್ಭೂ॒ತಂ-ಯಁಚ್ಚ॒ ಭವ್ಯಂ᳚ ।
ಉ॒ತಾಮೃ॑ತ॒ತ್ವ ಸ್ಯೇಶಾ॑ನಃ । ಯ॒ದನ್ನೇ॑ನಾತಿ॒ರೋಹ॑ತಿ ॥ 2 ॥
ಏ॒ತಾವಾ॑ನಸ್ಯ ಮಹಿ॒ಮಾ । ಅತೋ॒ ಜ್ಯಾಯಾಗ್॑ಶ್ಚ॒ ಪೂರು॑ಷಃ ।
ಪಾದೋ᳚ಽಸ್ಯ॒ ವಿಶ್ವಾ॑ ಭೂ॒ತಾನಿ॑ । ತ್ರಿ॒ಪಾದ॑ಸ್ಯಾ॒ಮೃತಂ॑ ದಿ॒ವಿ ॥ 3 ॥
ತ್ರಿ॒ಪಾದೂ॒ರ್ಧ್ವ ಉದೈ॒ತ್ಪುರು॑ಷಃ । ಪಾದೋ᳚ಽಸ್ಯೇ॒ಹಾಽಽಭ॑ವಾ॒ತ್ಪುನಃ॑ ।
ತತೋ॒ ವಿಷ್ವ॒ಙ್ವ್ಯ॑ಕ್ರಾಮತ್ । ಸಾ॒ಶ॒ನಾ॒ನ॒ಶ॒ನೇ ಅ॒ಭಿ ॥ 4 ॥
ತಸ್ಮಾ᳚ದ್ವಿ॒ರಾಡ॑ಜಾಯತ । ವಿ॒ರಾಜೋ॒ ಅಧಿ॒ ಪೂರು॑ಷಃ ।
ಸ ಜಾ॒ತೋ ಅತ್ಯ॑ರಿಚ್ಯತ । ಪ॒ಶ್ಚಾದ್ಭೂಮಿ॒ಮಥೋ॑ ಪು॒ರಃ ॥ 5 ॥
ಯತ್ಪುರು॑ಷೇಣ ಹ॒ವಿಷಾ᳚ । ದೇ॒ವಾ ಯ॒ಜ್ಞಮತ॑ನ್ವತ ।
ವ॒ಸಂ॒ತೋ ಅ॑ಸ್ಯಾಸೀ॒ದಾಜ್ಯಂ᳚ । ಗ್ರೀ॒ಷ್ಮ ಇ॒ಧ್ಮಶ್ಶ॒ರಧ್ಧ॒ವಿಃ ॥ 6 ॥
ಸ॒ಪ್ತಾಸ್ಯಾ॑ಸನ್ಪರಿ॒ಧಯಃ॑ । ತ್ರಿಃ ಸ॒ಪ್ತ ಸ॒ಮಿಧಃ॑ ಕೃ॒ತಾಃ ।
ದೇ॒ವಾ ಯದ್ಯ॒ಜ್ಞಂ ತ॑ನ್ವಾ॒ನಾಃ । ಅಬ॑ಧ್ನ॒ನ್-ಪುರು॑ಷಂ ಪ॒ಶುಮ್॥ 7 ॥
ತಂ-ಯಁ॒ಜ್ಞಂ ಬ॒ರ್॒ಹಿಷಿ॒ ಪ್ರೌಕ್ಷನ್॑ । ಪುರು॑ಷಂ ಜಾ॒ತಮ॑ಗ್ರ॒ತಃ ।
ತೇನ॑ ದೇ॒ವಾ ಅಯ॑ಜಂತ । ಸಾ॒ಧ್ಯಾ ಋಷ॑ಯಶ್ಚ॒ ಯೇ॥ 8 ॥
ತಸ್ಮಾ᳚ದ್ಯ॒ಜ್ಞಾಥ್ಸ॑ರ್ವ॒ಹುತಃ॑ । ಸಂಭೃ॑ತಂ ಪೃಷದಾ॒ಜ್ಯಮ್ ।
ಪ॒ಶೂಗ್ಗ್-ಸ್ತಾಗ್ಗ್-ಶ್ಚ॑ಕ್ರೇ ವಾಯ॒ವ್ಯಾನ್॑ । ಆ॒ರ॒ಣ್ಯಾನ್-ಗ್ರಾ॒ಮ್ಯಾಶ್ಚ॒ ಯೇ ॥ 9 ॥
ತಸ್ಮಾ᳚ದ್ಯ॒ಜ್ಞಾಥ್ಸ॑ರ್ವ॒ಹುತಃ॑ । ಋಚಃ॒ ಸಾಮಾ॑ನಿ ಜಜ್ಞಿರೇ ।
ಛಂದಾಗ್ಂ॑ಸಿ ಜಜ್ಞಿರೇ॒ ತಸ್ಮಾ᳚ತ್ । ಯಜು॒ಸ್ತಸ್ಮಾ॑ದಜಾಯತ ॥ 10 ॥
ತಸ್ಮಾ॒ದಶ್ವಾ॑ ಅಜಾಯಂತ । ಯೇ ಕೇ ಚೋ॑ಭ॒ಯಾದ॑ತಃ ।
ಗಾವೋ॑ ಹ ಜಜ್ಞಿರೇ॒ ತಸ್ಮಾ᳚ತ್ । ತಸ್ಮಾ᳚ಜ್ಜಾ॒ತಾ ಅ॑ಜಾ॒ವಯಃ॑ ॥ 11 ॥
ಯತ್ಪುರು॑ಷಂ॒-ವ್ಯಁ॑ದಧುಃ । ಕ॒ತಿ॒ಥಾ ವ್ಯ॑ಕಲ್ಪಯನ್ನ್ ।
ಮುಖಂ॒ ಕಿಮ॑ಸ್ಯ॒ ಕೌ ಬಾ॒ಹೂ । ಕಾವೂ॒ರೂ ಪಾದಾ॑ವುಚ್ಯೇತೇ ॥ 12 ॥
ಬ್ರಾ॒ಹ್ಮ॒ಣೋ᳚ಽಸ್ಯ॒ ಮುಖ॑ಮಾಸೀತ್ । ಬಾ॒ಹೂ ರಾ॑ಜ॒ನ್ಯಃ॑ ಕೃ॒ತಃ ।
ಊ॒ರೂ ತದ॑ಸ್ಯ॒ ಯದ್ವೈಶ್ಯಃ॑ । ಪ॒ದ್ಭ್ಯಾಗ್ಂ ಶೂ॒ದ್ರೋ ಅ॑ಜಾಯತ ॥ 13 ॥
ಚಂ॒ದ್ರಮಾ॒ ಮನ॑ಸೋ ಜಾ॒ತಃ । ಚಕ್ಷೋಃ॒ ಸೂರ್ಯೋ॑ ಅಜಾಯತ ।
ಮುಖಾ॒ದಿಂದ್ರ॑ಶ್ಚಾ॒ಗ್ನಿಶ್ಚ॑ । ಪ್ರಾ॒ಣಾದ್ವಾ॒ಯುರ॑ಜಾಯತ ॥ 14 ॥
ನಾಭ್ಯಾ॑ ಆಸೀದಂ॒ತರಿ॑ಕ್ಷಮ್ । ಶೀ॒ರ್ಷ್ಣೋ ದ್ಯೌಃ ಸಮ॑ವರ್ತತ ।
ಪ॒ದ್ಭ್ಯಾಂ ಭೂಮಿ॒ರ್ದಿಶಃ॒ ಶ್ರೋತ್ರಾ᳚ತ್ । ತಥಾ॑ ಲೋ॒ಕಾಗ್ಂ ಅ॑ಕಲ್ಪಯನ್ನ್ ॥ 15 ॥
ವೇದಾ॒ಹಮೇ॒ತಂ ಪುರು॑ಷಂ ಮ॒ಹಾಂತಂ᳚ । ಆ॒ದಿ॒ತ್ಯವ॑ರ್ಣಂ॒ ತಮ॑ಸ॒ಸ್ತು ಪಾ॒ರೇ ।
ಸರ್ವಾ॑ಣಿ ರೂ॒ಪಾಣಿ॑ ವಿ॒ಚಿತ್ಯ॒ ಧೀರಃ॑ । ನಾಮಾ॑ನಿ ಕೃ॒ತ್ವಾಽಭಿ॒ವದ॒ನ್॒, ಯದಾಽಽಸ್ತೇ᳚ ॥ 16 ॥
ಉತ್ತರನಾರಾಯಣ: ಮುಂದಿನ ಎಂಟು ಮಂತ್ರಗಳು
ಧಾ॒ತಾ ಪು॒ರಸ್ತಾ॒ದ್ಯಮು॑ದಾಜ॒ಹಾರ॑ । ಶ॒ಕ್ರಃ ಪ್ರವಿ॒ದ್ವಾನ್-ಪ್ರ॒ದಿಶ॒ಶ್ಚತ॑ಸ್ರಃ ।
ತಮೇ॒ವಂ-ವಿಁ॒ದ್ವಾನ॒ಮೃತ॑ ಇ॒ಹ ಭ॑ವತಿ । ನಾನ್ಯಃ ಪಂಥಾ॒ ಅಯ॑ನಾಯ ವಿದ್ಯತೇ ॥ 17 ॥
ಯ॒ಜ್ಞೇನ॑ ಯ॒ಜ್ಞಮ॑ಯಜಂತ ದೇ॒ವಾಃ । ತಾನಿ॒ ಧರ್ಮಾ॑ಣಿ ಪ್ರಥ॒ಮಾನ್ಯಾ॑ಸನ್ನ್ ।
ತೇ ಹ॒ ನಾಕಂ॑ ಮಹಿ॒ಮಾನಃ॑ ಸಚಂತೇ । ಯತ್ರ॒ ಪೂರ್ವೇ॑ ಸಾ॒ಧ್ಯಾಸ್ಸಂತಿ॑ ದೇ॒ವಾಃ ॥ 18 ॥
ಅ॒ದ್ಭ್ಯಃ ಸಂಭೂ॑ತಃ ಪೃಥಿ॒ವ್ಯೈ ರಸಾ᳚ಚ್ಚ । ವಿ॒ಶ್ವಕ॑ರ್ಮಣಃ॒ ಸಮ॑ವರ್ತ॒ತಾಧಿ॑ ।
ತಸ್ಯ॒ ತ್ವಷ್ಟಾ॑ ವಿ॒ದಧ॑ದ್ರೂ॒ಪಮೇ॑ತಿ । ತತ್ಪುರು॑ಷಸ್ಯ॒ ವಿಶ್ವ॒ಮಾಜಾ॑ನ॒ಮಗ್ರೇ᳚ ॥ 19 ॥
ವೇದಾ॒ಹಮೇ॒ತಂ ಪುರು॑ಷಂ ಮ॒ಹಾಂತಂ᳚ । ಆ॒ದಿ॒ತ್ಯವ॑ರ್ಣಂ॒ ತಮ॑ಸಃ॒ ಪರ॑ಸ್ತಾತ್ ।
ತಮೇ॒ವಂ-ವಿಁ॒ದ್ವಾನ॒ಮೃತ॑ ಇ॒ಹ ಭ॑ವತಿ । ನಾನ್ಯಃ ಪಂಥಾ॑ ವಿದ್ಯ॒ತೇಽಯ॑ನಾಯ ॥ 20 ॥
ಪ್ರ॒ಜಾಪ॑ತಿಶ್ಚರತಿ॒ ಗರ್ಭೇ॑ ಅಂ॒ತಃ । ಅ॒ಜಾಯ॑ಮಾನೋ ಬಹು॒ಧಾ ವಿಜಾ॑ಯತೇ ।
ತಸ್ಯ॒ ಧೀರಾಃ॒ ಪರಿ॑ಜಾನಂತಿ॒ ಯೋನಿಂ᳚ । ಮರೀ॑ಚೀನಾಂ ಪ॒ದಮಿ॑ಚ್ಛಂತಿ ವೇ॒ಧಸಃ॑ ॥ 21 ॥
ಯೋ ದೇ॒ವೇಭ್ಯ॒ ಆತ॑ಪತಿ । ಯೋ ದೇ॒ವಾನಾಂ᳚ ಪು॒ರೋಹಿ॑ತಃ ।
ಪೂರ್ವೋ॒ ಯೋ ದೇ॒ವೇಭ್ಯೋ॑ ಜಾ॒ತಃ । ನಮೋ॑ ರು॒ಚಾಯ॒ ಬ್ರಾಹ್ಮ॑ಯೇ ॥ 22 ॥
ರುಚಂ॑ ಬ್ರಾ॒ಹ್ಮಂ ಜ॒ನಯಂ॑ತಃ । ದೇ॒ವಾ ಅಗ್ರೇ॒ ತದ॑ಬ್ರುವನ್ನ್ ।
ಯಸ್ತ್ವೈ॒ವಂ ಬ್ರಾ᳚ಹ್ಮ॒ಣೋ ವಿ॒ದ್ಯಾತ್ । ತಸ್ಯ॑ ದೇ॒ವಾ ಅಸ॒ನ್ ವಶೇ᳚ ॥ 23 ॥
ಹ್ರೀಶ್ಚ॑ ತೇ ಲ॒ಕ್ಷ್ಮೀಶ್ಚ॒ ಪತ್ನ್ಯೌ᳚ । ಅ॒ಹೋ॒ರಾ॒ತ್ರೇ ಪಾ॒ರ್ಶ್ವೇ ।
ನಕ್ಷ॑ತ್ರಾಣಿ ರೂ॒ಪಮ್ । ಅ॒ಶ್ವಿನೌ॒ ವ್ಯಾತ್ತಂ᳚ ।
ಇ॒ಷ್ಟಂ ಮ॑ನಿಷಾಣ । ಅ॒ಮುಂ ಮ॑ನಿಷಾಣ । ಸರ್ವಂ॑ ಮನಿಷಾಣ ॥ 24 ॥
ಸಮಾಪ್ತಿಯ ಶಾಂತಿ ಮಂತ್ರ
ಓಂ ತಚ್ಛಂ॒-ಯೋಁರಾವೃ॑ಣೀಮಹೇ ।
ಗಾ॒ತುಂ-ಯಁ॒ಜ್ಞಾಯ॑ । ಗಾ॒ತುಂ-ಯಁ॒ಜ್ಞಪ॑ತಯೇ ।
ದೈವೀ᳚ ಸ್ವ॒ಸ್ತಿರ॑ಸ್ತು ನಃ । ಸ್ವ॒ಸ್ತಿರ್ಮಾನು॑ಷೇಭ್ಯಃ ।
ಊ॒ರ್ಧ್ವಂ ಜಿ॑ಗಾತು ಭೇಷ॒ಜಮ್ ।
ಶಂ ನೋ॑ ಅಸ್ತು ದ್ವಿ॒ಪದೇ᳚ । ಶಂ ಚತು॑ಷ್ಪದೇ ।
ಓಂ ಶಾಂತಿಃ॒ ಶಾಂತಿಃ॒ ಶಾಂತಿಃ॑ ॥
ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠText in Devanagari
ॐ तच्छं॒-योँरावृ॑णीमहे ।
गा॒तुं-यँ॒ज्ञाय॑ । गा॒तुं-यँ॒ज्ञप॑तये ।
दैवी᳚ स्व॒स्तिर॑स्तु नः । स्व॒स्तिर्मानु॑षेभ्यः ।
ऊ॒र्ध्वं जि॑गातु भेष॒जम् ।
शं नो॑ अस्तु द्वि॒पदे᳚ । शं चतु॑ष्पदे ।
ॐ शांतिः॒ शांतिः॒ शांतिः॑ ॥
ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತ: ಹದಿನಾರು ಮಂತ್ರಗಳು
स॒हस्र॑शीर्षा पुरु॑षः । स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पात् ।
स भूमिं॑-विँ॒श्वतो॑ वृ॒त्वा । अत्य॑तिष्ठद्दशांगु॒लम् ॥ 1 ॥
पुरु॑ष ए॒वेदग्ं सर्वं᳚ । यद्भू॒तं-यँच्च॒ भव्यं᳚ ।
उ॒तामृ॑त॒त्व स्येशा॑नः । य॒दन्ने॑नाति॒रोह॑ति ॥ 2 ॥
ए॒तावा॑नस्य महि॒मा । अतो॒ ज्यायाग्॑श्च॒ पूरु॑षः ।
पादो᳚ऽस्य॒ विश्वा॑ भू॒तानि॑ । त्रि॒पाद॑स्या॒मृतं॑ दि॒वि ॥ 3 ॥
त्रि॒पादू॒र्ध्व उदै॒त्पुरु॑षः । पादो᳚ऽस्ये॒हाऽऽभ॑वा॒त्पुनः॑ ।
ततो॒ विष्व॒ङ्व्य॑क्रामत् । सा॒श॒ना॒न॒श॒ने अ॒भि ॥ 4 ॥
तस्मा᳚द्वि॒राड॑जायत । वि॒राजो॒ अधि॒ पूरु॑षः ।
स जा॒तो अत्य॑रिच्यत । प॒श्चाद्भूमि॒मथो॑ पु॒रः ॥ 5 ॥
यत्पुरु॑षेण ह॒विषा᳚ । दे॒वा य॒ज्ञमत॑न्वत ।
व॒सं॒तो अ॑स्यासी॒दाज्यं᳚ । ग्री॒ष्म इ॒ध्मश्श॒रध्ध॒विः ॥ 6 ॥
स॒प्तास्या॑सन्परि॒धयः॑ । त्रिः स॒प्त स॒मिधः॑ कृ॒ताः ।
दे॒वा यद्य॒ज्ञं त॑न्वा॒नाः । अब॑ध्न॒न्-पुरु॑षं प॒शुम्॥ 7 ॥
तं-यँ॒ज्ञं ब॒र्॒हिषि॒ प्रौक्षन्॑ । पुरु॑षं जा॒तम॑ग्र॒तः ।
तेन॑ दे॒वा अय॑जंत । सा॒ध्या ऋष॑यश्च॒ ये॥ 8 ॥
तस्मा᳚द्य॒ज्ञाथ्स॑र्व॒हुतः॑ । संभृ॑तं पृषदा॒ज्यम् ।
प॒शूग्ग्-स्ताग्ग्-श्च॑क्रे वाय॒व्यान्॑ । आ॒र॒ण्यान्-ग्रा॒म्याश्च॒ ये ॥ 9 ॥
तस्मा᳚द्य॒ज्ञाथ्स॑र्व॒हुतः॑ । ऋचः॒ सामा॑नि जज्ञिरे ।
छंदाग्ं॑सि जज्ञिरे॒ तस्मा᳚त् । यजु॒स्तस्मा॑दजायत ॥ 10 ॥
तस्मा॒दश्वा॑ अजायंत । ये के चो॑भ॒याद॑तः ।
गावो॑ ह जज्ञिरे॒ तस्मा᳚त् । तस्मा᳚ज्जा॒ता अ॑जा॒वयः॑ ॥ 11 ॥
यत्पुरु॑षं॒-व्यँ॑दधुः । क॒ति॒था व्य॑कल्पयन्न् ।
मुखं॒ किम॑स्य॒ कौ बा॒हू । कावू॒रू पादा॑वुच्येते ॥ 12 ॥
ब्रा॒ह्म॒णो᳚ऽस्य॒ मुख॑मासीत् । बा॒हू रा॑ज॒न्यः॑ कृ॒तः ।
ऊ॒रू तद॑स्य॒ यद्वैश्यः॑ । प॒द्भ्याग्ं शू॒द्रो अ॑जायत ॥ 13 ॥
चं॒द्रमा॒ मन॑सो जा॒तः । चक्षोः॒ सूर्यो॑ अजायत ।
मुखा॒दिंद्र॑श्चा॒ग्निश्च॑ । प्रा॒णाद्वा॒युर॑जायत ॥ 14 ॥
नाभ्या॑ आसीदं॒तरि॑क्षम् । शी॒र्ष्णो द्यौः सम॑वर्तत ।
प॒द्भ्यां भूमि॒र्दिशः॒ श्रोत्रा᳚त् । तथा॑ लो॒काग्ं अ॑कल्पयन्न् ॥ 15 ॥
वेदा॒हमे॒तं पुरु॑षं म॒हांतं᳚ । आ॒दि॒त्यव॑र्णं॒ तम॑स॒स्तु पा॒रे ।
सर्वा॑णि रू॒पाणि॑ वि॒चित्य॒ धीरः॑ । नामा॑नि कृ॒त्वाऽभि॒वद॒न्॒, यदाऽऽस्ते᳚ ॥ 16 ॥
ಉತ್ತರನಾರಾಯಣ: ಮುಂದಿನ ಎಂಟು ಮಂತ್ರಗಳು
धा॒ता पु॒रस्ता॒द्यमु॑दाज॒हार॑ । श॒क्रः प्रवि॒द्वान्-प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः ।
तमे॒वं-विँ॒द्वान॒मृत॑ इ॒ह भ॑वति । नान्यः पंथा॒ अय॑नाय विद्यते ॥ 17 ॥
य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञम॑यजंत दे॒वाः । तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन्न् ।
ते ह॒ नाकं॑ महि॒मानः॑ सचंते । यत्र॒ पूर्वे॑ सा॒ध्यास्संति॑ दे॒वाः ॥ 18 ॥
अ॒द्भ्यः संभू॑तः पृथि॒व्यै रसा᳚च्च । वि॒श्वक॑र्मणः॒ सम॑वर्त॒ताधि॑ ।
तस्य॒ त्वष्टा॑ वि॒दध॑द्रू॒पमे॑ति । तत्पुरु॑षस्य॒ विश्व॒माजा॑न॒मग्रे᳚ ॥ 19 ॥
वेदा॒हमे॒तं पुरु॑षं म॒हांतं᳚ । आ॒दि॒त्यव॑र्णं॒ तम॑सः॒ पर॑स्तात् ।
तमे॒वं-विँ॒द्वान॒मृत॑ इ॒ह भ॑वति । नान्यः पंथा॑ विद्य॒तेऽय॑नाय ॥ 20 ॥
प्र॒जाप॑तिश्चरति॒ गर्भे॑ अं॒तः । अ॒जाय॑मानो बहु॒धा विजा॑यते ।
तस्य॒ धीराः॒ परि॑जानंति॒ योनिं᳚ । मरी॑चीनां प॒दमि॑च्छंति वे॒धसः॑ ॥ 21 ॥
यो दे॒वेभ्य॒ आत॑पति । यो दे॒वानां᳚ पु॒रोहि॑तः ।
पूर्वो॒ यो दे॒वेभ्यो॑ जा॒तः । नमो॑ रु॒चाय॒ ब्राह्म॑ये ॥ 22 ॥
रुचं॑ ब्रा॒ह्मं ज॒नयं॑तः । दे॒वा अग्रे॒ तद॑ब्रुवन्न् ।
यस्त्वै॒वं ब्रा᳚ह्म॒णो वि॒द्यात् । तस्य॑ दे॒वा अस॒न् वशे᳚ ॥ 23 ॥
ह्रीश्च॑ ते ल॒क्ष्मीश्च॒ पत्न्यौ᳚ । अ॒हो॒रा॒त्रे पा॒र्श्वे ।
नक्ष॑त्राणि रू॒पम् । अ॒श्विनौ॒ व्यात्तं᳚ ।
इ॒ष्टं म॑निषाण । अ॒मुं म॑निषाण । सर्वं॑ मनिषाण ॥ 24 ॥
ಸಮಾಪ್ತಿಯ ಶಾಂತಿ ಮಂತ್ರ
ॐ तच्छं॒-योँरावृ॑णीमहे ।
गा॒तुं-यँ॒ज्ञाय॑ । गा॒तुं-यँ॒ज्ञप॑तये ।
दैवी᳚ स्व॒स्तिर॑स्तु नः । स्व॒स्तिर्मानु॑षेभ्यः ।
ऊ॒र्ध्वं जि॑गातु भेष॒जम् ।
शं नो॑ अस्तु द्वि॒पदे᳚ । शं चतु॑ष्पदे ।
ॐ शांतिः॒ शांतिः॒ शांतिः॑ ॥
English IAST ಲಿಪ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಠText in English IAST transliteration
oṃ taccha̱ṃ-yo~rāvṛ́ṇīmahe |
gā̱tuṃ-ya̱~jñāyá | gā̱tuṃ-ya̱~jñapátaye |
daivī̋ sva̱stirástu naḥ | sva̱stirmānúṣebhyaḥ |
ū̱rdhvaṃ jígātu bheṣa̱jam |
śaṃ nó astu dvi̱pade̋ | śaṃ catúṣpade |
oṃ śāṃti̱ḥ śāṃti̱ḥ śāṃtíḥ ||
ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತ: ಹದಿನಾರು ಮಂತ್ರಗಳು
sa̱hasráśīrṣā purúṣaḥ | sa̱ha̱srā̱kṣaḥ sa̱hasrápāt |
sa bhūmíṃ-vi̱~śvató vṛ̱tvā | atyátiṣṭhaddaśāṃgu̱lam || 1 ||
purúṣa e̱vedagṃ sarva̋ṃ | yadbhū̱taṃ-ya~cca̱ bhavya̋ṃ |
u̱tāmṛ́ta̱tva syeśā́naḥ | ya̱dannénāti̱roháti || 2 ||
e̱tāvā́nasya mahi̱mā | ato̱ jyāyā́gśca̱ pūrúṣaḥ |
pādő’sya̱ viśvā́ bhū̱tāní | tri̱pādásyā̱mṛtáṃ di̱vi || 3 ||
tri̱pādū̱rdhva udai̱tpurúṣaḥ | pādő’sye̱hā”bhávā̱tpunáḥ |
tato̱ viṣva̱ṅvyákrāmat | sā̱śa̱nā̱na̱śa̱ne a̱bhi || 4 ||
tasmā̋dvi̱rāḍájāyata | vi̱rājo̱ adhi̱ pūrúṣaḥ |
sa jā̱to atyáricyata | pa̱ścādbhūmi̱mathó pu̱raḥ || 5 ||
yatpurúṣeṇa ha̱viṣā̋ | de̱vā ya̱jñamatánvata |
va̱sa̱ṃto ásyāsī̱dājya̋ṃ | grī̱ṣma i̱dhmaśśa̱radhdha̱viḥ || 6 ||
sa̱ptāsyā́sanpari̱dhayáḥ | triḥ sa̱pta sa̱midháḥ kṛ̱tāḥ |
de̱vā yadya̱jñaṃ tánvā̱nāḥ | abádhna̱n-purúṣaṃ pa̱śum|| 7 ||
taṃ-ya̱~jñaṃ ba̱̱rhiṣi̱ praukṣán | purúṣaṃ jā̱tamágra̱taḥ |
tená de̱vā ayájaṃta | sā̱dhyā ṛṣáyaśca̱ ye|| 8 ||
tasmā̋dya̱jñāthsárva̱hutáḥ | saṃbhṛ́taṃ pṛṣadā̱jyam |
pa̱śūgg-stāgg-ścákre vāya̱vyā́n | ā̱ra̱ṇyān-grā̱myāśca̱ ye || 9 ||
tasmā̋dya̱jñāthsárva̱hutáḥ | ṛca̱ḥ sāmā́ni jajñire |
chaṃdā́gṃsi jajñire̱ tasmā̋t | yaju̱stasmā́dajāyata || 10 ||
tasmā̱daśvā́ ajāyaṃta | ye ke cóbha̱yādátaḥ |
gāvó ha jajñire̱ tasmā̋t | tasmā̋jjā̱tā ájā̱vayáḥ || 11 ||
yatpurúṣa̱ṃ-vyá~dadhuḥ | ka̱ti̱thā vyákalpayann |
mukha̱ṃ kimásya̱ kau bā̱hū | kāvū̱rū pādā́vucyete || 12 ||
brā̱hma̱ṇő’sya̱ mukhámāsīt | bā̱hū rā́ja̱nyáḥ kṛ̱taḥ |
ū̱rū tadásya̱ yadvaiśyáḥ | pa̱dbhyāgṃ śū̱dro ájāyata || 13 ||
ca̱ṃdramā̱ manáso jā̱taḥ | cakṣo̱ḥ sūryó ajāyata |
mukhā̱diṃdráścā̱gniścá | prā̱ṇādvā̱yurájāyata || 14 ||
nābhyā́ āsīda̱ṃtaríkṣam | śī̱rṣṇo dyauḥ samávartata |
pa̱dbhyāṃ bhūmi̱rdiśa̱ḥ śrotrā̋t | tathā́ lo̱kāgṃ ákalpayann || 15 ||
vedā̱hame̱taṃ purúṣaṃ ma̱hāṃta̋ṃ | ā̱di̱tyavárṇa̱ṃ tamása̱stu pā̱re |
sarvā́ṇi rū̱pāṇí vi̱citya̱ dhīráḥ | nāmā́ni kṛ̱tvā’bhi̱vada̱̱n, yadā”ste̋ || 16 ||
ಉತ್ತರನಾರಾಯಣ: ಮುಂದಿನ ಎಂಟು ಮಂತ್ರಗಳು
dhā̱tā pu̱rastā̱dyamúdāja̱hārá | śa̱kraḥ pravi̱dvān-pra̱diśa̱ścatásraḥ |
tame̱vaṃ-vi̱~dvāna̱mṛtá i̱ha bhávati | nānyaḥ paṃthā̱ ayánāya vidyate || 17 ||
ya̱jñená ya̱jñamáyajaṃta de̱vāḥ | tāni̱ dharmā́ṇi pratha̱mānyā́sann |
te ha̱ nākáṃ mahi̱mānáḥ sacaṃte | yatra̱ pūrvé sā̱dhyāssaṃtí de̱vāḥ || 18 ||
a̱dbhyaḥ saṃbhū́taḥ pṛthi̱vyai rasā̋cca | vi̱śvakármaṇa̱ḥ samávarta̱tādhí |
tasya̱ tvaṣṭā́ vi̱dadhádrū̱paméti | tatpurúṣasya̱ viśva̱mājā́na̱magre̋ || 19 ||
vedā̱hame̱taṃ purúṣaṃ ma̱hāṃta̋ṃ | ā̱di̱tyavárṇa̱ṃ tamása̱ḥ parástāt |
tame̱vaṃ-vi̱~dvāna̱mṛtá i̱ha bhávati | nānyaḥ paṃthā́ vidya̱te’yánāya || 20 ||
pra̱jāpátiścarati̱ garbhé a̱ṃtaḥ | a̱jāyámāno bahu̱dhā vijā́yate |
tasya̱ dhīrā̱ḥ paríjānaṃti̱ yoni̋ṃ | marī́cīnāṃ pa̱damícchaṃti ve̱dhasáḥ || 21 ||
yo de̱vebhya̱ ātápati | yo de̱vānā̋ṃ pu̱rohítaḥ |
pūrvo̱ yo de̱vebhyó jā̱taḥ | namó ru̱cāya̱ brāhmáye || 22 ||
rucáṃ brā̱hmaṃ ja̱nayáṃtaḥ | de̱vā agre̱ tadábruvann |
yastvai̱vaṃ brā̋hma̱ṇo vi̱dyāt | tasyá de̱vā asa̱n vaśe̋ || 23 ||
hrīścá te la̱kṣmīśca̱ patnyaű | a̱ho̱rā̱tre pā̱rśve |
nakṣátrāṇi rū̱pam | a̱śvinau̱ vyātta̋ṃ |
i̱ṣṭaṃ mániṣāṇa | a̱muṃ mániṣāṇa | sarváṃ maniṣāṇa || 24 ||
ಸಮಾಪ್ತಿಯ ಶಾಂತಿ ಮಂತ್ರ
oṃ taccha̱ṃ-yo~rāvṛ́ṇīmahe |
gā̱tuṃ-ya̱~jñāyá | gā̱tuṃ-ya̱~jñapátaye |
daivī̋ sva̱stirástu naḥ | sva̱stirmānúṣebhyaḥ |
ū̱rdhvaṃ jígātu bheṣa̱jam |
śaṃ nó astu dvi̱pade̋ | śaṃ catúṣpade |
oṃ śāṃti̱ḥ śāṃti̱ḥ śāṃtíḥ ||
ಮಂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥ
- ಶಾಂತಿ ಮಂತ್ರ ಸುಖವನ್ನೂ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನೂ ನಾವು ಬೇಡುತ್ತೇವೆ. ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಸಿಗಲಿ, ಯಜ್ಞಪತಿಗೆ ದಾರಿ ಸಿಗಲಿ. ದೈವಿಕ ಮಂಗಲ ನಮಗಾಗಲಿ, ಮನುಷ್ಯರಿಗೂ ಮಂಗಲವಾಗಲಿ. ಔಷಧ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏಳಲಿ. ಎರಡು ಕಾಲಿನವಕ್ಕೂ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲಿನವಕ್ಕೂ ಸುಖವಾಗಲಿ. ಶಾಂತಿ, ಶಾಂತಿ, ಶಾಂತಿ.
We ask for ease and for health. May there be a clear way for the sacrifice and for the lord of the sacrifice. May divine well-being be ours, and well-being for human beings too. May the healing herb rise up. May there be peace for the two-footed and for the four-footed. Peace, peace, peace. - 1 ಪುರುಷನಿಗೆ ಸಾವಿರ ತಲೆ, ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣು, ಸಾವಿರ ಕಾಲು. ಅವನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದ ಆವರಿಸಿ, ಅದನ್ನೂ ಮೀರಿ ಹತ್ತು ಬೆರಳಷ್ಟು ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ.
The Purusha has a thousand heads, a thousand eyes, a thousand feet. Covering the earth on every side, he stood beyond it by ten fingers’ breadth. - 2 ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಪುರುಷನೇ: ಆಗಿಹೋದದ್ದೂ, ಆಗಲಿರುವುದೂ. ಅವನೇ ಅಮೃತತ್ವದ ಒಡೆಯ; ಅನ್ನದಿಂದ ಬೆಳೆಯುವ ಈ ಜಗತ್ತಿಗೂ ಒಡೆಯ.
All this is the Purusha: what has been and what is to be. He is the lord of immortality, and lord also of this world that grows by food. - 3 ಇಷ್ಟು ಅವನ ಮಹಿಮೆ; ಪುರುಷನಾದರೋ ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡವನು. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೂ ಅವನ ಕಾಲುಭಾಗ; ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಮೃತವಾಗಿದೆ.
Such is his greatness, and the Purusha is greater still. All beings are one quarter of him; three quarters are what is immortal in heaven. - 4 ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗದಿಂದ ಪುರುಷ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿದ; ಕಾಲುಭಾಗ ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವನು ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಹರಡಿದ, ಉಣ್ಣುವವುಗಳಲ್ಲೂ ಉಣ್ಣದವುಗಳಲ್ಲೂ.
With three quarters the Purusha rose upward; one quarter of him came here again. From there he spread out in every direction, into what eats and into what does not eat. - 5 ಅವನಿಂದ ವಿರಾಟ್ ಹುಟ್ಟಿತು; ವಿರಾಟನಿಂದ ಪುರುಷ. ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಅವನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಿಂದೆಯೂ ಮುಂದೆಯೂ ಮೀರಿ ನಿಂತ.
From him Viraj was born, and from Viraj the Purusha. Once born, he reached beyond the earth, behind and before. - 6 ದೇವತೆಗಳು ಪುರುಷನನ್ನೇ ಹವಿಸ್ಸಾಗಿಟ್ಟು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಹರಡಿದಾಗ, ವಸಂತವೇ ತುಪ್ಪವಾಯಿತು, ಬೇಸಿಗೆಯೇ ಸಮಿತ್ತಾಯಿತು, ಶರತ್ಕಾಲವೇ ಹವಿಸ್ಸಾಯಿತು.
When the gods spread the sacrifice with the Purusha as the offering, spring was its ghee, summer its firewood, autumn its oblation. - 7 ಆ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಏಳು ಪರಿಧಿಗಳಿದ್ದವು; ಮೂರು ಸಲ ಏಳು: ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಸಮಿತ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ದೇವತೆಗಳು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಹರಡುತ್ತಾ ಪುರುಷನನ್ನೇ ಪಶುವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದರು.
Seven were the enclosing sticks of that sacrifice, and thrice seven the fuel sticks made, when the gods, spreading the sacrifice, bound the Purusha as the victim. - 8 ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಆ ಪುರುಷನೆಂಬ ಯಜ್ಞವನ್ನು ದರ್ಭೆಯ ಮೇಲಿಟ್ಟು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿದರು. ಅವನಿಂದಲೇ ದೇವತೆಗಳೂ ಸಾಧ್ಯರೂ ಋಷಿಗಳೂ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದರು.
They sprinkled that sacrifice, the Purusha born at the beginning, upon the sacred grass. With him the gods sacrificed, and the Sadhyas and the seers. - 9 ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಪಿತವಾದ ಆ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಮೊಸರು ಬೆರೆತ ತುಪ್ಪ ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿತು. ಅದರಿಂದ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರುವ, ಕಾಡಿನ ಮತ್ತು ಊರಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ.
From that sacrifice fully offered, the curds and ghee were gathered. From it he made the creatures of the air, those of the forest and those of the village. - 10 ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಪಿತವಾದ ಆ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಋಕ್ಕುಗಳೂ ಸಾಮಗಳೂ ಹುಟ್ಟಿದವು; ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು; ಯಜುಸ್ಸು ಹುಟ್ಟಿತು.
From that sacrifice fully offered the riks and the samans were born; the metres were born from it; from it the yajus was born. - 11 ಅದರಿಂದ ಕುದುರೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು; ಎರಡೂ ದವಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಹುಟ್ಟಿದವು. ಗೋವುಗಳು ಅದರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು; ಆಡು ಕುರಿಗಳೂ ಅದರಿಂದಲೇ.
From it horses were born, and whatever has teeth in both jaws. Cattle were born from it, and from it goats and sheep. - 12 ಪುರುಷನನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಿದಾಗ ಎಷ್ಟು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿದರು? ಅವನ ಮುಖ ಯಾವುದು, ತೋಳುಗಳು ಯಾವುವು, ತೊಡೆಗಳೆಂದೂ ಪಾದಗಳೆಂದೂ ಯಾವುದನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?
When they divided the Purusha, into how many parts did they arrange him? What was his mouth, what his arms, what are called his thighs and his feet? - 13 ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅವನ ಮುಖವಾಗಿತ್ತು; ರಾಜನ್ಯ ತೋಳುಗಳಾದ; ವೈಶ್ಯ ತೊಡೆಗಳಾದ; ಪಾದಗಳಿಂದ ಶೂದ್ರ ಹುಟ್ಟಿದ.
The brahmana was his mouth; the rajanya was made his arms; the vaishya was his thighs; from his feet the shudra was born. - 14 ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಚಂದ್ರ ಹುಟ್ಟಿದ; ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯ; ಮುಖದಿಂದ ಇಂದ್ರನೂ ಅಗ್ನಿಯೂ; ಪ್ರಾಣದಿಂದ ವಾಯು ಹುಟ್ಟಿದ.
The moon was born of his mind, the sun from his eye; from his mouth Indra and Agni, and from his breath Vayu was born. - 15 ಹೊಕ್ಕುಳಿನಿಂದ ಅಂತರಿಕ್ಷವಾಯಿತು; ತಲೆಯಿಂದ ಆಕಾಶ; ಪಾದಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ; ಕಿವಿಯಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳು. ಹೀಗೆ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದರು.
From his navel came the mid-air, from his head the sky, from his feet the earth, from his ear the directions. So they fashioned the worlds. - 16 ಈ ಮಹಾಪುರುಷನನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆ: ಸೂರ್ಯನ ಬಣ್ಣದವನು, ಕತ್ತಲಿನ ಆಚೆಗಿರುವವನು. ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ, ಹೆಸರಿಟ್ಟು ಕರೆಯುತ್ತಾ ಆ ಧೀರನು ಇರುತ್ತಾನೆ.
I know this great Purusha: sun-coloured, beyond the darkness. Having discerned all forms and given them names, that steadfast one abides, calling them. - 17 ಧಾತೃವು ಮೊದಲು ಅವನನ್ನು ಹೊರತಂದ; ಇಂದ್ರನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದ. ಹೀಗೆ ಅವನನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಇಲ್ಲೇ ಅಮೃತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಹೋಗಲು ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿಲ್ಲ.
Dhatr brought him forth at the beginning; Indra, knowing fully, proclaimed him to the four directions. One who knows him thus becomes immortal here; there is no other path to go by. - 18 ದೇವತೆಗಳು ಯಜ್ಞದಿಂದಲೇ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು. ಅವೇ ಮೊದಲ ಧರ್ಮಗಳಾದವು. ಆ ಮಹಿಮರು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ, ಹಿಂದಿನ ಸಾಧ್ಯರೆಂಬ ದೇವತೆಗಳು ಇರುವಲ್ಲಿಗೆ.
With sacrifice the gods worshipped the sacrifice; those were the first dharmas. Those great ones reach the heaven where the earlier gods, the Sadhyas, dwell. - 19 ನೀರಿನಿಂದಲೂ ಭೂಮಿಯ ಸಾರದಿಂದಲೂ ಅವನು ಹುಟ್ಟಿದ; ವಿಶ್ವಕರ್ಮನಿಂದ ಮೇಲೆದ್ದ. ತ್ವಷ್ಟೃವು ಅವನ ರೂಪವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲಿನಲ್ಲಿ ಪುರುಷನ ಈ ಹುಟ್ಟೇ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಹುಟ್ಟು.
Arisen from the waters and from the essence of the earth, he came forth from Vishvakarman. Tvashtr goes on shaping his form. This origin of the Purusha at the beginning is the origin of all. - 20 ಈ ಮಹಾಪುರುಷನನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆ: ಸೂರ್ಯನ ಬಣ್ಣದವನು, ಕತ್ತಲಿನ ಆಚೆಗಿರುವವನು. ಹೀಗೆ ಅವನನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಇಲ್ಲೇ ಅಮೃತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಹೋಗಲು ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿಲ್ಲ.
I know this great Purusha: sun-coloured, beyond the darkness. One who knows him thus becomes immortal here; there is no other path to go by. - 21 ಪ್ರಜಾಪತಿ ಗರ್ಭದ ಒಳಗೇ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹುಟ್ಟದವನಾಗಿಯೂ ಹಲವು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಧೀರರು ಅವನ ಮೂಲವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ; ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮರೀಚಿಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.
Prajapati moves within the womb; unborn, he is born in many ways. The steadfast know his source; the wise seek the station of the Marichis. - 22 ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬೆಳಗುವವನು, ದೇವತೆಗಳ ಪುರೋಹಿತನಾದವನು, ದೇವತೆಗಳಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟಿದವನು, ಆ ಬೆಳಕಿನ ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
He who shines for the gods, who is the priest set in front of the gods, who was born before the gods, salutation to that radiant Brahman. - 23 ಆ ಬೆಳಕಿನ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಾ ದೇವತೆಗಳು ಮೊದಲಿನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಂದರು: ಯಾರು ಹೀಗೆ ತಿಳಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೋ, ಅವನ ವಶದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿರುತ್ತಾರೆ.
Generating that radiant Brahman, the gods said at the beginning: the one who knows in this way, the gods are within his power. - 24 ಹ್ರೀ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಿನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರು; ಹಗಲೂ ಇರುಳೂ ನಿನ್ನ ಎರಡು ಪಕ್ಕಗಳು; ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ನಿನ್ನ ರೂಪ; ಅಶ್ವಿನಿಯರು ನಿನ್ನ ತೆರೆದ ಬಾಯಿ. ಬಯಸಿದ್ದನ್ನು ಕೊಡು; ಅದನ್ನೂ ಕೊಡು; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಡು.
Modesty and Fortune are your two consorts; day and night your two sides; the stars your form; the Ashvins your open mouth. Grant what is desired, grant that, grant everything.
ಈ ಸೂಕ್ತದ ಬಗ್ಗೆAbout this hymn
ಪಾರಾಯಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು ಋಗ್ವೇದದ ಪಾಠವಲ್ಲ, ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದದ ತೈತ್ತಿರೀಯ ಆರಣ್ಯಕದ ಪಾಠ; ಸ್ವರ ಮತ್ತು ಪದವಿಭಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆ. ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು ಋಕ್ಕುಗಳಿವೆ. ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಾಗ ಅವುಗಳ ನಂತರದ ಎಂಟು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉತ್ತರನಾರಾಯಣ ಎಂದು ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇಲ್ಲಿ ಅವೂ ಇವೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲೂ ಬರುವ ತಚ್ಛಂಯೋಃ ಶಾಂತಿಮಂತ್ರ ತೈತ್ತಿರೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಕ್ರಮ. ಹದಿಮೂರನೆಯ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಎರಡು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಓದಲಾಗಿದೆ: ಒಂದು, ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಬರುವ ವರ್ಗಗಳ ಸಮರ್ಥನೆ ಎಂದು; ಇನ್ನೊಂದು, ಸಮಾಜವೆಂಬುದು ಒಂದೇ ದೇಹ, ಮುಖವೂ ಪಾದವೂ ಒಂದೇ ಜೀವದ ಅಂಗಗಳು ಎಂಬ ರೂಪಕ ಎಂದು. ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಇದ್ದಂತೆಯೇ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ; ಅರ್ಥವನ್ನು ಓದುಗರೇ ತೂಗಿ ನೋಡಲಿ. ಅಂಗಗಳ ನಡುವೆ ಮೇಲುಕೀಳು ಕಲ್ಪಿಸಿದರೆ ದೇಹದ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಮುರಿಯುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸೂಕ್ತದ ಉಳಿದ ಭಾಗ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
What is recited is not the Rig Veda text but the Taittiriya Aranyaka reading of the Krishna Yajur Veda; the accents and word divisions differ a little. The Rig Veda hymn has sixteen verses. In worship, eight further mantras called the Uttaranarayana are added after them, and they are included here. The Tach-cham-yoh peace mantra at the beginning and end follows the Taittiriya practice. The thirteenth verse has been read in two ways for centuries: as a warrant for classes fixed by birth, or as a figure in which society is one body and mouth and feet are limbs of a single life. This page gives the verse as it stands and leaves the reading to the reader. The rest of the hymn makes one thing plain: the moment the limbs are ranked above and below one another, the image of a body falls apart.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ. · Sources: several. Where readings differ, the difference is noted here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಒಂದೇ ದೇಹ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಈ ಸೂಕ್ತದ ಕೇಂದ್ರ. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಇದು ಪರಿಚಿತ: ಒಂದು ಅಂಗ ಸೋತಾಗ ಇಡೀ ದೇಹ ಅದನ್ನು ಹೊರುತ್ತದೆ. ಊರಿನ ಒಂದು ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಆ ಬೀದಿಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಷ್ಟೇ: ನೀನು ಯಾವ ಅಂಗ ಎಂಬುದಲ್ಲ, ದೇಹ ಒಂದೇ ಎಂದು ನಿನಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಅನಿಸುತ್ತದೆಯೇ.
The idea of one body is the centre of this hymn. Anyone who has worked in a hospital knows it: when one organ fails, the whole body carries the cost. If one street in a town has no drinking water, it is not that street’s problem alone. The question the Purusha Sukta puts is a simple one: not which limb you are, but whether you truly feel the body to be one.